به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، مغز به عنوان پیچیدهترین ارگان بدن، نیازمند مراقبت و تمرین مستمر برای حفظ کارایی خود در گذر زمان است. در ادبیات علمی، مفهومی تحت عنوان تناسب اندام مغز وجود دارد که به توانایی انجام فعالیتهای شناختی، مدیریت استرس و انعطافپذیری عصبی اشاره میکند؛ به بیان دیگر، همانطور که بدن برای سلامت به تمرینات ورزشی نیاز دارد، مغز نیز برای جلوگیری از زوال و حفظ دقت، نیازمند تحریک و تمرینات شناختی است. این ایده که مغز نیز مانند عضلات بدن قابلیت ورزیده شدن دارد، پایه و اساس کتابی است با عنوان «تناسب اندام مغز» نوشته ریتا کارتر که یکی از چهرههای برجسته علوم اعصاب، است.
ابوذر گلورز، مترجم این اثر در گفتوگو با ایبنا به تشریح جزئیات و اهمیت این کتاب پرداخته است. گلورز درباره چرایی انتخاب این کتاب برای ترجمه گفت: کتاب «تناسب اندام مغز» به قلم ریتا کارتر، در زمره آثاری است که با ظرافتی مثالزدنی، میان یافتههای عمیق علمی و نیازهای روزمره مخاطب عام پلی میزند. نویسنده با بهرهگیری از آخرین پژوهشهای علوم اعصاب و نوروبیولوژی، مغز را نه فقط یک عضو منفعل، بلکه عضوی زنده و پویا معرفی میکند که مانند هر عضله دیگری، نیازمند تمرین، تغذیه مناسب، مراقبت و تحریک مداوم برای حفظ اوج عملکرد خود است.
وی با تأکید بر جنبه عملی و کاربردی اثر افزود: آنچه این کتاب را از بسیاری از آثار مشابه متمایز میکند، طراحی تمرینهایی است که خواننده میتواند بهصورت گامبهگام آنها را انجام دهد و نتایج ملموس آن را در بهبود حافظه، افزایش تمرکز، تقویت مهارتهای حل مسئله و حتی پیشگیری از بیماریهای عصبی مانند آلزایمر مشاهده کند.
علمی اما عامهفهم
گلورز در پاسخ به این پرسش که چه خلأ یا نیازی باعث شد سراغ ترجمه این کتاب برود، توضیح داد: من پیشتر کتاب مغز شما را از همین نویسنده، ریتا کارتر، ترجمه کرده بودم که کتابی علمی و پرمحتوا بود، اما شاید برای مخاطب عام کمی سنگین و تخصصی محسوب میشد. با مطالعه «تناسب اندام مغز»، متوجه پتانسیل عظیم آن برای پر کردن خلأ موجود در ادبیات علمیِ عامهفهم درباره مغز در زبان فارسی شدم. بسیاری از کتابهای موجود یا بیش از حد آکادمیک و دشوارند، یا صرفاً رویکرد انگیزشیِ بدون پشتوانه علمی دارند. این کتاب دقیقاً در نقطه مقابل این دو حالت قرار میگیرد؛ علمی، معتبر، اما در عین حال کاملاً کاربردی و قابل دسترس برای عموم نیز هست.
وی با انتقاد از وضعیت موجود در بازار کتاب این حوزه ادامه داد: متأسفانه، در جامعه ما هنوز هم ذهنیت درستی نسبت به اهمیت بهداشت مغزی و پیشگیری فعال شکل نگرفته است. با افزایش شیوع بیماریهایی مانند آلزایمر و زوال عقل، و همچنین فشارهای فزاینده زندگی مدرن بر تواناییهای شناختی، جامعه ما به شدت نیازمند منابع آموزشی معتبر و کاربردی برای حفظ و ارتقای سلامت ذهن است. ترجمه این کتاب تلاشی بود برای پاسخ به همین نیاز مبرم.
