به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در تبریز، حسین مهرنگ، استاد زبان و ادبیات فارسی، در این همایش با اشاره به جایگاه شهریار در فرهنگ و ادبیات ایران، بر ضرورت توجه جدی به میراث ادبی این شاعر برجسته تأکید کرد.
مهرنگ با تأکید بر جایگاه شهریار در فرهنگ ایران، خاطرنشان کرد: بنیاد شهریارشناسی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی وظیفه خطیری در زمینه معرفی، پژوهش و تبیین ابعاد مختلف شخصیت و آثار شهریار بر عهده دارند و باید زمینه شناخت دقیقتر میراث این شاعر را برای نسلهای امروز و آینده فراهم کنند.
در ادامه، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با ابراز خرسندی از حضور در تبریز، گفت: آذربایجان امروز به واسطه برنامه «ایران جان» و همزمانی مجموعهای از مناسبتهای فرهنگی، نقل محفل و نقل مجلس ایران شده است.
وی با اشاره به جایگاه آذربایجان در فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: در فرهنگستان، بیش از هر استان دیگری از آذربایجان عضو داریم و استادانی همچون محمدعلی موحد و حسن انوری از پایهها و ارکان فرهنگستان هستند.
حدادعادل با بیان اینکه حضور او در این نشست بیشتر جنبه مقدمه دارد، یک پرسش اساسی را مطرح کرد و گفت: چرا شورای عالی انقلاب فرهنگی شهریار را به عنوان شاعر ملی انتخاب کرد و چرا روز وفات او به عنوان روز ملی شعر و ادب فارسی تعیین شد؟
وی در ادامه با اشاره به ویژگیهای شعر شهریار اظهار کرد: اگر بخواهیم شاعران معاصر را بر اساس معیارهایی همچون فصاحت و بلاغت، میزان شهرت، گستره نفوذ آثار و طول دوره شاعری بررسی کنیم، شهریار جایگاه ویژهای پیدا میکند.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به فراگیری شعر شهریار در میان مردم گفت: برخی شاعران مانند پروین اعتصامی عمر کوتاهی داشتند و اشعار برخی دیگر همچون بهار، با وجود ارزش ادبی، به اندازه شعر شهریار در میان عموم مردم فراگیر نشده است. شهریار دههها در میان مردم به عنوان شاعر شناخته میشد و اشعارش در زندگی فرهنگی مردم حضور داشت.
وی «علی ای همای رحمت» و «آمدی جانم به قربانت، ولی حالا چرا» را از نمونههای برجسته این فراگیری دانست و افزود: کمتر شعری از شاعران معاصر را میتوان یافت که به اندازه این آثار در میان مردم خوانده و شناخته شده باشد؛ به گونهای که برخی ابیات شهریار در زبان عمومی مردم نیز جای گرفته است.
حدادعادل با اشاره به تنوع قالبها و مضامین شعری شهریار ادامه داد: شهریار در طیف گستردهای شعر سروده و خود را درگیر دعوای شعر نو و کهن نکرده است. بیشتر مردم اشعار او در سبک کهن را خواندهاند، اما شهریار با جریان شعر نو و شاعران معاصر و نوگرا نیز ارتباط مستقیم داشت.
وی با اشاره به رابطه شهریار و نیما یوشیج، این ارتباط را نمونهای از پیوند میان شعر کلاسیک و جریانهای نوین ادبی دانست و اظهار کرد: شهریار در عین پایبندی به میراث شعر کلاسیک، از جریانهای جدید ادبی نیز بیگانه نبود.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی همچنین به پیوند شهریار با باورهای دینی و هویت ملی اشاره کرد و گفت: شهریار با اعتقادات مذهبی و دینی الفت داشت و در مقابل ملت خود قرار نگرفت. او یک آذربایجانی وطندوست بود، به ترکزبان بودن خود افتخار میکرد و بهترین اشعارش را به زبان ترکی سرود، اما در عین حال زبان فارسی را نیز عزیز میداشت.
وی افزود: شهریار به این نکته توجه داشت که زبان فارسی در طول قرنها توانسته است مردم ایران را با وجود تفاوت در زبانها و گویشها، در یک حوزه فرهنگی و هویتی مشترک به یکدیگر پیوند دهد.
