-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ چهارمحال و بختیاری؛
موزه زنده عاشورا در کوهساران زاگرس
چهارمحجال و بختیاری- جایی که آب به حرمت عاشورا در بیابان روان میشود و علمها در گردابهای سحرگاهی فرو میروند. به جهان آیینهای منحصربهفرد چهارمحال و بختیاری با نگاهی پژوهشی به آثار ثبتشده ملی و میراث ناملموس این دیار سفر میکنیم.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ یزد؛
نخل و شَدّه؛ راوی عزاداریهای سنتی محرم و صفر در یزد
یزد - استان یزد با آیینهای ریشهدار عزاداری، یکی از مهمترین خاستگاههای فرهنگ عاشورایی ایران به شمار میرود. نخلبرداری و شَدّهبرداری، دو آیین کهن این استان، علاوه بر جلوههای آیینی، بخشی از میراث شفاهی و فرهنگی مردم یزد را شکل دادهاند؛ آیینهایی که با حفظ ساختار سنتی خود نسل به نسل منتقل میشوند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ گیلان؛
واکاوی نقش ادبیات آیینی در سنتهای عزاداری گیلان
گیلان - یکی از مهمترین ویژگیهای ادبیات آیینی در گیلان، مردمی بودن آن است و مفاهیم فرهنگی، مذهبی و اجتماعی که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده؛ در پیوند عمیق با زیستبوم منطقه و دارای نمادهایی برگرفته از زندگی روزمره مردم است و همگی این مؤلفهها، به حفظ هویت بومی ادبیات آیینی کمک کردهاند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ سیستان و بلوچستان؛
«سینهزنی شنستکا»؛ میراثی که باید دوباره شنیده شود
سیستان و بلوچستان - آیینهای عزاداری سیستان و بلوچستان، با نوحههای بحر طویل، سینهزنی نشسته (سینهزنی شنستکا» و اشعار بومی، بخشی از میراث فرهنگی و مذهبی این دیار به شمار میرود؛ میراثی که به گفته ناصر نهتانی، نوحهخوان پیشکسوت سیستان، امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض فراموشی است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ زنجان؛
زنجان؛ سرزمین تعزیههای موروثی و نوحههای تاریخی ماندگار
زنجان- در هیاهوی جهانِ مدرن، زنجان همچنان پایتخت شور و شعور باقی مانده است؛ جایی که محرم نه یک تقویم مذهبی، که شناسنامه مردم است. از تعزیههای موروثیِ ارمغانخانه که طعم اصالت قاجاری دارند تا طنین نوحههای ترکی که حافظه جمعی یک ملت را زنده نگه داشتهاند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ همدان؛
بازخوانی آیین عزاداری همدان؛ از هیئت ۴۰۰ ساله ملایر تا نوحههای حماسی
همدان - آیینهای عزاداری همدان بازتابی از باورهای دینی مردم این دیار کهن و بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم این منطقه است؛ آیینی که برخی از آنها قدمتی طولانی از زمان حکومت آلبویه دارند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ قزوین؛
رد پای تاریخ در عزاداریهای قزوین؛ از نوحه دستگاهی تا چهارپایهخوانی
قزوین- بررسی پیشینه عزاداریهای محرم و صفر در قزوین، قدمت آیینها از سده چهارم هجری را نشان میدهد، عزاداریهایی که در طول تاریخ تغییراتی داشتهاند اما آنچه در همه آنها مشترک است، عشق و دلدادگی به اباعبدالله الحسین(ع) است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ کردستان؛
عزاداریهای حسینی در کردستان؛ روایت همدلی در دیار اهل سنت
