به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، «محمدبن حسن جهرودی طوسی» مشهور به «خواجه نصیرالدین طوسی» 15 جمادی الاول سال 598 هجری قمری در طوس متولد شد. او به تحصیل دانش علاقه زیادی داشت و از دوران کودکی و جوانی در علوم ریاضی، نجوم و حکمت سرآمد بود و از دانشمندان معروف زمان خود شد.
طوسی از سرشناسترین و با نفوذترین چهرههای تاریخ فکری اسلامی است. علوم دینی و علوم عملی را زیر نظر پدرش و منطق و حکمت طبیعی را نزد دايياش، بابا افضل ایوبی کاشانی آموخت. تحصیلاتش را در نیشابور به اتمام رساند و در آنجا به عنوان دانشمندی برجسته شهرت یافت. خواجه نصیرالدین طوسی را دستهای از دانشوران خاتم فلاسفهای و گروهی او را عقل حادی عشر(یازدهم) نام نهادهاند.
اين انديشمند ايراني زمان حمله مغول به ایران نزد ناصرالدین، محتشم قهستان، به کارهای علمی مشغول شد. در همین زمان كتاب «اخلاق ناصری» را نوشت. پس از مدتی به نزد اسماعیلیان در دژ الموت نقل مکان کرد، اما پس از حمله هلاکو مغول و پایان یافتن فرمانروایی اسماعیلیان(۶۳۵ هجري شمسي) هلاکو، خواجه نصيرالدين را مشاور و وزیر خود قرار داد.
وی سنت فلسفه مشایی را که پس از ابن سینا در ایران رو به افول گذاشته بود، بار دیگر احیا کرد و مجموعه آرا و دیدگاههای کلامی شیعه را در کتاب «تجرید الاعتقاد» گرد آورد.
خواجه در مراغه رصدخانهای ساخت و کتابخانهای بهوجود آورد که حدود چهل هزار جلد کتاب در آن قرار داشت. او با پرورش شاگردانی مانند قطبالدین شیرازی و گردآوری دانشمندان ایرانی عامل انتقال تمدن و دانشهای ایران پیش از مغول به آیندگان شد. خواجه طوس یکی از توسعهدهندگان علم مثلثات است. در قرن ۱۶ میلادی نيز کتابهای مثلثات او به زبان فرانسه ترجمه شدند.
زندگی او بر پایه دو هدف اخلاقی و علمی استوار بود. خواجه در بیشتر زمینههای دانش و فلسفه، تالیفات و رسالاتی از خود به یادگار گذاشت که بیشتر عربیاند، اما حدود يك چهارم تاليفاتش به زبان فارسياند. از معروفترین آثار او به زبان پارسی ميتوان كتابهاي «اساس الاقتباس» و «اخلاق ناصری» نام برد. وی در اخلاق ناصری رستگاری راستین انسانها را در «سعادت نفسانی»، «سعادت بدنی» و «سعادت مدنی» میدانست و این نکته نشان میدهد که خواجه در مسايل مربوط به بهداشت جسمانی و روانی هم کارشناس بوده است.
نصيرالدين در دوران زندگيش با وجود آشوب و حوادث مخاطرهانگيز و فشارهاي سياسي، اجتماعي و نظامي آن عصر، توانست حدود يكصد و نود كتاب و رساله علمي در موضوعات متفاوت به رشته تحرير درآورد.
آثار متعددي از خواجه نصيرالدين برجاي مانده اند كه برخي از آنها عبارتند از؛
تجریدالعقاید، شرح اشارت بو علی سینا، قواعد العقاید، اخلاق ناصری یا اخلاق طوسی، آغاز و انجام، تحریر مجسطی، تحریر اقلیدس، تجریدالمنطق، اساس الاقتباس، زیج ایلخانی، آداب البحث، آداب المتعلمین، روضةالقلوب، اثبات بقاء نفس، تجرید الهندسه، اثبات جوهر، جامع الحساب، اثبات عقل، جام گیتینما، اثبات واجب الوجود، الجبر و الاختیار، استخراج تقویم، خلافت نامه، اختیارات نجوم، رساله در کلیات طب، ایام و لیالی، علم المثلث، الاعتقادات، شرح اصول کافی، کتاب الکل و صور الکواکب.
