محرم در گستره فرهنگ ایران، تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بلکه روایتی زنده از تاریخ، هویت و زیست فرهنگی مردمانی است که هر یک در گوشه‌ای از این سرزمین، آیین‌های سوگواری محرم را با سنت‌ها و آداب بومی خود درآمیخته‌اند. این تنوع فرهنگی، طی دهه‌های گذشته در قالب کتاب‌ها و پژوهش‌های متعددی ثبت و روایت شده و امروز بخشی از میراث مکتوب کشور را شکل داده است.
پرونده «محرم به روایت آیین و ادبیات» با تکیه بر همین میراث مکتوب، به سراغ آیین‌ها و رسوم ماه محرم در استان‌های مختلف ایران رفته است. در هر گزارش، ضمن معرفی یکی از سنت‌های شاخص عزاداری، کتاب‌ها و پژوهش‌هایی که به ثبت، تحلیل و معرفی آن آیین پرداخته‌اند نیز مرور می‌شود و دیدگاه پژوهشگران این حوزه درباره ریشه‌ها، تحولات و ویژگی‌های آن بازتاب می‌یابد. این پرونده تلاشی است برای پیوند دادن ادبیات، پژوهش و فرهنگ عامه؛ روایتی که نشان می‌دهد کتاب‌ها تنها ثبت‌کننده گذشته نیستند، بلکه پلی برای شناخت بهتر تنوع فرهنگی و آیینی ایران به شمار می‌آیند.