کردستان - استان کردستان هر سال در ایام عزاداری حسینی، تصویری متفاوت از همزیستی مذهبی و همبستگی اجتماعی به نمایش میگذارد. این استان با حفظ سنتهای بومی و آیینهای ریشهدار، روایتگر پیوندی است که عزاداری را از یک مناسک مذهبی فراتر برده و به سرمایهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل کرده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ خوزستان؛
نگاهی به تعزیه در شوشتر، پایتخت شبیهخوانی خوزستان
خوزستان- شهرستان شوشتر را به عنوان پایتخت شبیهخوانی استان خوزستان میشناسند و شبیهخوانان سلاسل شوشتر، یکی از شناختهشدهترین گروهها، محافل تعزیه و شبیهخوانی در این شهرستان هستند که نام آنها با محله سلاسل و آیینهای سنتی و ریشهدار این شهر گره خورده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/قم؛
روایت یکی از قدیمیترین دستههای عزاداری ایران با قدمتی طولانی
قم - دسته عزاداری «چهل اختران» در ماه محرم با قدمتی طولانی را میتوان یکی از قدیمیترین دستههای عزاداری ایران عنوان کرد.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ کهگیلویه و بویراحمد؛
تعزیهخوانی رسمی در کهگیلویهوبویراحمد از کجا آغاز شد؟
کهگیلویهوبویراحمد ـ پیش از آنکه نوای تعزیه در گوشهوکنار کهگیلویه و بویراحمد طنینانداز شود، جایی در دل این استان میزبان نخستین مجلس رسمی شبیهخوانی بود؛ مجلسی که سرآغاز سنتی شد که امروز به یکی از مهمترین آیینهای عاشورایی منطقه تبدیل شده است. اما این نقطه کجاست و تعزیه رسمی از کجا آغاز شد؟
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ آذربایجان غربی؛
نوحههای آذری؛ آوای ماندگار سوگ در محرم
آذربایجانغربی- پژوهشگر و نویسنده خویی گفت: ادبیات آیینی و محرمی در آذربایجانغربی، با تکیه بر نوحه، مرثیه و زبان ترکی، سالهاست در دل آیینهای عاشورایی مردم آذربایجان جاری است؛ نوحههایی که به آوایی ماندگار در سوگ حسین شهید تبدیل شدهاند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ آذربایجان غربی؛
چگونه ارومیه و میراث خلیلان، شاهد تحول آیینهای عاشورا بودند؟
آذربایجانغربی- پژوهشگر ارومیهای معتقد است که بررسی تاریخی آیینهای عاشورا نشان میدهد این شهر، با پیشینهای کهن در تشیع و وجود آرامگاه محمد بن خلیلان، یکی از کانونهای مهم در شکلگیری و تداوم سنتهای سوگواری در شمالغرب ایران بوده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ خراسان شمالی؛
محرم در سرزمین گنجینهفرهنگها؛ از مرثیههای کرمانجی تا تعزیههای عاشورایی
خراسان شمالی- در ماه محرم، نوای مرثیههای کهن، مقتلخوانیها و نوحههای محلی در کنار آیینهای دیرینه عزاداری، در کوچهها و حسینیههای خراسان شمالی به گوش میرسد و در این سرزمین که به گنجینه فرهنگها شهرت دارد، فرهنگ عاشورایی نه تنها در مراسم و آیینها، بلکه در ادبیات شفاهی، اشعار آیینی و باورهای مردمانش جاری است و نسل به نسل انتقال مییابد.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ اصفهان؛
سقاخانه؛ نمادی از حرمت آب و فرهنگ بخشیدن
اصفهان- نویسنده کتاب «سقاخانهها و سنگابهای اصفهان»، گفت: سقاخانهها تنها محل آبرسانی نبودهاند، بلکه روایتگر فرهنگ وقف، آیینهای محرم، تاریخ آب و حافظه اجتماعی محلات اصفهان هستند؛ میراثی که بخشی از آن امروز در معرض فراموشی و نابودی قرار گرفته است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ لرستان؛
چهل منبر لرستان؛ جلوه ماندگار نقش زنان در پاسداشت فرهنگ عاشورا
