به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) نمايشگاه كتاب مسكو به دستور شوراي وزيران اتحاد جماهير شوروي سابق در تاريخ 20 مي 1976 براي اجراي توافقنامه هلسينكي تشكيل شد. اين نمايشگاه با شعار «كتاب باعث صلح و پيشرفت هستند» اولين نمايشگاه را از سپتامبر 1977 برگزار كرد.

مديريت كل نمايشگاه‌هاي (MIBEE) اهداف نمايشگاه را توسعه روابط تجاري ميان ناشران و فروشندگان كتاب، تشويق صادرات، واردات و ترجمه‌هاي دوجانبه، اشاعه بهترين آثاري كه در رشد فهم مشترك ميان افراد و كشورها موثر است و كمك به گسترش فعاليت‌هاي فرهنگي بين‌المللي در تمام زمينه‌ها برشمرده است.

شركت كنندگان در نمايشگاه، شركت‌ها و سازمان‌هاي نشر، خريد و فروش كتاب، انجمن‌هاي بين‌المللي و ملي ناشران و توزيع كنندگان، موسسات ملي و بين‌المللي حمايت از حقوق مولفان در حوزه حفظ مالكيت انديشه هستند.

به طور خاص نقاط عطف اين نمايشگاه از اولين دوره براساس اعلام مديريت آن كه در بروشور منتشر شده به اين صورت بوده است:

‌ اولين دوره، سال 1977
اولين دوره نمايشگاه رويكردهاي حوزه نشر كتاب شوروي را مشخص كرد. نمايشگاه كتاب جديد در دنيا مورد توجه قرار گرفت و ارزش فراواني پيدا كرد. شعار «كتاب‌ها باعث صلح و پيشرفت هستند» سال‌ها در يادها ماند و به شعار نمايشگاه كتاب مسكو بدل شد.

‌ دومين دوره، سال 1979
نمايشگاه دوم نسبت به دوره اول حوزه وسيع‌تري را در اختيار گرفت. اهميت نمايشگاه باعث حضور تعداد بيش‌تري از سازمان‌هاي بين‌المللي در آن شد. بخش بين‌الملل نمايشگاه و مسابقه نقاشي‌هاي كودكان، ويژگي‌هاي اين نمايشگاه و بخش مكمل آن بود.

سومين دوره،سال 1981
مشخصه نمايشگاه سوم تنوع فعاليت‌هاي آن بود كه رويدادهاي ادبي و تجاري، معرفي‌ها و قراردادها از جمله آن‌ها بود. همچنين كتاب هاي زيادي در زمينه حفاظت از محيط زيست و حفظ منابع طبيعي در نمايشگاه كتاب عرضه شد.

چهارمين دوره، سال‌ 1983
موضوع اصلي چهارمين دور اصلي نمايشگاه نقش كتاب در توسعه فرهنگ و آموزش بود كه بخش بين‌المللي ويژه‌اي به آن اختصاص يافت.

پنجمين دوره، سال 1985
نمايشگاه پنجم نمونه‌اي استثنايي در تعداد آثار منتشر شده و به نمايش درآمده بود كه تعداد آن به بيش از 180 هزار عنوان رسيده بود. بيش‌تر كتاب‌ها با موضوع صلح و چهلمين سالگرد پيروزي بر فاشيست‌ها در آلمان و مشكلات جوانان ارايه شده بودند.

ششمين دوره، سال‌ 1987
نمايشگاه ششم تحت شرايط گسترش تجديد ساختار (پروسترويكا) برگزار شد. اين موضوع باعث وجود كمبودهايي در سيستم مديريتي و اجرايي شد و عقب ماندگي‌ناشران داخلي را در حوزه تبليغات آشكار كرد. در اين دوره از سوي مديريت براي اولين بار جمع‌بندي و بررسي فعاليت‌هاي نمايشگاه را منتشر شد كه شامل بحث درباره كمبودها و خطاهاي موجود در سازماندهي و كار نمايشگاه كتاب بود. نمايشگاه در اين دوره بيش‌ترين عناوين، كتاب‌هايي با موضوع حزب كمونيست را عرضه كرده بود.

هفتمين دوره، سال‌ 1989
نمايشگاه هفتم به عنوان يك رويداد اقتصادي اعلام شد و از اين زمان بود كه عنوان نمايشگاه به «نمايشگاه بين‌المللي كتاب مسكو» تغيير پيدا كرد. (تا سال 2001 واژه فروشگاه نيز در عنوان نمايشگاه كتاب وجود نداشت) در اين مسير سياست اقتصادي كردن اين رويداد پر هزينه مورد توجه خاص قرار گرفت. اين آخرين نمايشگاهي بود كه در زمان شوروي برگزار شد.

