سرویس دینواندیشه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): بیستونهم ذیالقعده سالروز شهادت امام جواد (ع)، امام نهم شیعیان جهان است. در باب حیات پربار ایشان کتابهای بسیاری نوشته شده از جمله «زندگینامه امام جواد علیهالسلام» با تألیف رضا قارزی که بههمت انتشارات برکه نور منتشر شده است.
کتاب در ۴۵ صفحه، نسب، کنیه و لقبها؛ گاهشمار زندگی امام جواد (ع)؛ درباره زندگی حضرت؛ ولادت؛ ازدواج؛ فرزندان؛ دوران امامت؛ جایگاه امام نزد خدا؛ حاکمان زمان امام جواد (ع)؛ آگاهیهای تاریخی درباره زندگی؛ مکتب علمی امام جواد (ع)؛ امامت امام جواد (ع)؛ اخلاق و فضایل امام جواد (ع)؛ اوضاع سیاسی زمان امام جواد (ع)؛ نحوه شهادت حضرت؛ خلاصهای از زندگی امام جواد (ع) را مورد مطالعه و بررسی قرار میدهد.
محمدبنعلیبن موسی مشهور به امام جواد و امام محمدتقی، امام نهم شیعیان اثناشعری با کنیه ابوجعفر ثانی ۱۷ سال امامت کرد و در ۲۵ سالگی به شهادت رسید. در میان امامان شیعه، وی جوانترین امام در هنگام شهادت بوده است. ارتباط امام جواد (ع) با شیعیان بیشتر از طریق وکلا و نامهنگاری انجام میگرفت.
محمدبنعلیبن موسیبنجعفر امام نهم شیعیان اثنیعشری است که به جوادالائمه شهرت دارد. نسبت او با شش واسطه به علیبنابیطالب (ع) پیشوای اول شیعیان میرسد. پدرش امام رضا (ع) پیشوای هشتم شیعیان است. مادر او کنیز بود و سبکیه نوبیه نام داشت. کنیه وی ابوجعفر و ابوعلی است. لقب وی جواد و ابنالرضا است. القاب تقی، زکی، قانع، رضی، مختار، متوکل، مرتضی و منتجب را نیز برای او برشمردهاند.
از زندگی امام جواد (ع) اطلاعات چندانی در دست نیست. دلیل آن را محدودیتهای سیاسی حکومت عباسی، تقیه و عمر کوتاه او دانستهاند. وی در مدینه میزیست. بنابر گزارش ابنبیهق، یک بار برای دیدار پدر به خراسان سفر کرد و پس از امامت نیز چندین بار از سوی خلفای عباسی به بغداد احضار شد.
امام جواد (ع) در ۱۰ ماه رجب سال ۱۹۵ هجری قمری در مدینه چشم به جهان گشود. پیشگویی ولادت آن امام از زبان پدر بزرگوارش چندینبار مطرح شده بود. مأمون عباسی در سال ۲۰۲ قمری یا ۲۱۵ قمری، دختر خود امفضل را به عقد امام جواد (ع) درآورد. مأمون هدف خود را این میدانست که پدربزرگ کودکی از نسل پیامبر (ص) باشد. شیخمفید در کتاب «الارشاد» آورده است که مأمون بهدلیل شخصیت علمی محمدبنعلی و شوق و شعفی که نسبت به او داشت، امفضل دختر خود را به ازدواج آن حضرت درآورد. اما برخی از پژوهشگران بر این باورند که این ازدواج با انگیزه و اهداف سیاسی انجام شده است، از جمله اینکه مأمون میخواست از این راه، امام جواد و ارتباط او با شیعیان را کنترل کند یا خود را علاقمند به علویان نشان دهد و آنان را از قیام علیه خود بازدارد. همسر دیگر جوادالائمه، سمانه مغربیه است که کنیز بود و بهدستور خود ایشان خریداری شد. امام جواد (ع) از امفضل صاحب فرزندی نشد و همه فرزندان او از سمانه بودند.