لرستان- استان لرستان مجموعهای فرهنگها و آداب و رسوم ویژه در آیین سوگواری است. از جمله این آیینها در ایام محرم و عزاداری سیدالشهدا(ع) میتوان به آیین چهل منبر اشاره کرد. چهل منبر تنها یک مراسم سوگواری نیست، بلکه مجموعهای از نمادها، باورها و سنتهای فرهنگی است که در بستر جامعه محلی تداوم یافته است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ مازندران؛
عزاداری در سایه فرهنگ بومی
مازندران - عاشورا در مازندران تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگ بومی مردمی است که آیینهای سوگواری را نسل به نسل حفظ کردهاند. کتاب «محرم در فرهنگ مردم مازندران» با تکیه بر پژوهشهای میدانی و منابع مکتوب، تصویری از این میراث ارائه و نشان میدهد چگونه باورها، نذرها، آیینها و رسوم عزاداری در این خطه، در گذر زمان به بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی مردم تبدیل شدهاند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ خراسان رضوی؛
خراسان؛ خاستگاه شعر آیینی/ مروری بر آیینهای عزاداری دوره قاجار در حرم رضوی
خراسان رضوی - هرچند آیینهای عزاداری در گوشه و کنار ایران به فراخور فرهنگ و جغرافیای هر منطقه، جلوههای متفاوتی یافتهاند، اما خراسان را میتوان یکی از مهمترین کانونهای شکلگیری و گسترش سنتهای سوگواری شیعی و خاستگاه شعر آئینی دانست.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ اصفهان؛
شام غریبان در اصفهان؛ روایتی ۴۰۰ ساله از اندوهی که حافظه زنده شهری شد
اصفهان- یک نویسنده و پژوهشگر حوزه فرهنگ عامه و آیینهای مذهبی گفت: آیین شام غریبان در اصفهان از دوره صفوی تاکنون، در پیوندی تاریخی میان منابع مکتوب، سفرنامهها و فرهنگ محلهای، به یک حافظه زنده شهری تبدیل شده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ مرکزی؛
مروری بر آئین ۳۰۰ ساله علم گردانی هزاوه/ میراث ماندگاری از عشق به امام حسین(ع)
مرکزی- آیین علم گردانی روستای هزاوه، زادگاه امیرکبیر با هفت محله بزرگ آن، حدود سه قرن قدمت دارد. این آیین بر محور یک علم به طول حدود پنج متر اجرا میشود که راس آن به شکل یک پنجه بزرگ مزین به آیات قرآن و اسامی ائمه به ویژه امام حسین(ع) است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ کرمانشاه؛
کرمانشاه پایتخت ادبیات عاشورایی در عصر قاجار/مقتلهایی که هنوز منتشر نشدهاند
کرمانشاه- استان کرمانشاه در طول قرنها یکی از مهمترین خاستگاههای شعر عاشورایی ایران بوده؛ سرزمینی که از مقاتل منظوم عصر قاجار تا شعر نو آیینی روزگار ما، روایتگر حماسه کربلا بوده و شاعرانش سهمی چشمگیر در شکلگیری ادبیات حسینی داشتهاند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ اصفهان؛
محرمِ اصفهان در نگاه گردشگران فرنگی
اصفهان- نویسنده کتاب «محرم از نگاه گردشگران فرنگی» گفت: بخش مهمی از روایتهای تاریخی محرم در اصفهان در سفرنامههای اروپایی ثبت شده و امروز به منبعی برای شناخت میراث آیینی این شهر تبدیل شده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ اردبیل؛
عاشورا؛ فصل پررنگ کتابهای نویسندگان اردبیلی
اردبیل- واقعه عاشورا و فرهنگ برخاسته از آن، قرنهاست که در تار و پود زندگی مردم اردبیل جریان دارد؛ این پیوند عمیق نهتنها در آیینها و سنتهای مذهبی، بلکه در آثار مکتوب نویسندگان، پژوهشگران و شاعران این دیار نیز بازتاب یافته و بخش قابل توجهی از تألیفات آنان را به خود اختصاص داده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ آذربایجان غربی؛
