سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: آینده شکسپیر به احتمال زیاد خارج از زبان انگلیسی رقم خواهد خورد. این پیام تأثیرگذار در سخنرانی پروفسور سوزان بسنت، پژوهشگر مطالعات ترجمه، در کنفرانس شکسپیر بریتانیا در شهر هال در سال ۲۰۱۶ مطرح شده بود. نکته او ساده اما قدرتمند بود: آثار شکسپیر احتمالاً نه تنها در زبان انگلیسی، بلکه از طریق ترجمه، اقتباس و بازآفرینی در سراسر جهان زنده خواهند ماند و شکوفا خواهند شد. با الهام گرفتن از این ایده، از شش نفر از همکاران در سراسر جهان خواستیم تا برخی از اقتباسهای شکسپیر به زبانهای دیگر را که شاید برایتان جذاب باشد، به اشتراک بگذارند.
۱. راملیلا (Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela) – ۲۰۱۳، هندی / بر اساس رومئو و ژولیت (Romeo and Juliet)
درام پرشور «راملیلا» همانقدر سرمستکننده است که نمایشنامهٔ شکسپیر: آمیزهای از تراژدی و طنز، لطافت و تندی. سانجای لیلا بانسالی داستان عشق ممنوع را از ورونای ایتالیایی به شهری در هند منتقل کرده که دو طایفهٔ جنایتکار – راجادی و ساندا – در آن با هم درگیرند. در این فضای خشونتبار که گلولهها حتی از شیشههای ادویه بیرون میریزند، عشق رام و لیلا نشانی از امید و رهایی است. فیلم لحنی حسی و پرشور دارد و با عمق دادن به نقش زنان – از جمله بانو کاپولت و دایه – شخصیت ژولیت را به زنی هوشمند و نترس بدل میکند. وارشا پنجوانی، استاد دانشگاه نیویورک در لندن و خالق پادکست Women and Shakespeare، از این فیلم بهعنوان یکی از موفقترین بازتصویرهای مدرن شکسپیر یاد میکند.
۲. اوتلو (Otel·lo) – ۲۰۱۲، کاتالان / بر اساس اتللو (Othello)
فیلم تحسینشدهٔ کاتالانی «اوتلو» نمایشنامهٔ کلاسیک را به فضای یک استودیوی فیلمسازی معاصر میبرد؛ جایی که یاگو در نقش فیلمسازی بیپروا، در مرز میان واقعیت و فریب حرکت میکند.کارگردان و بازیگر نقش یاگو، حمودی الرحمون فونت، با ترکیبی از مستند، شبهمستند و تریلر، مخاطب را درون بازی ادراک و تصویر میکشد. این اقتباس، پرسشی عمیق را طرح میکند: تا چه اندازه تصاویر ساختهٔ ما واقعیت دارند و چگونه نگاهمان به اقلیتها و تفاوتهای نژادی را شکل میدهند؟ به گفتهٔ اینما سانچز گارسیا، استاد دانشگاه ادینبرو، فیلم با ظرافت، میان فرم و محتوا تعادل برقرار میکند و همانند شخصیت اتللو، بیننده را فریب میدهد تا مرز واقعیت و خیال را از دست بدهد.
۳. تخت خون (Throne of Blood) – ۱۹۵۷، ژاپنی / بر اساس مکبث (Macbeth)
شاهکار آکیرا کوروساوا با مه و طبل و تیر، روح مکبث را به قلعهای در ژاپن قرن شانزدهم میبرد. با وجود فاصلهٔ زمانی و فرهنگی، تماشاگر فوراً تشخیص میدهد که این همان نمایش اسکاتلندی است، اما در پوشش ساموراییها. صحنهٔ نهایی که واشیزو زیر باران تیرها فرو میریزد، از ماندگارترین لحظههای سینماست و حتی از بسیاری برداشتهای مستقیم مکبث تأثیرگذارتر. بهگفتهٔ دنیل گالیمور، استاد ادبیات در دانشگاه کوانسی-گاکوئین، این فیلم نشان میدهد چگونه فرهنگ شرق آسیایی میتواند روح تراژدی انگلیسی را به بیانی تازه تفسیر کند.
۴. بهرانتیبیلاس (Bhrantibilas) – ۱۹۶۳، بنگالی / بر اساس کمدی اشتباهات (Comedy of Errors)
از نخستین اقتباسهای شکسپیری در سینمای هند که پایهگذار موجی از بازآفرینیها شد. فیلم، کمدی اشتباهات را به شهرنشینی پرجنبوجوش بنگال میبرد و با بازی خیرهکنندهٔ اوتام کومار در دو نقش دوقلو، طنز ناب و گرمای انسانی را در هم میآمیزد. تماشاگران هندی هنوز پس از دههها با نقلقول از دیالوگهای آن نوستالژی زندهای را تجربه میکنند. به تعبیر کوئل چترجی، استاد زبان انگلیسی و پژوهشگر اقتباسهای شکسپیر، این فیلم نمونهای است از بقای شکسپیر در فرهنگ عامه؛ نه با احترام خشک، بلکه با بازآفرینی شاد و مردمی.
۵. رهَم (Rahm) – ۲۰۱۶، اردو / بر اساس سنجش به سنجش (Measure for Measure)
«رهَم» برداشت پاکستانی از یکی از بحثبرانگیزترین آثار شکسپیر است. داستان زنی پارسا را روایت میکند که رهبر محلی به او میگوید اگر باجسدگانی از تقوا فاصله بگیرد، جان برادر زندانیاش را خواهد بخشید. فیلم با انتقال این روایت از وین کاتولیک به لاهور اسلامی، تضاد میان دین، قدرت و اخلاق را به تصویر میکشد. قالب تریلرگونهٔ اثر و نگاه انتقادیاش به سوءاستفاده از اقتدار مذهبی، سبب شد این اقتباس آوازهای تازه بیابد. سارا اولیو، استاد دانشگاه آستون، این فیلم را نشانگر ظرفیت زبان اردو برای روایت پیچیدگیهای اخلاقی شکسپیر میداند.
۶. به ازدواج دلهای راستین (To The Marriage of True Minds) – ۲۰۱۰، عربی / بر اساس غزل ۱۱۶ (Sonnet 116)
فیلم کوتاهی دوازدهدقیقهای که شعر معروف شکسپیر را در دل بحرانی انسانی بازتعبیر میکند. فلاح و حیدر، دو پناهندهٔ عراقی، در سفری دریایی میان ایمان و امید گرفتارند. قایق کاغذی آنها – استعارهای از سونت ۱۱۶ – روی موجهای خروشان، نشانهای از ثبات در برابر طوفان جهان است. این اثر در عین ایجاز، از پیوند شعر کلاسیک و مسئلههای اجتماعی امروز سخن میگوید و نشان میدهد میراث شکسپیر هنوز زبان عشق و رهایی است.
نظر شما