محمدبنعلی (ع) پس از شهادت امام رضا (ع) در سال ۲۰۳ هجری قمری به امامت رسید. دوران امامت او با خلافت دو تن از خلفای عباسی همزمان بود. حدود ۱۵ سال از امامت او در خلافت مأموت و ۲ سال در خلافت معتصم سپری شد. امام جواد (ع) بهدلیل قابلیت و لیاقت و بهرهمندی از موهبت الهی، از جایگاهی رفیع در پیشگاه خداوند، پیامبر اکرم، پدر بزرگوارش و تمام کسانی که بهرهای از شناخت امام دارند برخوردار است.
میدانیم که یکی از ابعاد بزرگ زندگی ائمه ما، بعد فرهنگی آنهاست. این پیشوایان بزرگ هرکدام در عصر خود، فعالیت فرهنگی داشته، در مکتب خویش شاگردانی تربیت میکردند و علوم و دانشهای خود را توسط آنان در جامعه منتشر میکردند، اما شرایط اجتماعی و سیاسی زمان آنان یکسان نبوده است. از دوره امام جواد (ع) تا امام عسگری (ع) بهدلیل فشارهای سیاسی و کنترل شدید فعالیت آنان از طرف دربار خلافت، شعاع فعالیت آنان بسیار محدود بود و از این نظر، تعداد راویان و پرورشیافتگان مکتب آنان نسبت به زمان حضرت صادق (ع) کاهش بسیار چشمگیری را نشان میدهد. درعین حال، باید توجه داشت که در میان همین تعداد محدود اصحاب و راویان آن حضرت، چهرههای درخشان و شخصیتهای برجستهای مانند علیبنمهزیار، احمدبنمحمدبنابینصر بزنطی، زکریا بن آدم، محمدبن اسماعیل بن بزیع، حسینبنسعید اهوازی، احمدبنمحمدبنخالد برقی بودند که هرکدام در صحنه علمی و فقهی، وزنه خاصی بهشمار میرفتند و برخی دارای تألیفات متعدد بودند.
از طرف دیگر، راویان احادیث امام جواد (ع) تنها در محدثان شیعه خلاصه نمیشوند، بلکه محدثان و دانشمندان اهل تسنن نیز معارف و حقایقی از اسلام را از آن حضرت نقل کردهاند.
نهمین پیشوای ما را بهخاطر دست بخشنده و گستردگی جود و کرم «جواد» میخوانند. امام جواد (ع) وقتی خبر بیماری کسی را میشنید، به عیادتش میشتافت و از او دلجویی میکرد. در بسیاری از احادیث آمده است که آن حضرت از آنچه در درون ضمایر مردم میگذشته و یا رویدادهایی که در آینده برای آنها پیش میآمده، مطلع بوده و از آنها خبر میداده است.
علیبنمهزیار میگوید که دیدم حضرت امام جواد (ع) نماز واجب و غیرواجب خود را در یک قبای خز طارونی به جای آورد و به من هم قبای خز طارونی به جای آورد و به من هم قبای خز دیگری بخشید و فرمود: «این لباس را هنگام نماز پوشیدهام»، سپس به من فرمود: «ای علی! این لباس اهدایی را هنگام نماز خواندن بپوش.»
در خصوص شهادت ایشان اطلاعات مختصری در پارهای از روایات آمده است. فراخوانی آن حضرت به بغداد در سال ۲۲۰ توسط معتصم عباسی، آن هم در همان اولین سال حکومت خود نمیتوانست بیارتباط با جنبههای سیاسی باشد، بهویژه که درست همان سال که حضرت جواد (ع) به بغداد آمد، رحلت کرد؛ این درحالی بود که تنها ۲۵ سال از عمر شریفش میگذشت.
مرحوم شیخمفید با اشاره به روایتی درباره مسمومیت و شهادت امام جواد (ع)، رحلت آن حضرت را مشکوک دانسته است. بنا به روایت مستوفی، عقیده شیعه بر این است که معتصم، آن حضرت را مسموم نموده است.
نظر شما