به گزارش خبرنگار هنر و رسانه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) استیون ادواردز (Steve Edwards) در سال 1996 با ارایه نظریه ای درباره تئوریهای عکاسیِ قرن نوزدهم از دانشگاه لیدز (leeds) انگلستان در رشته تاریخ اجتماعی هنر درجه دکترا گرفت. در سال 2006 او طی ملاقات با استاد تاریخ هنر دانشگاه میشیگان، آن آربور (Anne Arbor) شروع به ارایه نوشتههای مبسوطی در زمینه تاریخ عکاسی و انتشار دو کتاب در این سال کرد. عناوین این کتاب ها «photography: a very short introduction» و «the making of English photography» است که اولی کتابی است که مهران مهاجر ترجمه اش کرده است. جدید ترین کتاب او در این زمینه «Art & Visual Culture 1850-2010: Modernity to Globalization» است که در سال 2013 در انگلستان منتشر شده است. از او در ایران کتاب دیگری با عنوان «عکاسی در هنر مفهومی» در سال 1387 منتشر شده است که ترجمه مقاله ادواردز از کتاب «Themes in contemporary art » است که در سال 2004. این کتاب را احمدرضا تقاء به فارسی برگردانده است.
جهان بدون عکس را تصور کنید!
فصل اول این کتاب با عنوان «گم شدن عکاسی» برای معرفی و توصیف ماهیت عکس از تصور جهان بدون عکس آغاز می کند. نویسنده در این فصل دو متن را محور مباحث خود قرار می دهد. یکی رمان علمی-تخیلی نور و زمان اثر «ویلیام بورن فلد» که درباره شهری است که در آن عکاسی ممنوع است و دومی مقالهای از یک عکاس قرن نوزدهمی، «جیمز ماد» که در آن آرزوی رسیدن عکاسی به شان و جایگاه هنرهای زیبا مطرح میشود که چون در آن زمان چنین نبوده، ماد از گم شدن عکاسی سخن می گوید. استیو ادواردز با این دو متن به ارایه شرح مفصلی از حضور و کاربردِ گستردۀ عکس در جای جای جهان امروز، از پزشکی، پلیس تا ژورنالیسم جنجالی می پردازد و تصور جهان بدون عکس را ناممکن اعلام می کند.
فصل دوم و سوم کتاب در رابطه با تمایز میان عکاسیِ مستند و عکاسی هنری است. ادواردز در این فصل با بیان اینکه هیچ عکسی به تمامی مستند نیست و تاثیر عکاس را هرگز نمی توان به کلی حذف کرد، مینویسد: «عکاسی مستند و هنری دو ساحت در هم تنیدهاند. هر یک متقابلا در تعیین و تعریف مقولهی دیگر نقش دارند و بخش عمده معناهای خود را از دل مناسبات متقابل و متضاد خود استخراج میکنند.»
او برای تبیین تمایز میان عکاسی مستند و عکاسی هنری، به تمایز قدیمیِ هنرهای ذوقی و هنرهای دستی در دوران نوزاییِ قرن پانزدهم اشاره می کند و مینویسد: در دوران نوزای «نقاشان می کوشیدند خود را از چرخسازان، بشکهسازان و دیگرانی که غالبا با آنها در یک طبقه قرار میگرفتند متمایز سازند، بدین منظور اصرار می ورزیدند که کارشان در زمرۀ هنرهای ذوقی قرار گیرد.»
عکس مستند در خدمت واقعیت یا قدرت؟
در ادامه فصل دوم با ذکر این نکته که عکس سندگونه شکل قطعی و مسلمی ندارد و همواره بر پایه بیننده آن تعریف می شود به بررسی مفهوم عینیت (objectivite) می پردازد و اعتراض روشنفکری سدههای هجدهم و نوزدهم را به این تخصصی شدن مفهوم عینیت یادآور می شود که این حرکت روشنفکرانه نیازمند آن برداشت از عینیت است که تمامی آثار و ردّ پای مشاهدهگر از روند مشاهدهاش زدوده شده باشد. نویسند از این درباره عکاسی در نیمه دوم قرن نوزدهم می نویسد:
«عکسها به خودی خود چیز زیادی را عرضه نمیکنند، آنچه اهمیت دارد کاربرد عکسهاست و قدرتی که تفسیر خاص را درباره رخدادها، چیزها یا آدمهای عکاسیشده تثبیت می کند. گروهی از مردم حق و اختیار نگریستن داشتند و گروه دیگری از مردم نگریسته می شدند. معمولا این عکس ها در مکانی گرفته میشد، مکانی که مردمانی از این دست در آنجا یافت میشدند، اما در مکانی دیگر، در مراکز واقع در شهرهای بزرگ، وزارتخانههای دولتی یا دادگاه ها منتشر می شد.»
