سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، حمیدرضا محمدی، روزنامهنگار- دسترسی به عدالت اجتماعی یکی از اصول و شئون توسعه پایدار است و اندیشه دستیابی به آن، خیلی قبلتر از دهه ۱۹۹۰ که در اروپا مطرح شود، در ایران مطمح نظر قرار گرفت و آن، بیمه تأمین اجتماعی بود. اگر از مقدمات آن مانند تشکیل «صندوق احتیاط کارگران راهآهن» که در پهلوی اول شکل گرفت، بگذریم، پس از تصویب قانون کار در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۲۵ (و قانون دیگری با همین نام در ۲۶ اسفند ۱۳۳۷) و قانون مربوط به کارگران و کارفرمایان در ۱۷ خرداد ۱۳۲۸ و همچنین تأسیس وزارت کار و تبلیغات در ۲۳ شهریور ۱۳۲۵ و شورای عالی کار در دهم دی ۱۳۲۸، صندوق تعاون و بیمه کارگران شکل گرفت. کمی بعد، لایحه قانونی ایجاد سازمان بیمههای اجتماعی کارگران در دولت محمد مصدق تقدیم مجلس و در یکم بهمن ۱۳۳۱ به تأیید رسید.
حالا دیگر میشد گفت کارگران ایرانی، برای نخستینبار صاحب بیمه شدهاند و اینگونه تحولی تازه رخ داد. ۱۱ سال بعد، در فروردین ۱۳۴۲، نام آن به سازمان بیمههای اجتماعی تغییر یافت. پله بعدی در راستای تأمین عدالت اجتماعی، تصویب سازمان بیمههای اجتماعی روستاییان و زیر نظر وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۴۸ بود. با راهاندازی سازمان تأمین خدمات درمانی و زیر نظر وزارت بهداری در دهم مرداد ۱۳۵۲ که ویژه «مستخدمین دولت» بود، حالا بیمه داشت شمولیت گستردهتری مییافت و این، جز تصویب قانون بیمههای اجتماعی و بازنشستگی و تعاون افزارمندان کارگاهها و کارخانجات ارتش در ۱۷ آذر ۱۳۳۴ و آییننامه بیمه افسران و کارمندان نیروهای مسلح شاهنشاهی و ژاندارمری در یکم بهمن ۱۳۳۷ و موارد دیگر مختص نظامیان بود. بهدنبال تشکیل وزارت رفاه اجتماعی در یکم مرداد ۱۳۵۳ و متعاقب آن، تشکیل سازمان بازنشستگی کشوری در هشتم خرداد ۱۳۵۴ (در پی تصویب نخستین قانون استخدامی کشور در ۲۲ آذر ۱۳۰۱ در دولت قوامالسلطنه و ایجاد دایره تقاعد در وزارت مالیه و تطورات بعدی) و تصویب قانون تأمین اجتماعی و تشکیل سازمان تأمین اجتماعی در سوم تیر ۱۳۵۴، حالا عدالت اجتماعی در درستترین ریل خود افتاده بود. نخستین وزیر رفاه اجتماعی «سیدشجاعالدین شیخالاسلامزاده»، نخستین مدیرعامل سازمان بازنشستگی کشوری «منصور کاشانیان» و نخستین مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی «حیدرقلی عمرانی» بودند. اگرچه پس از تشکیل وزارت بهداری و بهزیستی در ۱۶ تیر ۱۳۵۵، سازمان تأمین اجتماعی به صندوق تنزل یافت، اما پس از انقلاب و در دولت موقت، دوباره جایگاه پیشین را بازیافت که تا امروز نیز تداوم یافته است.
حالا و بهمناسبت هفته ارتباطات و روابطعمومی، نمایشگاهی از اسناد سازمان تأمین اجتماعی برپا شده است تا سیر تحول و تطور بزرگترین صندوق بیمهگر کشور با ۴٨ میلیون نفر جمعیت زیر پوشش را به نمایش بگذارد. نمایشگاهی که اسنادش با جستوجوهای فراوان فراهم آمد چون طی دههها بین وزارتخانههای مختلف دستبهدست شده اسنادش نیز لاجرم در اینسو و آنسو پراکنده مانده است و «حسن همایون» در جایگاه پژوهشگر و نمایشگاهگردان آنان را گرد آورده است؛ از «نظامنامه صندوق احتیاط» زیر نظر «وزارت طرق و شوارع» مصوب نهم مرداد ١٣١٠ بهعنوان قدیمترین سند تا همین امروز و اکنون مشتمل بر اسناد بیمهشدگان، مستمریبگیران و کارفرمایان ذینفع و تحت پوشش، دفترچههای بیمه، احکام و فرامین، مکاتبات، تمبرهای یادبود و سایر اسناد کاغذی. نیز برخی از اسناد با فراخوانی عمومی که سال گذشته داده شد، از سوی مردم اهدا شده است تا این مجموعه کاملتر شود. در حاشیه این نمایشگاه فیلم مستندی نیز ساخته شد و به نمایش درمیآید تا این سیر تاریخی را دقیقتر و عینیتر شرح دهد.
نمایشگاه «بیش از هفت دهه اسناد تأمین اجتماعی در ایران» تا سهشنبه، پنجم خرداد، از ساعت ٩ تا ١٧، در مؤسسه آهنگ آتیه (ارگان رسانهای سازمان تأمین اجتماعی) به نشانی میدان آرژانتین، خیابان احمد قصیر، خیابان دوازدهم غربی (شهید رمضان)، شماره ٢٢ برپا خواهد بود.
نظر شما