همگرایی اقوام و ادیان در آیینهای عاشورایی آذربایجان
آذربایجانغربی- یک پژوهشگر آیینهای مذهبی، با اشاره به تنوع و قدمت عزاداریهای محرم و صفر در مناطق آذربایجان گفت: آیینهای سوگواری در این خطه، فراتر از مرزهای مذهبی، بستری برای مشارکت اقوام و ادیان مختلف از جمله ارامنه، کُردها و اهل تسنن فراهم کرده که نشاندهنده عمق ارادت مردم منطقه به ساحت امام حسین (ع) است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ مرکزی؛
استان مرکزی خاستگاه تعزیهنویسان نامی/ کتابی که منبع نگارش تعزیههای قاجاری است
مرکزی- آیینهای عاشورایی در ایران تنها جلوهای از سوگواری برای سیدالشهدا(ع) نیستند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی مردمان این سرزمین را بازتاب میدهند. استان مرکزی نیز با برخورداری از پیشینهای غنی در حوزه تعزیه، ادبیات آیینی و آیینهای سنتی عزاداری، یکی از کانونهای مهم حفظ و انتقال این میراث به نسلهای آینده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ اصفهان
آیینهای محرم؛ فصل نانوشته تاریخ اجتماعی اصفهان
اصفهان- یک پژوهشگر حوزه آیینهای مذهبی گفت: بخش مهمی از تاریخ اجتماعی اصفهان در آیینها، سنتها و مناسک محرم نهفته است؛ میراثی که برخی از جلوههای آن در دهههای اخیر به کمرنگ شده و امروز در اسناد، روایتهای شفاهی و حافظه فرهنگی محلات تاریخی شهر قابل ردگیری است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ اردبیل؛
طشتهای آب، شمعهای روشن؛ بازخوانی عزاداریهای هزار ساله اردبیل در سفرنامهها
اردبیل- مردم اردبیل از دیرباز ارادتی خالصانه به امام حسین (ع) دارند و از پس این ارادت که قرنها قدمت دارد، آیینی پدید آمده که برخی از آنها به فرهنگ مردم این دیار در دهه اول محرم تبدیل شده است.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ کرمانشاه؛
«شیرین شمامه»؛ مرثیهای ماندگار در فرهنگ کردی
کرمانشاه- استان کرمانشاه با پیشینهای ریشهدار در فرهنگ، دین و آیینهای مردمی از دیرباز یکی از خاستگاههای مهم ادبیات آیینی در غرب کشور بوده است؛ ادبیاتی که در قالب شعر، مرثیه، منقبت و آثار مذهبی بازتابی از باورها، هویت فرهنگی و دلبستگی مردم این دیار به اهلبیت(ع) را نشان میدهد.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ فارس؛
راز ماندگاری نوحههای محرمی در استان فارس/ شاعر نوحه «گهواره خالی، قنداقه خونین» کیست؟
فارس - نوحهخوانی در استان فارس تنها یک آیین سوگواری نیست، بلکه بخشی از میراث فرهنگی و ادبی مردم این دیار به شمار میرود. بسیاری از نوحههای عاشورایی که سالها در هیئتها و مجالس عزاداری زمزمه میشوند، ریشه در شعر و ادبیات آیینی دارند و توانستهاند پیام و مفاهیم عاشورا را در حافظه جمعی جامعه ماندگار کنند.
-
محرم به روایت آیین و ادبیات/ خوزستان؛
حماسه و سوگ؛ محور اصلی ادبیات آیینی خوزستان/ آیینهایی که از سنتهای شفاهی شکل گرفتهاند
خوزستان-نویسنده و پژوهشگر حوزه ادبیات آیینی با تاکید بر اینکه سوژههای قالب در ادبیات آیینی خوزستان عمدتاً معطوف به حماسه و سوگ است، گفت: اگرچه ادبیات عاشورایی همچنان بر مرثیه و روایتهای سنتی متمرکز است، اما نشانههایی از حرکت به سمت تحلیل اجتماعی، معرفت افزایی و پرداختن به شخصیتهای کمتر دیده شده واقعی کربلا نیز مشاهده میشود.