هشتمين دوره، سال 1991
نمايشگاه هشتم در آگوست اين سال، بنا بر تصميم دولت به دلايل سياسي در آن سال برپا نشد.

سال 1993 نخستين نمايشگاه ناشران مستقل جوان
با كمك دولت روسيه نمايشگاه هشتم احيا شد. گروهي از افراد حرفه‌اي به سرپرستي ن.ف. اوسيانيكوف، بزرگ‌ترين نمايشگاه كتاب در روسيه را احيا كردند. اين اولين نمايشگاه كتاب براي ناشران مستقل جوان بود. 

سال 1995، سودآورترين نمايشگاه
نمايشگاه نهم اولين نمايشگاه كتاب سودآور، در تاريخ نمايشگاه‌هاي مسكو بود. در حالي كه به لحاظ تعداد شركت‌كنندگان و كتاب هاي به نمايش درآمده، اين دوره يكي از معمولي‌ترين دوره‌ها بود.

سال‌ 1997 اولين نمايشگاه پس از شوروي
نمايشگاه دهم اولين نمايشگاه كتاب بزرگي بود كه در روسيه پس از  فروپاشي شوروي برگزار شد. اين نمايشگاه محل ملاقات مديران نمايشگاه‌هاي پكن، لندن، لايپزيگ و ورشو بود. در اين دوره موضوع هشتصد و پنجاهمين سالگرد مسكو، به صورت گسترده‌اي مورد توجه قرار گرفت.

سال 1998، يازدهمين نمايشگاه
نمايشگاه يازدهم به جشن مردمي كتاب‌ها تبديل شد. كمبودهاي سال 1998، نمايشگاه كتاب را چندان تحت تاثير قرار نداد، بلكه بيش از 250 هزار نفر از نمايشگاه كتاب بازديد كردند. بسياري از داوطلبان خارجي علاقه خودشان را براي حضور در نمايشگاه بعدي (دوازدهم) اعلام كردند.

سال‌ 1999 راه اندازي بخش حقوق مولف
نشان نمايشگاه دوازدهم، دويستمين سالگرد تولد «پوشكين» شاعر بزرگ روسي بود. به طوري كه مكان نمايشگاه از انديشمندان ادبي پر شد. نمايشگاه باز هم به وسيله برنامه‌هاي فرهنگي مختلف و رقابت خوانندگان و توليدكنندگان كتاب، متمايز شد. براي اولين بار بخشي براي حقوق مولفان در نمايشگاه كتاب به راه افتاد.

سال‌ 2000 رشد كيفيت و طراحي
نمايشگاه سيزدهم نشانگر رشدي در كيفيت و طراحي كتاب‌ها بود. نسخه‌هاي گران قيمتي كه مي شد آن‌ها را ديد و خريد به نمايش درآمدند.

سال 2001 ، تعريفي نو از نمايشگاه
دقت بيش‌تري معطوف به تعريف نام نمايشگاه شد. از اين زمان نام آن «نمايشگاه - فروشگاه» شد. مشخصه نمايشگاه چهاردهم جشن‌هاي سالگرد بود. بيست و پنجمين سالگرد مديريت كل نمايشگاه و دهمين سالگرد تعدادي از ناشران و رهبران نشر مدرن كتاب روسيه باعث رشد «بخش جشنواره‌اي» شد. از بهترين‌ها به وسيله مجسمه‌هاي برنزي‌اي كه توسط و.ترولوف مجسمه‌ساز، با سفارش ويژه، ساخته شده بودند، تقدير شد.

سال 2002، پانزدهمين دوره
نمايشگاه پانزدهم 2688 شركت نشر، چاپ و پخش كتاب، كتابخانه، موسسات آموزشي و مراكز فرهنگي را از 82 كشور گرد هم آورد. دو سالن در فضايي به وسعت 25000 متر مربع بيش از 700 غرفه را در خود جاي دادند. براي جلب توجه خوانندگان به كتاب هاي جديد، در وروديه سالن به نام «شهركي»، براي فروش كتاب ساخته شد كه شامل 200 فروشگاه كوچك بود. رويدادهاي مربوط به برنامه‌اي گسترده فرهنگي نمايشگاه – فروشگاه كتاب توسط 700 خبرنگار از 320 رسانه جمعي، پوشش داده شد.