حدادعادل در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به علاقه رهبر جمهوری اسلامی ایران به شهریار اظهار کرد: ایشان به شهریار علاقه زیادی داشتند؛ از جمله به دلیل روحیه و مردانگی او و اشعاری که پس از انقلاب در حمایت از انقلاب و بسیج سروده بود.
وی ادامه داد: زمانی که تصمیم گرفته شد در تبریز فعالیتی فرهنگی انجام شود، بنیاد مربوطه نیز نام شهریار را بر خود نهاد تا راه او را ادامه دهد.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه با تأکید بر اهمیت زبان ترکی آذری به عنوان بخشی از ذخایر زبانی کشور گفت: باید این زبان قوت پیدا کند و کتابها و اشعار بیشتری به این زبان نوشته و منتشر شود. همانگونه که شهریار هم به ترکی و هم به فارسی شعر گفته است، این مسیر نیز باید ادامه داشته باشد؛ چرا که میلیونها نفر به این زبان تکلم میکنند و از ادبیات غنی آن بهره میبرند.
در بخش دیگری از این همایش، حسین معصومی همدانی، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به بررسی اهمیت شعر نیمایی و رابطه ادبی شهریار با نیما یوشیج پرداخت.
وی با اشاره به یادداشتهای نیما درباره سفرش به تبریز و دیدار با شهریار اظهار کرد: نیما در یادداشتهای خود از سفر به تبریز و دیدارش با شهریار یاد کرده است. در دورهای که نیما در تهران اقامت داشت نیز شهریار یکی از دوستان او بود و این دوستی و علاقه شهریار به نیما تا پایان زندگی نیما ادامه پیدا کرد.
معصومی همدانی با اشاره به شعری که شهریار پس از درگذشت نیما سروده است، بر ضرورت بررسی میزان تأثیرپذیری شهریار از نیما تأکید کرد و گفت: باید علاوه بر اشعار شهریار، تأثیر او بر تحول شعر نو نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: زمانی که «افسانه» نیما منتشر شد، در ابتدا با استقبال مواجه شد و شهریار نه تنها منکر نیما نبود، بلکه از ستایشگران او به شمار میرفت و تأثیر نیما بر شعر خود را نیز برجسته میدانست.
این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شعر «نیما غم دل گو که غریبانه بگرییم» را نمونهای از علاقه و تأثیر نیما بر شهریار دانست و ادامه داد: در دورهای که برخی شعر نیما را هذیان میدانستند، شهریار چنین دیدگاهی را تقبیح میکرد.
معصومی همدانی همچنین به شعری از نیما در سال ۱۳۲۲ اشاره کرد و آن را از نمونههایی دانست که در آن، روایت شعر نیما در مسیر رسیدن به شعر و جهان ادبی شهریار حرکت میکند.
در ادامه این نشست، امید طبیبزاده، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در سخنرانی خود با عنوان «اشعار شهریار در آینه تحول تاریخی وزن شعر فارسی و نبوغ شاعرانه او» به بررسی جایگاه شهریار در روند تحولات شعر فارسی پرداخت.
وی با اشاره به وضعیت شعر نیمایی در دوره معاصر اظهار کرد: در حال حاضر آنچنان که انتظار میرود، شعر نیمایی دیده نمیشود و در مقابل، تداوم غزل در شعر معاصر را نمیتوان بدون توجه به نقش شهریار بررسی کرد.
طبیبزاده شهریار را از آخرین شاعران بزرگ شعر فارسی دانست که میراث کهن غزل را بر دوش کشید و افزود: ماندن و تداوم غزل در شعر فارسی، تا حد زیادی تحت تأثیر حضور و جایگاه شهریار قابل بررسی است.
وی تأکید کرد: برای شناخت دقیقتر جایگاه شهریار، باید او را در آینه تحول تاریخی شعر فارسی و در ارتباط با جریانهای ادبی همعصر خود بررسی کرد؛ چرا که اهمیت شهریار تنها به شهرت عمومی او محدود نمیشود، بلکه جایگاه او در پیوند میان میراث شعر کلاسیک و تحولات شعر معاصر نیز قابل توجه است.
این همایش با محوریت بررسی ابعاد ادبی، فرهنگی، زبانی و تاریخی شخصیت استاد شهریار و با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران حوزه شعر و ادب فارسی در بنیاد شهریارشناسی برگزار شد.
نظر شما