سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - شنو نوری: گسترش فناوریهای دیجیتال و حضور پررنگ شبکههای اجتماعی، الگوی مصرف فرهنگی نوجوانان را دستخوش تغییر کرده و کتاب را در رقابتی جدی با رسانههای نوین قرار داده است؛ رقابتی که بسیاری از کارشناسان آن را نابرابر میدانند.
گفتوگو با تعدادی از نوجوانان، کتابفروشان و فعالان حوزه کتاب نشان میدهد که تلفنهای همراه، بازیهای دیجیتال و محتوای ویدئویی، سهم قابلتوجهی از زمان روزانه نوجوانان را به خود اختصاص داده و فرصت کمتری برای مطالعه کتاب باقی گذاشته است. با این حال، این به معنای قطع کامل ارتباط نسل جدید با کتاب نیست، بلکه شکل این ارتباط دستخوش تغییر شده است.
آرمین حبیبی، نوجوان ۱۶ ساله سنندجی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) اظهار کرد: بخش زیادی از اوقات فراغتم در فضای مجازی سپری میشود و ساعتهای زیادی را در شبکههای اجتماعی به تماشای ویدئوها و دنبال کردن محتوای متنوع اینترنتی میگذرانم.
وی با بیان اینکه فضای مجازی به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره نوجوانان تبدیل شده است، افزود: کتابخوانی همچنان در برنامه برخی نوجوانان جای دارد، اما معمولاً زمانی به سراغ کتاب میروند که موضوع آن برایشان جذاب باشد یا از سوی دوستان و اطرافیان به آنها پیشنهاد شده باشد.
حبیبی ادامه داد: بسیاری از نوجوانان امروز ترجیح میدهند اطلاعات و سرگرمی را در قالب محتواهای کوتاه، سریع و متنوع دریافت کنند. سرعت بالای گردش محتوا در فضای مجازی باعث شده حوصله و تمرکز برای مطالعه آثار طولانی کمتر از گذشته باشد و بسیاری از نوجوانان ترجیح دهند در مدت کوتاهی به حجم زیادی از اطلاعات و سرگرمی، دسترسی پیدا کنند.
آیلین فرزام، دانشآموز ۱۵ ساله سنندجی نیز در سخنانی با اشاره به تغییر سلیقه مطالعاتی نسل جدید گفت: بسیاری از نوجوانان با کتابهایی که نثر پیچیده، توصیفهای طولانی یا روایتهای کند دارند، ارتباط چندانی برقرار نمیکنند. چرا که نسل امروز در فضایی رشد کرده که سرعت انتقال اطلاعات بسیار بالاست و به همین دلیل آثار داستانی یا غیرداستانی باید بتوانند در همان صفحات ابتدایی، مخاطب را جذب کنند.
به گفته او، اگر کتابها متناسب با دغدغههای واقعی نوجوانان نوشته یا انتخاب شوند، همچنان ظرفیت زیادی برای جذب این گروه سنی دارند. موضوعاتی مانند دوستی، هویت، آینده شغلی، چالشهای دوران نوجوانی و حتی مسائل مرتبط با فضای مجازی میتواند نوجوانان را به مطالعه ترغیب کند، به شرط آنکه نویسنده با زبان و ذهنیت نسل جدید آشنا باشد.
این تغییرات را کتابفروشها بیش از دیگران درک کردهاند زیرا انتخاب و خرید کتاب توسط نوجوانان، سلیقه آنها را به خوبی به نمایش میگذارد.
مدیر کتابفروشی امیرکبیر سنندج در این باره به خبرنگار ایبنا در سنندج گفت: الگوی مراجعه نوجوانان به کتابفروشیها طی سالهای اخیر تغییر محسوسی داشته است و نسل جدید بیش از گذشته به دنبال آثاری است که بتوانند در مدت زمان کوتاهتری با آنها ارتباط برقرار کنند و پاسخگوی نیازها و دغدغههای روزمرهشان باشند.
