کاوه علینقی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره مسئله حذف تدریجی طراح جلد از فرآیند تولید کتاب، به ویژه با نفوز هوش مصنوعی در دنیای کتاب، بیان کرد: شاید دیدگاه من کمی سنتی به نظر برسد، اما باور دارم هوش مصنوعی نمیتواند جایگزین طراحان جلد و ذهن خلاق انسان شود.
به گفته وی، اگرچه هوش مصنوعی به بانکهای اطلاعاتی دسترسی دارد و میتواند با سرعت طراحیهای جلد در دنیا را مرور و دادهها را جمعآوری و با هم تلفیق کند تا یک طرح جدید ارائه دهد، اما نکته مفقوده در این روند، فقدان خلاقیت است.
علینقی، با اشاره به تفاوت تکرار و خلاقیت، افزود: یک گرافیست، نقاش یا هنرمند وقتی دست به تولید اثری میزند، از قدرت تفکر و بصیرت انسانی خود بهره میبرد تا چیزی کاملاً جدید و هویتدار خلق کند. هوش مصنوعی چیزی را خلق نمیکند؛ بلکه فعالیتش صرفاً در دایره تکرار مکررات و بازآرایی داشتههای قبلی است؛ هرچند این کار را با دقت زیادی انجام دهد.
وی با اشاره به تجربیات شخصی در بحث طراحی جلد کتاب ادامه داد: در انتشارات آبان، به هیچ وجه، اعتقادی به استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی جلد نداریم و این مرز میان هنر زنده و استفاده از هوش مصنوعی را حفظ خواهیم کرد.
مدیر انتشارات آبان، با اشاره به سایه سنگین مسائل مالی بر صنعت نشر، ادامه داد: شرایط دشوار اقتصادی تأثیر بسیار بدی بر چرخه نشر گذاشته است، اما این فشارها بیشترین اثر خود را بر میزان تولید و شمارگان دارد، نه بر کیفیت و محتوا. با وجود تمام سختیها و اولویتهای بازار، در هیچکدام از بخشهای تخصصی انتشارات، ازجمله ویراستاری، ترجمه، صفحهآرایی و طراحی جلد به سراغ هوش مصنوعی نرفتهایم.
علینقی، افزود: ناشران حرفهای تلاش دارند، با ایجاد یک ساختار یا یونیفرم ثابت برای مجموعههای مختلف خود اعم از ادبیات داستانی ایرانی و خارجی، هنر، مباحث آموزشی و نظریه، هویتی مشخص به آثارشان ببخشند. تفاوت اصلی یک ناشر حرفهای با دیگران در کیفیت ساختاری، کیفیت ترجمه، تألیف و صفحهآرایی است.
وی با بیان اینکه وقتی ناشری از سیستم یونیفرم بهره میبرد، هوش مصنوعی عملاً کارایی خود را از دست میدهد، گفت: در این سیستم، استایل حروف، کادرها و ترکیببندی کلی از پیش از سوی هنرمند طراحی شده و برای کتابهای بعدی فقط رنگ یا جزئیات تغییر میکند. هوش مصنوعی حتی قادر به ساختن یک یونیفرم اولیه هم نیست و حتی اگر این امکان فراهم شود هرگز این کار انجام نخواهیم داد.
علینقی، با مقایسه رویکردهای فعلی و گذشته، به دهه ۹۰ اشاره کرد و افزود: در آن سالها به دلیل مطلوبتر بودن وضعیت اقتصادی، انتشارات آبان، طرح جلدهای بسیار خاص و پُرهزینهای را به چاپ میرساند. بهعنوان مثال کتابهایی که با کاغذهای لنزدار و جلدهای خاص منتشر میشد که گاهی هزینه تولید جلد به تنهایی با هزینه تولید محتوای کل کتاب برابری میکرد. اما در حال حاضر، به دلیل افزایش بیسابقه قیمتها، از این کار پرهیز میکنیم تا قیمت نهایی کتاب برای هنرجو، دانشجو و علاقهمندان بیش از این گران نشود. ترجیح میدهیم در این شرایط نامطلوب، هزینهای که مخاطب میپردازد بابت محتوای اصلی اثر باشد نه ظاهر کتاب.
وی ادامه داد: کتاب «فرهنگواره گرمابه» در دهه ۹۰ بدون یونیفرم چاپ شده بود. سال ۱۴۰۳ تصمیم به ویرایش مجدد، تهیه زینک و طراحی لیاوت جدید برای این اثر گرفتیم. برای جلد این کتاب نیز به سبک دهه ۹۰ با فراغ خاطر به سراغ یک کار ویژه رفتیم؛ به هنرمندی در یزد سفارش بافت یک نوع لنگ دادیم تا از آن پارچه برای صحافی گالینگور استفاده شود.
علینقی، بیان کرد: فقط هزینه تولید جلد این کتاب ۱۰۰ هزار تومان شد که برای شمارگان هزارتایی، رقمی حدود ۳۰۰ میلیون تومان را به خود اختصاص داد. هرچند این مبلغ با توجه به شرایط فعلی بسیار زیاد است، اما همچنان برای برخی کتابهای خاص که ارائه آنها باید متفاوت باشد، از جلدهای گالینگور پارچهای با هزینههای زیاد استفاده میشود و این مسیر را ادامه میدهیم.
وی افزود: در بحث تولید محتوا، یعنی طراحی جلد، لیاوت، ویراستاری، دیزاین و حقالتألیف و ترجمه، به قیمت حفظ کیفیت هیچگونه صرفهجویی نمیکنیم؛ اما برای مدیریت قیمت کتاب، ممکن است در بخش متریال تغییراتی ایجاد شود. برای مثال، قبلاً بیشتر کتابها با کاغذ ۸۰ گرمی چاپ میشد اما اکنون شاید مجبور باشیم از کاغذ ۷۰ گرمی استفاده کنیم که هرچند تفاوت کیفی چندانی ندارد، اما از نظر قیمتی تأثیرگذار است.
به گفته علینقی، بسیاری از کتابهای تخصصی دانشگاهی که در مقطعی با جلدهای سخت تولید میشد، اکنون به شکل شومیز منتشر میشود تا دانشجو هزینه اضافهای برای طراحی جلد پرداخت نکند.
نظر شما