سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - رویا سلیمی: شاید کمتر کسی را بتوان یافت که اهل مطالعه و کتابخوانی باشد، اما با رمان «عقل و احساس» جین آستین آشنایی نداشته باشد.
رمانی که گرچه در انگلیس قرن نوزدهم می گذرد، اما به دلیل عمق شخصیتپردازی و شناخت درست از انسان، روابط پیچیده انسانی و مناسبات طبقاتی؛ همواره مورد توجه بسیاری از اهالی سینما قرار گرفته است.
این رمان بارها دستمایه اقتباسهای سینمایی و تلویزیونی شده و همواره نیز از نظرها دور نمانده است. آخرین نسخه اقتباسی این اثر محصول ۲۰۲۶ به کارگردانی جورجیا اوکلی است.
فیلم «عقل و احساس» (Sense and sensibility) عاشقانهای است که دایانا رید آن را از نو بازنویسی و برای مخاطب امروزی نگاشته است.
جهت یادآوری باید گفت داستان درباره خانواده اشوود و جا به جایی طبقاتی آنها پس از مرگ پدر خانواده است. داستان همیشگی عدم پایبندی صاحبان ارث، خیانت به اموال و سرقت از خاندانی است که حالا بالاجبار باید ساسکس پر شکوه و سرشار از تجمل اشرافی را ترک کرده و به کلبهای محقر در حومه شهر نقل مکان کنند.
این نقل مکان، اولین نشانه سقوط در طبقه اجتماعی پایین تری است که با خانواده اشوود تناسب چندانی ندارد.
رمان هر چند که بر این سقوط تمرکز بسیاری دارد و درواقع نقطه عزیمت ناکامی شخصیتها را در همین شکلگیری شکاف طبقاتی می داند اما اوکلی در اثر خود از سوگ و غم از دست دادن زندگی اشرافی اشوودیها چندان حرفی به میان نمیآورد.
در واقع آنچه در آخرین نسخه اقتباسی از «عقل و احساس» می توان دید، انتقال مسائل طبقه اشرافی به طبقه پایینخود نیست بلکه اخلاق بورژوازی است که بر پایه رعایت اصول انسانی حاکم میشود. دو شخصیت الینور و ماریان، در میانه درگیریهای عمیق عاطفی، اخلاق را انتخاب میکنند.

جدال میان عقل و احساس که از مسائل پیشینی و همواره مبتلابه تمام ابنا بشر بوده، در اینجا محوریت قرار می گیرد. در این میان انتخاب آنها میان عقل و احساس از طبقهای ناشی میشود که فارغ از سود و زیان، به ارزشهای انسانی بیش از هر چیز متعهد می ماند.
به نظر میرسد این تعهد از همان مسائلی است که به زعم کارگردان از خاستگاه اجتماعی شخصیتها ناشی میشود.
هر چند الینور در عشق خود شکی ندارد اما موانع بسیاری که خالی از بحث و جدلهای اخلاقی نیست، او را از رعایت اصول انسانی باز نمیدارد.
در واقع آنچه «عقل و احساس» نسخه ۲۰۲۶ را متمایز می کند کم رنگ شدن زیست تجملاتی و آداب و رسوم دست و پا گیر طبقات اشرافی و در کنار آن تمرکز بر اخلاق و تعهد انسانی است.
ضمن اینکه به سوگ ننشستن این وضعیت به خودی خود نیز میتواند نگاه متمایز فیلمساز را بر رمان آستین نشان دهد.
حتی طراحی لباس، صحنه و میزانسنهای که با تاکید بسیار بر نمایش طبیعت و دشتهای سر سبز و بکر استوار است؛ اصالت را به جای اشرافی گری بر جایگاه انسانی و منش خردمندانهای قرار میدهد که جنبههای ناتورالیستی آن بر وجوه طبقاتی غلبه دارد.
نکته دیگر توجه بسیار اهالی سینما بر رمان آستین است. عمق روابط و سوال اساسی انتخاب میان عقل و احساس شاید از سوالات آغازین و همواره پر تکراری باشد که انسانها در طول اعصار و قرنها با آن روبرو میشوند.
درام وقتی به اوج میرسد که این انتخاب مرزهای مشترکی با موازین اخلاقی انسانی فارغ از هر کیش و آئینی ایجاد میکند. مرزبندیهایی که بر فطرت انسانی استوار بوده و انتخابگری نه تنها یک لحظه سرنوشتساز است، بلکه میتواند وجوه مختلف روابط انسانی را در لایههای مختلف اجتماعی و طبقاتی نمایان سازد.
اوکلی در نگاه دوباره به رمان حتی از مایههای فمنیستی نیز کمتر بهره برده است. شخصیتها در نبود زندگی تجملاتی و معاشرت با مردهایی که هر کدام میتواند سرنوشت آنها را در دست بگیرد.
به نظر میرسد زندگی مستقلتری دارند. آنها در کنار یکدیگر و به دور از شهر، طبیعت بکری را تجربه میکنند که گویا می تواند جایگزین بسیاری از تجملات دست و پا گیر باشد. این جایگزینی، شخصیتهای شکننده زن قرن نوزدهمی را به وضوح استوارتر و مستقلتر میسازد.
آنها گرچه معنای زندگی خود را با زندگی مشترک مییابند، اما رسیدن به این مهم از هر طریق و راهی برای آنها مقبول و پذیرفته نیست.
«عقل و احساس» در میانه سال ۲۰۲۶ دعوت به زندگی بیتکلف و سادهتری می کند که با انسان امروزی همراهی بیشتری دارد.
البته این سادگی هر چند تبعاتی دارد، اما در تعریف جدید از رمان میتواند به عنوان مانع جدی برای عشق در نظر گرفته نشود. عشق را میتوان در میان دشتهای سر سبز و کلبههای بی آلایش حواشی شهر سراغ گرفت.
بدون پیچیدگی و آداب و ترتیب دیکته شده از خاستگاههای مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مرسوم جامعه شهری شده امروزی. جایی که چهره آبی عشق نمایان و بر مناسبات چیره میشود.
نظر شما