در كتابهاي گوناگون درباره تاسيس رصدخانه و كتابخانه خواجه نصيرالدين طوسي مطالبي آمده است از جمله اين كه زماني که هولاکو به فرمانروایی اسماعیلیان در سال 635 هجری قمری پایان داد، طوسی را در خدمت خود نگاه داشت و به او اجازه داد رصدخانه بزرگی در مراغه ایجاد کند که آغاز آن سال 638 هجری قمری بود. برای کمک به رصدخانه علاوه بر کمکهای مالی دولت، اوقاف سراسر کشور نیز در اختیار خواجه گذارده شده بودند که از عشر(یک دهم) آن براي رصدخانه و خرید وسایل، اسباب و آلات و کتابها استفاده كند.
در نزدیکی رصدخانه، کتابخانه بزرگی ساخته شده بود که حدود 400000 جلد کتاب نفیس براي استفاده دانشمندان و فضلا در آن قرار داشت که از بغداد، شام، بیروت و الجزیره به دست آمده بودند. در جوار رصدخانه سرای عالی برای خواجه و جماعت منجمان ساختند و مدرسه علمیهای براي استفاده طلاب دانشجو احداث كردند.
این کارها 13 سال به طول انجامید تا این که ایلخان هولاکوی مغول سال 663 هجری قمری در گذشت، لیکن خواجه تا آخرین دقایق عمر خود اجازه نداد خللی در کار آنجا رخ دهد و بسیار کوشيد که آن رصدخانه و کتابخانه از بین نرود.
سرانجام خواجه نصیر الدین طوسی ۱۸ ذی الحجه ۶۷۲ سال هجري قمری درگذشت و كالبدش را در کاظمین دفن كردند.
از ديگر تاليفاتي كه در سالهاي اخير درباره اين انديشمند و حكيم اسلامي به رشته تحرير درآمدهاند، ميتوان از آثار زير نام برد:
ـ دعای دوازده امام خواجه نصیرالدین طوسی، دعای توسل و ختم صلوات دوازده امام خواجه نصیرالدین طوسی/ عباس ولی زاده، زهرا کریمیان / موعود عصر / 1381
ـ قصههایی از زندگانی خواجه نصیرالدین طوسی/ محمدرضا علیدوست، علی مظاهری، علی معصومی/ پیام محراب / 1382
ـ اسماعیلیون و مغول و خواجه نصیرالدین طوسی / حسن امین، مهدی زندیه/ موسسه دایره المعارف فقه اسلامی / 1383
ـ احوال و آثار خواجه نصیرالدین طوسی/ محمدتقی مدرس رضوی/ اساطیر / 1386
ـ مدیریت سیاسی از دیدگاه خواجه نصیرالدین توسی / حسین رمضانی خردمردی / دانش و اندیشه معاصر /1386
دعاء دوازده امام خواجه نصیرالدین طوسی
پدیدآورنده: عباس مصباح زاده (مترجم)
ناشر: اقبال - 08 مهر، 1387
ـ خورشید در آتش؛ زندگی نامه داستانی خواجه نصیرالدین محمد طوسی / کامران پارسی نژاد، شهناز اعتمادی (ویراستار)/ سوره مهر / 1387
ـ خواجه نصیرالدین طوسی منجم و عالم برجسته ایرانی/ حسین کیانپور، سیداحمد میرزاده (ویراستار)، رقیه سرداری (تصویرگر) / به نشر/1388
ـ خواجه نصیرالدین طوسی/ مصطفی بادکوبه ای هزاوهای/ شرکت توسعه کتابخانه های ایران / 1388
ـ از خاک تا افلاک؛ تاملی در زندگی خواجه نصیرالدین طوسی/ فرانچسکو سوریانو، کاملیا رفعت نژاد (مترجم)/ نشر ثالث
یکشنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۸۹ - ۰۸:۰۰
نظر شما