سال 2003، شانزدهمين دوره
نمايشگاه شانزدهم در دو سالن، 2702 شركت چاپ و توزيع كتاب، كتابخانه، موسسات آموزشي و مراكز فرهنگي از 82 كشور را گردهم آورد. فضاي 25 هزار متر مربعي بيش از 800 نمايشگاه جمعي و فردي را در خود جاي داد كه نسبت به سال گذشته 2002 افزايش يافته بود.
نمايشگاه شانزدهم مروري داشت بر سال روسيه در فرانكفورت، تعداد شركت‌كنندگان 20 درصد افزايش يافت. اتفاق اصلي نمايشگاه برگزاري ميزگرد «روسيه مهمان افتخاري نمايشگاه كتاب فرانكفورت» بود. جايزه بهترين غرفه خارجي در نمايشگاه شانزدهم به ناشران لهستاني تعلق گرفت. همچنين رهبران دو كشور اوكراين و عربستان سعودي، كتاب هاي خودشان را در نمايشگاه كتاب معرفي كردند.

سال 2004، هفدهمين دوره
در هفدهمين دوره نمايشگاه كتاب مسكو دو هزار و 760 شركت نشر و توزيع كتاب، كتابخانه‌ها، موسسه‌هاي آموزشي و مراكز فرهنگي از 81 كشور جهان شركت كردند. فضاي26 هزار متر مربعي، 920 نمايشگاه فردي و جمعي را در خود جاي داد. در وروديه سالن علاوه بر «شهرك فروش كتاب»، «شهرك خبرنگاران» نيز ساخته شد.
براي نخستين بار رقابت «كتاب‌آرايي» و «جشنواره كتاب هاي يهودي» برگزار شد.


سال 2006 و اولين حضور ايران در نمايشگاه بين‌المللي كتاب مسكو 
نوزدهمين دوره نمايشگاه بين‌المللي كتاب مسكو سال 2006 ميلادي برگزار شد. در اين نمايشگاه نيز 2810 موسسه و شركت فرهنگي و انتشاراتي از 63 كشور جهان در نمايشگاه حضور پيدا كردند. در مجموع بيش از 100 هزار كتاب جديد در نمايشگاه عرضه شده است.

مهمان افتخاري اين نمايشگاه، كشور فرانسه بود كه در غرفه‌اي وسيع آثار گوناگون فرانسوي زبان را ارايه داد و برنامه‌هاي متنوعي از جمله نمايش فيلم، برگزاري جلسات سخنراني و گفت‌وگو و اجراي موسيقي زنده در روزهاي برپايي نمايشگاه داشت و به شيوه‌اي بسيار زيبا مراجعه كنندگان را با فرهنگ و هنر فرانسه آشنا مي‌كرد.

در نوزدهمين نمايشگاه بين‌المللي كتاب مسكو دومين دوره نمايشگاه كتاب كودك و نوجوانان روسيه نيز كه سال گذشته بخشي از نمايشگاه كتاب بود، در سالني مجزا برگزار شد. فعاليت‌هاي شاد و پر جنب و جوش كودكان در اين فضاي مملو از كتاب و سرگرمي چشم‌گير بود.

هرچند نمايشگاه مسكو از نظر حد و اندازه با نمايشگاه‌هاي مطرح بين‌المللي همچون فرانكفورت، بلونيا و لندن و حتي نمايشگاه كتاب تهران قابل مقايسه نيست (حدودا يك دهم مساحت نمايشگاه تهران) ولي از نظر كيفيت چيزي از آن‌ها كم ندارد.

وروديه نمايشگاه حدود 3 دلار بود و در مركز نمايشگاهي ودنخا كه در شمال شرقي شهر مسكو قرار داشت، برگزار مي‌شد. بناهاي قديمي و زيباي اين پارك نمايشگاهي چشم هر بيننده‌اي را خيره مي كرد. در واقع اين مركز را بايد شهري درون شهر مسكو در نظر گرفت. وسعت مركز نمايشگاهي ودنخا به حدي است كه مردم با اتوبوس برقي فاصله بين ساختمان‌هاي آن را طي مي‌كنند. اين مركز چندين سينما، تئاتر روباز، فروشگاه، كافه، رستوران و فضاي تفريح، بازي و سرگرمي را در خود جاي داده است.

مراسم اهداي جوايز كتاب سال روسيه يكي ديگر از فعاليت‌هايي است كه در روزهاي برپايي نمايشگاه برگزار مي‌شود. در اين مسابقه كليه ناشراني كه طي يك سال كتاب هاي جديد به چاپ رسانده باشند مي توانند شركت كنند. اين مراسم هر سال در روز اول نمايشگاه برگزار مي‌شود و نويسندگان و ناشران برگزيده در رشته‌هاي شعر، داستان، بهترين ترجمه از فرانسه به روسي، كودك و نوجوان، بهترين كتاب علمي، بهداشت، اقتصاد روسيه، هنر و مرغوب‌ترين چاپ جوايز خود را دريافت مي‌كند.