همچنین در این فصل دو نمونه بسیار هوشمندانه و جالب توجه از بهرهگیریِ مراجع قدرت از عکاسی مستند را وصف میکند؛ یکی بایگانی پلیس و دیگری بایگانی تصاویر استعماری. ادواردز درباره عکسهای بایگانیِ استعمارگران آورده است که «آثار تفاوت نژادی را بر جسم افراد مشاهده می کردند و براین اساس تفاوت فرهنگی را به تفاوت جسمانی فرو می کاستند.»
رویای عکاسان قرن نوزدهم: عکاسی هنری
فصل سوم با نام «عکس به مثابه تصویر» به بررسی سنت «عکاسی هنری» و عکاسان شناختهشده این حوزه می پردازد. این بررسی از سده نوزدهم آغاز میشود، دورانی که زبان هنر یکی از اجزای اصلی عکاسی بوده است. ادواردز میگوید: «در عکاسی این دوره، در وهله نخست بیش از هر چیز بر حضور فعالانه عکاس تاکید میشد اما در عین حال عکاسان نمی خواستند با تقلید از نقاشان آکادمیک صحنه هایی بدیع از کتاب مقدس یا تاریخ باستان بیافرینند. همانطور که رابینسون، عکاس انگلیسیِ قرن نوزدهم گفته است، نقاش میتواند جهانهای تازهای در ذهن خود مجسم کند و فرشتگان و کروبیان یا روز داوری را ترسیم کند بی آنکه از سلیقه و ذوق حاکم تخطی کند. اما وقتی عکاس میخواهد چنین کاری بکند، هنرش را در معرض تحقیر و استهزا قرار میدهد.»
استیو ادواردز نویسنده این کتاب با اشاره به عکاسان مهم این دوره (قرن نوزدهم) از قبیل: «الیزابت ایست لیک»، « اچ. پی. رابینسون»، «اسکار ریلندر» و «جولیا مارگرت کمرون»، گزارشی از تلاشهای گوناگون عکاسان را در حرکت از عکاسی مستند به عکاسی هنری ارائه می دهد. همچنین در ادامه او شرح مفصلی از مکتب پیکتوریالیسم (pictorialism) که اواخر سدۀ نوزدهم آغاز شده بود، «جنبش آوانگارد» که در اوایل قرن بیستم و همچنین جریانهای «عکاسی خیابانی» و «رسانهویژگی» ارائه میدهد.
دو فصل چهارم وپنجم با عناوین «عکس چیست؟» و «دستگاه عکاسی و تصویر آن» به پیگیری همین مباحث مربوط به جریان های مستند و هنری عکس می پردازد اما این با نه با نگاهی تاریخی بلکه با چشماندازی نظری تر و تجربیتر این کار را میکند.
عکسِ هولناکیِ واقعه را خنثی و بیاثر میکند.
فصل ششم با نام «خیال و خاطره» به کاربردها و مصارف عکاسی پرداخته شده و در آن تاملاتی درباره فرهنگ کالایی و خاطره مطرح میشود. در این فصل می خوانیم: تصاویر خبری مربوط به رخدادهای خطرناک چشمانداری امن در اختیار بیننده قرار میدهند و این رخدادها را قابل تحمل میکنند، با این وجود، در حالی که چنین فاصلهای ممکن است واقعۀ هولناک را خنثی و بیاثر سازد، ممکن است نقطۀ دیدی انتقادی نیز فراهم آورد که بتوان از فراز آن رخدادِ مورد بحث را بررسی و تحلیل کرد.
و در نهایت در پیگفتار کتاب،طرحی اجمالی از نکات اساسی مربوط به عکاسی دیجیتال ترسیم شده است. این کتاب منابع ارزشمندی را برای مطالعات بیشتر و جدیتر در هر یک از این حوزه معرفی کرده است.
مترجم این اثر، مهران مهاجر (متولد ۱۳۴۳) خود نیز عکاس، منتقد هنری، مترجم، زبانشناس و فرهنگنویس ایرانیست. او فارغالتحصیل رشته عکاسی از دانشکده هنرهای زیبا است و تاکنون در تالیف و ترجمه نزدیک به بیست عنوان کتاب در حوزههای عکاسی، زبانشناسی، نشانهشناسی و جامعه شناسی حضور داشته است. جدیدترین کار او کتاب «بهسوی زبانشناسی شعر» است که به صورت مشترک با محمد نبوی، بهار امسال در نشر آگه به چاپ رسانده است.
این کتاب در 224 صفحه در قطع رقعی، بهار امسال برای نوبت سوم با شمارگان هزار و 500 نسخه و بهای هفتهزار و 500 تومان، توسط انتشارات ماهی به بازار عرضه شد.
چهارشنبه ۴ تیر ۱۳۹۳ - ۱۰:۴۰
نظر شما