سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ محسن شمس، کارشناس مهندسی معماری و کارشناس دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: میتوان گفت که اولین و یکی از مهمترین اقدامات برای طراحی فضای هر چاپخانهای، توجه به معماری چاپخانهها، نیازها و پارامترهای فنی یک ساختمان و بنا است، در بسیاری از موارد دیده شده است که رعایت نکردن اصولی طراحی پلان، محاسبات و نقشهکشی، هزینههای یک چاپخانهدار را چند برابر کرده است. اتلاف زیربنای ساختمان و نبود قابلیت نصب قطعات مورد نظر برای ساخت سازه به دلیل تخصیص فضای نامناسب و کاهش دقت در هنگام ساخت و اتصال تیر و ستونها و سایر اجزای سازهای، موجب بروز مشکلات جدی در روند کار شده است.
اما در فرآیند محاسبات و طراحی یک چاپخانه باید به چه عواملی توجه کرد؛ طراحی و معماری چاپخانه، طراحی سازه و اجرا و نظارت از مهمترین مولفههایی است که هنگام ساخت یک چاپخانه باید همه موارد آن را در نظر گرفت. در برخی موارد، دیده شده است که چاپخانهها در یک سوله یا مکانهایی که از قبل برای کاربری دیگری ساخته شدهاند، جانمایی میشوند، درحالی که اگر محیط چاپخانه براساس پارامترهای مشخص شده طراحی و اجرا شود، میتوان همه چیز را به درستی پیشبینی کرد و مناسبترین فضاها را تا حدی که وسعت زمین اجازه میدهد برای یک گردش کار مؤثر ساخت.
در این حوزه وسعت بنا میتواند از مباحث مهم طراحی و معماری چاپخانه باشد، هرچه بنا وسیعتر باشد امکان ساخت براساس طراحی اختصاصی طبق اندازههای مورد نیاز آسانتر خواهد بود، ساخت و ساز شهرسازی قبل از احداث بنای جدید اهمیت دارد و به همین دلیل باید در زمان انتخاب زمین در منطقه به آن توجه شود.
نکته دیگر این است که برای احداث یک کارگاه چاپ از لحاظ امکانات، انتخاب منطقه مناسب بسیار مهم است؛ به صورتی که نه کاملاً مسکونی و نه در مناطق صنعتی فوق سنگین و بسیار دور از بازار مصرف باشد، امکان رفت و آمد نیروی انسانی همچنین تردد خودروهای سنگین برای دسترسی به جادههای ترانزیت برای سهولت عبور و مرور آن نیز بسیار اهمیت دارد. البته حساسیت این پارامترها به ابعاد کارگاه چاپ و نوع تغذیه مواد اولیه و کالای تولید شده آن بستگی دارد.
مناسبترین معماری چاپخانه
اکنون این سوال مطرح میشود که مناسبترین معماری برای چاپخانهها چیست؟ طبق تجربیات و طراحیهای موفق، بنای مستطیل، مناسبتترین شکل برای کلیت ساختمان و معماری چاپخانه است، زیرا در آینده در صورت نیاز میتواند در طرح توسعه فضای کارگاه آن را گسترش داد و وقتی قصد احداث بنای چاپخانه از پایه را دارید به هیچ عنوان نیازی به ساخت و یا پیشبینی زیرزمین نخواهد بود.
ایجاد یک نیم طبقه در قسمتی از سالن تولید که دارای ارتقاع زیاد است بسیار ضروری است، بهعنوان یک اصل، عملیات تولید در یک کارگاه چاپ در بخش مختلف ازجمله سالن چاپخانه، صحافی، تحویل و انباری باید همگی در یک سطح باشد و به هیچ عنوان نباید از طبقات غیر از همکف برای عملیات تولید استفاده شود و واحدهای اداری و عملیات پیش از چاپ میتوانند در طبقات دیگر قرار گیرند.
همچنین معماری چاپخانه در بخش تولید و انبار حداقل ارتفاع باید ۶ متر باشد که بتوان برای قراردادن پالتهای کاغذ و یا محصولات تولید شده و دیگر موارد از آن بهره بُرد و در قسمت اداری نیز ارتفاع ۵۰/۲ مناسب است.
برای کفسازی نیز ابتدا باید از مقاومت خاک محل و ضخامت بتون روی آن نسبت به نشت نکردن در صورت نصب ماشینآلات و جابهجایی کاغذ و تولیدات چاپی بر روی آن اطمینان حاصل کرد. کیفیت و پرداختی سطح نیز باید به گونهای باشد که فاقد ترک و شکاف باشد و موجب ایجاد گرد و غبار در فضای تولید نشود. از سوی دیگر تمام قسمتها باید در یک سطح قرار داشته باشند، بهطوری که نیازی به جابهجایی عمومی بین قسمتها نباشد.
وجود توان مورد نیاز الکتریکی در محل و یا امکان دریافت تسریع آن از اهمیت بالایی برخوردار است، همچنین بررسی آب و سیستم فاضلاب محل احداث کارگاه ضروری است. آب مصرفی در بخش ظهور پلیت یا سیستم تغذیه آب ماشینآلات افست مناسب باشد، زیرا از لحاظ سختی و خلوص و دمای آن به میزان قابل توجهی در کیفیت تولید مؤثر است، همچنین سکوها و محلهایی برای تخلیه و بارگیری نیز باید درنظر گرفته شود.
نزدیکی و دسترسی آسان ورود کالا به انبار و از انبار به سالن چاپ و یا بهطور مستقیم بخش صحافی و از آن به انبار موقت و یا سکوی تحویل بار مهمترین عامل طراحی یک جانمایی با راندمان بالا و جریان تولید است. در ادامه ایجاد فضای لازم برای قرار دادن کاغذ و مقوا در قسمت اپراتوری کنار ماشین ضروری است.
محاسبه اندازه فضای مورد نیاز بخش انبار موقت اندکی دشوار است؛ چراکه تعداد کارهای دردست چاپ و همچنین فرمهای آنها در یک زمان ثابت متغیر است، با این حال یک چاپخانه نیازمند ایجاد یک فضای ذخیره در کنار هر یک از عملیات چاپ و مراحل تکمیلی پس از چاپ است.
با نگاهی به همه موضوعات مطرح شده در این مبحث، میتوان نتیجهگیری کرد که طراحی اصولی و حرفهای فضای داخلی چاپخانه، انتخاب محل و توجه به فعالیت و کارکرد یک چاپخانه موضوعی ضروری است که هزینههای سربار یک چاپخانه را کاهش میدهد و به پویایی فضای داخلی آن کمک میکند.
نظر شما