از ويژگي‌هاي اين نمايشگاه حضور شخصيت‌هاي برجسته فرهنگي، علمي و سياسي در غرفه‌ها و خريد مستقيم از آن‌هاست. حضور سفراي كشورهاي شركت كننده و ملاقات مسوولان غرفه‌هاي كشورهاي ديگر از خصوصيات فرهنگي- اجتماعي اين رويداد بزرگ است. سفرا و رايزنان تعدادي از كشورها از جمله سفير ونزوئلا و رايزن فرهنگي مصر بازديد ويژه‌اي از غرفه‌هاي ايراني داشتند و حضور فعال ناشران ايراني و عرضه آثار اسلامي را ستودند.

ملاقات با ناشران و تشكل‌هاي نشر از مهم‌ترين اقدامات اين موسسه براي معرفي نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران ملاقات با اتحاديه‌ها، ناشران و تشكل‌هاي نشر ديگر كشورها بود. در اين ملاقات‌ها همواره ناشران براي حضور در نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران دعوت و اطلاعات لازم به آن‌ها ارايه شد.

از جمله نتايج اين ملاقات‌ها دعوت مسوولان نمايشگاه بين‌المللي كتاب ورشو و سنت پطرزبورگ از مسوولان نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران براي حضور ايران در اين نمايشگاه‌ها بود. همچنين امضاء موافقتنامه بين نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران و نمايشگاه كتاب مسكو از ديگر نتايج اين ملاقات‌ها بود. 

اين نمايشگاه از 14 تا 19 شهريور (5 تا 10 سپتامبر) برگزار خواهد شد.

























