سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب شامل هشت فصل، «کلیات علم و نظام علمی»، «مفاهیم، رویکردها و پیامدهای سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری»، «کارکردهای علم»، «دروندادهای نظام علم، فناوری و نوآوری»، «بنیانها و بازیگران سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری»، «چهارچوب و اجزا سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری»، «تجارب سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری» و «سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در ایران» است.
در فصل ۱ «کلیات علم و نظام علمی»، مخاطب با تعریف علم آشنا میشود. در ادامه تعریفی از فناوری و نقش آن در تغییرات اجتماعی، موضوع نوآوری و ارتباط علم با فناوری و نوآوری بیان شده است.
مفهوم علم، فناوری و نوآوری و ارتباط این متغیرها با هم نیز در این فصل بهطور مفصل شرح داده شده است.
به گفته نویسنده، «علم به توضیح و توصیف جهان مادی میپردازد و برای تصرف در آن شیوههایی را پیشنهاد میکند. این قدرت تصرف در طبیعت به آن وجاهت و عینیت میبخشد. فناوری کاربرد عملی دانش و ابزاری برای کمک به تلاش انسان است و در شکلگیری ارزشهای اجتماعی_ فرهنگی جدید جوامع نقش اساسی دارد. نوآوری به پیادهسازی ایدهها در یک بستر سازمانی یا اجتماعی دلالت دارد. علم با درک قوانین طبیعت سروکار دارد و درک قوانین طبیعت، به کشف دانش بنیادی درباره جهان هستی منتهی میشود».
فصل ۲ «مفاهیم، رویکردها و پیامدهای سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری»، بر سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری متمرکز است. در این فصل ابتدا، سیاستگذاری در سطح کلان، میانی و خرد تعریف میشود و پس از آن با مفهوم و اهداف سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در این حوزه آشنا میشویم. رویکردهای نظریه و دیدگاههای مرتبط در ادامه مرور میشود. همچنین به پیامدهای سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در جامعه پرداخته شده است.
به گفته نویسنده، سیاستگذاری علم و فناوری ابزار مهمی برای رسیدن به اهداف و آرمانهای جوامع است. علم، فناوری و نوآوری ارکان اصلی توسعه صنعتی و رشد اقتصادی هستند. از این منظر سیاستگذاری در این سه حوزه برای پیشرفت و توسعه اقتصادی بسیار اهمیت دارد.
در فصل ۳ «کارکردهای علم»، مخاطبان با انواع متفاوت کارکردهای علم آشنا میشوند. سپس نویسنده به بررسی سه کاربرد ابزاری، مشروعیتبخش و اثباتکننده پرداخته است و در ادامه اثرگذاری علم را شرح میدهد.
نویسنده در پایان این فصل نتیجه گرفته است: «علم به انسان شناخت و توانمندی داده است. اهداف علم شامل تبیین، درک و پیشبینی و کنترل است. علم کارکردهای عام و خاص دارد و در سازمانهای امروزی میتواند کارکرد ابزاری، مشروعیتبخش و اثباتکننده داشته باشد. تاثیرات علم در حوزه سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شایان توجه است».
در فصل ۴ «دروندادهای نظام علم، فناوری و نوآوری»، به مجموعهای از دروندادها و پیشرانهای لازم برای توسعه نظام علم، فناوری و نوآوری اشاره شده است.
اسماعیل شیرعلی معتقد است، نظام توسعه علم، فناوری و نوآوری مجموعهای از موسسات درگیر با دانش است که تعاملات آنها با یکدیگر عملکرد فناورانه هر کشور را تعیین میکند. وظیفه اصلی دانشگاهها در نظام توسعه علم، فناوری و نوآوری ایجاد دانش و انتشار آن برای کاربردهای عملی در بنگاههای صنعتی و اقتصادی است.
دولت از طریق انتقال منابع مالی بخش عمومی به سمت پژوهش در دانشگاهها، ایجاد زیرساختهای مناسب پژوهشی در صنایع و اعمال سیاستهای مرتبط با تحریکپذیری بازار کار و تجاری کردن نتایج پژوهشها نقش محوری در هدایت اجزا فعال نظام توسعه علم، فناوری و نوآوری ایفا میکند. همکاری و ارتباط بین دولت، دانشگاه و صنعت به نوآوری و انتقال دانش و فناوری و متعاقبا توسعه اقتصادی و اجتماعی میانجامد.
فصل ۵ «بنیانها و بازیگران سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری»، بر بنیانها و بازیگران سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری متمرکز است. در این فصل ابتدا نظام نوآوری و نظام ملی نوآوری و سپس نقش نظامهای نوآوری در سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری شرح داده شده و در ادامه بازیگران، ارتباطات و محیط این نظام نوآوری بررسی میشود. همچنین در این فصل انواع نوآوری در سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری بررسی شده است.
نویسنده، نظام نوآوری را شبکهای از موسسات عمومی و خصوصی میداند که حاصل فعالیتها و تعاملهای آنان به اصلاح و انتشار فناوریهای جدید منجر میشود.
در فصل ۶ «چهارچوب و اجزا سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری»، به چهارچوبها، اجزا و معیارهای ارزیابی و همچنین بازنگری سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری پرداخته شده است. از جمله از اجزا سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری میتوان به هماهنگی و مشاوره افقی، برنامهریزی و بودجه، اولویتبندی، تخصیص منابع و مدیریت اشاره کرد.
فصل ۷ «تجارب سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری» با رویکرد توجه به تجاربی از سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در امریکا، کره جنوبی، چین، ژاپن، سنگاپور، ترکیه، فرانسه، آلمان و سوئد تدوین شده است. چراکه یکی از موضوعات مهم در حوزه سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری توجه به تجارب دیگر کشورها است.
فصل ۸ «سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در ایران»، به سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در ایران به ویژه بعد از انقلاب توجه جدی دارد. در این فصل ابتدا به تاریخچه این نوع سیاستگذاری پرداخته شده است. در ادامه نیز تحولات هر دوره مرور میشود.
سیاستگذاری حوزه علم، فناوری و نوآوری در ایران با تاسیس وزارت علوم و آموزش عالی در سال ۱۳۴۶ آغاز شد. مراکز متعدد پژوهشی و برنامهریزی که متعاقب آن به وجود آمد در راستای این سیاست بودند.
کتاب «سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری» نوشته اسماعیل شیرعلی، در شمارگان ۲۰۰ نسخه و با قیمت ۱۰۶ هزار تومان از سوی انتشارات سمت در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است.
نظر شما