نسل امروز کمتر برای جستوجوی کتاب در میان قفسهها وقت صرف میکنند
به گفته شهروز سامانی، نوجوانان امروز اغلب به دنبال کتابهایی هستند که پیشتر در فضای مجازی معرفی شده یا اقتباس سینمایی و سریالی داشتهاند و کمتر پیش میآید که برای جستوجو میان قفسهها زمان صرف کنند.
این فعال فرهنگی با بیان اینکه فضای مجازی هم میتواند آسیبزننده و هم میتواند فرصت یادگیری باشد، افزود: فضای مجازی همزمان که بخشی از مخاطبان کتاب را از فضای مطالعه دور کرده، میتواند به فرصتی برای معرفی آثار نیز تبدیل شود.
سامانی اضافه کرد: بسیاری از نوجوانان از طریق ویدئوهای کوتاه معرفی کتاب یا صفحات فعال حوزه مطالعه با برخی آثار آشنا میشوند و همین موضوع نشان میدهد نمیتوان فناوری را در تقابل کامل با کتاب قرار داد.
نویسنده و پژوهشگر حوزه کودک و نوجوان کردستانی نیز در این رابطه گفت: نسل جدید با سرعت و تنوع رسانهای رشد کرده و طبیعی است که شیوه ارتباطش با کتاب نیز متفاوت باشد.
هیرش کریمی، با تاکید بر اهمیت شناسایی ذائقه نسل امروز و مولفان افزود: اگر ناشران و فعالان فرهنگی نتوانند زبان نسل نوجوان را درک کنند، فاصله میان کتاب و مخاطب هر روز بیشتر خواهد شد.
وی اضافه کرد: کتاب همچنان ظرفیت اثرگذاری عمیقی بر نوجوانان دارد، اما شیوه ارائه و معرفی آن باید متناسب با زیست دیجیتال نسل جدید بازتعریف شود.
به گفته پژوهشگر حوزه کودک و نوجوان کردستانی، تولید محتوای خلاقانه درباره کتاب، استفاده از ظرفیت شبکههای اجتماعی و توجه به موضوعات نزدیک به دغدغههای نوجوانان، میتواند بخشی از این فاصله را کاهش دهد.
یک کارشناس حوزه آموزش نیز با اشاره به نقش خانوادهها و مدارس در شکلگیری عادت مطالعه در نوجوانان اظهار کرد: اگر کتاب بهعنوان تجربهای لذتبخش و نه صرفاً تکلیف آموزشی معرفی شود، احتمال گرایش نوجوانان به مطالعه افزایش پیدا میکند. ایجاد فضای مطالعه در خانه، همراهی والدین و انتخاب کتاب متناسب با علایق نوجوانان از جمله عواملی است که میتواند در تقویت فرهنگ کتابخوانی مؤثر باشد.
رحمت غریبی ادامه داد: برخی نوجوانان همچنان کتاب را فضایی برای آرامش و فاصلهگرفتن از هیاهوی دیجیتال میدانند. آنها معتقدند مطالعه کتاب، تجربهای متفاوت از مصرف محتوای آنلاین است و میتواند به درک عمیقتر مفاهیم کمک کند؛ موضوعی که نشان میدهد ظرفیت بازگشت نسل جدید به کتاب همچنان وجود دارد.
بررسیها حاکی از آن است که هرچند کتاب در رقابت با رسانههای دیجیتال با چالشهایی جدی مواجه شده، اما همچنان میتواند جایگاه خود را در میان نوجوانان حفظ کند؛ به شرط آنکه شیوه ارائه و معرفی آن متناسب با تغییرات نسل جدید بازتعریف شود.
به نظر میرسد آینده کتابخوانی در میان نوجوانان نه در حذف فناوری، بلکه در استفاده هوشمندانه از آن رقم خواهد خورد؛ مسیری که در آن کتاب نیز باید خود را با زبان، سرعت و نیازهای نسل امروز هماهنگ کند تا بتواند دوباره به بخشی از زندگی روزمره نوجوانان تبدیل شود.
نظر شما