غرفه ايران:
پس از بررسي مشخص كه نمايشگاه روسيه براي ناشران ايران يك نمايشگاه نوپا است به نحوي كه صرفا در هجدهمين دوره اين نمايشگاه 4 ناشر ايراني شركت كرده‌اند.
نشر مدرسه، انتشارات بين‌المللي الهدي، مجمع تقريب مذاهب اسلامي و كانون پرورش فكري هجدهم مسكو شركت كرده بودند. اين ناشران كه عموما دولتي هستند هر يك براساس سياست‌ها و خط مشي‌هاي سازمان خود در نمايشگاه حضور يافته بودند. كتاب‌هاي ارايه شده توسط آن‌ها نيز عمدتا كتاب هاي مذهبي و كودكان و نوجوان بود.
با توجه به موارد فوق موسسه نمايشگاه‌ها تصميم گرفت تا در دو حوزه مختلف يعني «عرفي نشر ايران» و «معرفي نمايشگاه بين‌الملي كتاب تهران» در نمايشگاه كتاب مسكو شركت كند.
شناسايي و انتخاب كتب
اولين اقدام براي حضور، شناسايي و انتخاب كتبي بود كه به نحو احسن آينه تمام نماي نشر ايران باشد. از اين رو با همكاري تعدادي از نويسندگان و ناشران حوزه مختلف كتب قابل عرضه در اين نمايشگاه مورد شناسايي قرار گرفت. معيار اصلي در انتخاب كتب اين امر بود كه تاليفي باشد، جديد باشد، معرف فرهنگ ايران باشد و احتمالا بازاري در آن سوي مرزها و به ويژه در روسيه داشته باشد. در مجموع 380 عنوان كتاب در حوزه‌هاي ذيل براي ارايه در نمايشگاه انتخاب شد.
كتب كودكان و نوجوان: در اين قسمت بيش از 120 عنوان كتاب انتخاب شد. هدف از انتخاب اين كتاب‌ها در بخش كودك نشان دادن گستره ادايت كودك در ايران، هنر تصويرگري كتاب كودك و يافتن بازار براي فروش رايت اين كتاب‌ها بود.
كتاب‌هاي هنر و ايران‌شناسي: در اين بخش بيش از 80 عنوان كتب ايران‌شناسي و هنر از قبيل آثار استاد فرشچيان، عكاسي، نگارگري، صنايع دستي و باستان شناسي به نمايش گذاشته شد. اين بخش در نمايشگاه با استقبال بسياري مواجه شد و به نظر مي‌رسد يكي از نقاط قوت نشر ايران در نمايشگاه بود.
كتاب‌هاي آموزش زبان و ادبيات فارسي: در اين بخش بيش از 50 عنوان كتاب هاي آموزش زبان و ادبيات فارسي انتخاب و به نمايش گذاشته شد. كتاب هاي دو زبانه شامل حافظ، خيام، سعدي و... از جمله كتاب هاي بود كه مورد استقبال گسترده قرار گرفت.
قرآن‌هاي نفيس: در اين بخش قرآن‌هاي نفيس نيريزي، يزداني، معطر و قرآن با ترجمه روسيه ارايه شد كه كليه آثار انتخاب شده به فروش رفت.
تهيه كاتولوگ رنگي و لوح فشرده
اين كتالوگ كه به زبان روسي تهيه شده حاوي چكيده كليه كتاب‌ها به همراه جلد و بعضا به همراه بعضي از صفحات برجسته كتب بود. اين كاتولوگ در تيراژ هزار نسخه در قطع رحلي و چهار رنگ چاپ و در حين برپايي نمايشگاه بين ناشران و غرفه‌داران نمايشگاه توزيع شد.
همچنين در اين سي دي چكيده كليه كتاب هاي ارايه شده در نمايشگاه به زبان روسي و به صورت مالتي مديا ارايه شد. اين كاتولوگ همراه ديگر اقلام تبليغاتي و اطلاع‌رساني نمايشگاه، در تيراژ 750 عنوان بين ناشران ركت كننده در نمايشگاه، نويسندگان و ميهمانان نمايشگاه توزيع شد.
معرفي نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران
يكي ديگر از اهداف حضور در نمايشگاه مسكو معرفي مناسب نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران به ناشران، نويسندگان روسي و ديگر شركت‌كنندگان در نمايشگاه بود. نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران هر ساله با حضور حداقل 500 ناشر خارجي در تهران برگزار مي‌شود كه متاسفانه تاكنون ناشران روسي حضور كمرنگي در آن داشته‌اند.
تهيه بروشور نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران در دستور كار قرار گرفت. در اين بروشور كه در تيراژ 1000 نسخه به زبان انگليسي و به صورت رنگي تهيه و منتشر شد درباره وضعيت نشر و ناشري در ايران توضيحاتي داده شد.
معرفي نشر ايران در اين بخش بيش از 380 عنوان كتاب از بيش از 50 ناشر به نمايش درآمد. كتاب هاي به نمايش درآمده در حوزه‌هاي كتب كودك و نوجوان با 120 عنوان، فلسفه و تاريخ با 509 عنوان، حوزه دين، اسلام و قرآن با 80 عنوان، هنر و ايران‌شناسي با 80 عنوان، آموزش زبان فارسي و ادبيات فارسي با 50 عنوان بودند.
برگزاري روز نشر ايران در مراسم روز نشر ايران كه با استقبال خوبي مواجه شد، ابتدا رييس نمايشگاه كتاب مسكو به كيفيت بالاي چاپ كتب موجود در غرفه ايران اشاره كرد و اظهار داشت كيفيت بالاي اين كتب به حدي است كه ما بسياري از ناشران روس را ترغيب مي‌كنيم تا كتب خود را در ايران به چاپ برسانند.
ديدار و مذاكره با رييس آژانس فدرال نشر روسيه:
نشستي در محل غرفه ايران با حضور رييس آژانس نشر روسيه، رييس نمايشگاه كتاب مسكو و رييس نوزدهمين نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران برگزار شد. در اين جلسه توافقات زير به عمل آمد:
-‌ ناشران روسي حضور فعالي در نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران داشته باشند و طرفين زمينه‌هاي همكاري انتشاراتي ناشران دو كشور را با يكديگر فراهم آورند.
- تفاهم‌نامه بين نمايشگاه مسكو و تهران در روز نشر ايران به امضاء برسد.
- جلسات كارشناسي فرهنگي بين دو كشور در ايام برگزاري نمايشگاه كتاب مسكو و نمايشگاه كتاب تهران در محل دو نمايشگاه برگزار شود.
- طرفين بررسي خواهند كرد تا ايران و روسيه به صورت متقابل در نمايشگاه‌هاي كتاب مسكو و تهران مهمان ويژه باشند.
همچنين در نشست مشترك رييس نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران و مديرعامل موسسه نمايشگاه‌هاي فرهنگي با رييس و اعضاي اتحاديه نويسندگان روسيه كه در روز آخر نمايشگاه و حسن بيگي نويسنده در محل اين اتحاديه برگزار شد در اين نشست توافق شد تا نويسندگان معاصر روس در نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران شركت و ادبيات معاصر خود را معرفي كنند و نويسندگان معاصر ايران نيز به همين منظور نحو در نمايشگاه مسكو شركت نمايند.
همچنين در اين جلسه مقرر شد طرفين دو اثر از كتب ادبيات داستاني يكديگر را به زبان كشور متبوع خود ترجمه نمايند.