مترجم کتاب با اشاره به گستردگی جامعه هدف این اثر، اظهار داشت: یکی از نقاط قوت اصلی «تناسب اندام مغز»، توانایی آن در جذب طیف وسیعی از مخاطبان است. ریتا کارتر با بهرهگیری از استعارههای روشن، ساختار مرحلهبهمرحله و زبانی روان، مفاهیم پیچیده علوم اعصاب را برای فرد غیرمتخصص کاملاً قابل فهم کرده است. بنابراین، این کتاب برای نوجوانی که به دنبال افزایش تمرکز برای تحصیل است، دانشجویی که میخواهد حافظه خود را تقویت کند، فردی که در میانسالی به فکر پیشگیری از مشکلات شناختی آینده است، یا حتی سالمندی که میخواهد ذهنی فعال و پویا داشته باشد، کاملاً کاربردی خواهد بود.
گلورز در ادامه با رد این تصور که کتاب صرفاً برای عموم است، افزود: با این حال، نباید قدرت علمی کتاب را نادیده گرفت. متخصصان حوزههای روانشناسی، علوم شناختی، مشاوره، علوم رفتاری و حتی پزشکان و مربیان ورزشی نیز میتوانند از این اثر بهعنوان منبعی غنی برای بهروزرسانی دانش خود و طراحی برنامههای آموزشی و توانبخشی شناختی بهره ببرند. تنوع تمرینها و عمق تحلیلهای علمی در این کتاب، آن را برای مخاطبان حرفهای نیز جذاب و مفید ساخته است.
تمرینهایی برای پرورش مغز
گلورز درباره محورهای کلیدی محتوایی کتاب که به «تناسب اندام مغز» میپردازند، تشریح کرد: کتاب ابتدا به معرفی ساختار و عملکرد مغز با زبانی ساده میپردازد و سپس وارد مرحله اصلی میشود. ارائه تمرینهای عملی. این تمرینها طیف وسیعی را شامل میشوند؛ از تمرینهای ساده حافظه و تمرکز، بازیهای فکری و معماها (با همکاری دکتر گرث مور در طراحی برخی از آنها)، تا راهکارهایی برای بهبود کیفیت خواب، تغذیه مناسب برای مغز، و حتی تکنیکهایی مانند ذهنآگاهی و مدیتیشن. نویسنده همچنین به نقش فعالیتهای بدنی، یادگیری مهارتهای جدید مانند نواختن ساز یا طراحی و اهمیت تعاملات اجتماعی در حفظ شادابی و انعطافپذیری مغز اشاره میکند.
به گفته وی، یکی از جنبههای بسیار جالب کتاب، مصور بودن کامل آن است که فرآیند یادگیری را تسهیل و دلپذیرتر میسازد.
اعتبار علمی، فراتر از یک کتاب
وی در پایان با اشاره به اعتبار علمی و پژوهشی اثر، تأکید کرد: ریتا کارتر از چهرههای شناختهشده و معتبر در سطح جهانی در حوزه علوم اعصاب است و آثار او همواره بر پایه آخرین مقالات علمی و یافتههای پژوهشی بنا شدهاند. «تناسب اندام مغز» نیز از این قاعده مستثنی نیست و با ارجاع به مطالعات متعدد، اطمینان حاصل میکند که اطلاعات ارائه شده، دقیق، بهروز و قابل اعتماد هستند. این کتاب صرفاً یک راهنمای تمرینی نیست، بلکه دریچهای به سوی درک عمیقتر از توانمندیهای بالقوه مغز و چگونگی شکوفایی آنها میگشاید.
سلامت مغز، سرمایهگذاری آینده شماست
گلورز در پاسخ به پرسش پایانی مبنی بر پیام اصلی کتاب برای مخاطبان ایرانی، گفت: سلامت مغز، یک انتخاب فعالانه است، نه یک وضعیت منفعل. وی افزود: مغز ما، ارزشمندترین دارایی ماست و همانطور که برای سلامت جسمانی خود وقت و انرژی صرف میکنیم، باید برای سلامت و کارایی مغزمان نیز برنامهریزی داشته باشیم. این کتاب ابزاری است برای ساختن آیندهای ذهنی روشنتر؛ آیندهای که در آن ما کنترلکننده ذهن خود هستیم، نه برعکس. با انجام تمرینهای کوچک اما مداوم، میتوانیم مغزی ورزیده، خلاق، انعطافپذیر و پویا داشته باشیم و از این طریق، کیفیت زندگی خود را در بلندمدت به طرز چشمگیری ارتقا دهیم.
نظر شما