به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در قزوین، حسن لطفی، کارگردان و منتقد سینما در نشستی که با موضوع معرفی و بررسی کتاب «هشت نمایشنامه کوتاه برای اجراهای تجربی، دانشجویی، حرفهای و...» که به قلم حامد مکملی منتشر شده است، گفت: خواندن این کتاب مرا واداشت تاریخ تئاتر قزوین را دوباره مرور کنم. پیش از انقلاب نویسنده نمایشنامه در این شهر تقریبا حضوری نداشت و بیشتر متنهای اجراشده اقتباس از آثار دیگران بود. حتی در دورهی طلایی تئاتر قزوین هم به نویسنده شاخصی برنمیخوریم.
وی افزود: از دهه ۶۰ و به ویژه از دهه ۷۰ به بعد، نویسندگان به تدریج وارد ادبیات نمایشی قزوین شدند. نادر میرزایی نوشتن را شروع کرد، ابراهیم قربانی نیز نمایشنامه نوشت و میتوانست نمایشنامهنویس شاخصی باشد برای کشور و رضا محمدی هم گاهی مینوشت. اما این آثار هیچوقت جایگاه مناسبی در سطح ایران پیدا نکرد.
لطفی در ادامه صحبتهایش حامد مکملی را استثنا دانست و بیان کرد: مکملی در شعر و داستان هم فعالیت دارد، در نمایشنامهنویسی جدیتر کار کرده و گام بلندتری برداشته است. این کتاب حاصل سالها تلاش یک نویسنده است.
وی تصریح کرد: قبول نداشتن سلیقهای یک اثر به معنای بد بودن آن نیست و هیچکس نمیتواند مکملی را نویسنده بدی بداند؛ حتی اگر آثارش به سلیقه ما نزدیک نباشد، زیرا این نویسنده توانایی دارد و ریتم را میشناسد. میتوانم بگویم قزوین اکنون نویسندهای دارد که میتواند در ردیف نمایشنامهنویسان خوب کشور قرار بگیرد.
به گفته این کارگردان، نخستین ویژگی کتاب تنوع آن است. وی عنوان کرد: مکملی به کسانی که میخواهند نمایشنامه بنویسند نشان میدهد چگونه میشود نمایشی مینیمال نوشت که بخشی از رویدادها را پنهان میکند. نمایشنامه اول و دوم این مجموعه نمونهای از این شیوه است. ویژگی دوم کتاب مکملی، دیالوگنویسی است. نویسنده در بخشهای مختلف شخصیتها را خوب به سخن گفتن وامیدارد. سومین نکته، توجه او به فضای ایران و جهان پیرامونش است.
نکته چهارم سخنان لطفی در مورد کتاب، طنز سیاسی بود. او گفت: مردم در کوچه و بازار به راحتی درباره قدرت و مسئولان شوخی میکنند، اما وقتی هنرمند همین مضمونها را مینویسد، برچسب میخورد. هنرمند قصد ورود به سیاست ندارد، ولی این به معنای سکوت درباره رابطه جامعه با قدرت نیست. مکملی با طنز و ظرافت به این موضوع پرداخته و طنز سیاسی ژانری ارزشمند است که در ادبیات و سینما و تئاتر ایران کم داریم.
لطفی در خاتمه از مدرسان خواست شاگردانشان را به دیدن نمایش و خواندن کتاب تشویق کنند. کتاب مثل هر اثر دیگری بینقص نیست و میشود نقدش کرد، اما باید از نویسنده و ناشر قزوینی حمایت کرد. ناشر کتاب را با کیفیت چاپ کرده و در کنار عشق به کتاب، باید بتواند از این کار درآمد داشته باشد.
هنرمند نخستین کسی است که تحولات اجتماعی را حس میکند
نصرتالله علیرضایی، جامعهشناس در ادامه این نشست گفت: حامد مکملی و همکارانش هنرمندانی دردمند هستند و در فضایی اجتماعی و فرهنگی که همه سر در گریباناند، چراغ هنر و اندیشه را با تعهد و استمرار روشن نگه داشتهاند.
علیرضایی وضعیت کنونی جامعه را چنین توصیف کرد: روابط اجتماعی سست شده، همدلی و گردهمایی به حداقل رسیده و حتی شبکههای خویشاوندی هم از این وضع در امان نمانده است. مردم در شهر در کنار هم، اما تنها زندگی میکنند و در معرض یأس، ناامیدی و احساس بیمعناییاند. در چنین فضایی، کار هنرمندانی که تئاتر و نمایش را زنده نگه میدارند ارزش ویژهای دارد.
این جامعهشناس سپس به شاخه «جامعهشناسی معرفت» اشاره و تشریح کرد: میان نوع جامعه و نظام فکری و معرفتی آن چه رابطهای هست؟ در جامعه سنتی و روستایی، که بافتی قبیلهای و طایفهای دارد، باور به تقدیر غالب است و «وجدان جمعی» و کنترل اجتماعی قوی حاکم است. در چنین جامعهای فردیت جایی ندارد، همسر و پوشش و آیینها را جمع تعیین میکند و شادی و عزای فرد، شادی و عزای همه است. به گفته رضایی، زبان هنری این جهان حماسه است، چون حماسه با اسطوره و قهرمان، هویت جمعی را حفظ میکند.
او افزود: با ورود به جهان جدید و شهر، فردیت رشد کرد، وجدان جمعی گسست و تنوع در پوشش، باورها، سنتها و گروههای سیاسی پدید آمد. حماسه دیگر نمیتواند پاسخگوی چنین فضای متکثری باشد و این نقش را رمان، نشر، فیلم و تئاتر بر عهده میگیرند. زیرا تئاتر فضای برخورد نگاههای متضاد و مناظره سلیقههای گوناگون است و میتواند فردیت و کثرت جامعه امروز را بازتاب دهد.
علیرضایی در پایان با اشاره به دیدگاه عبدالحسین زرینکوب گفت: تحولات اجتماعی را نخست هنرمندان درمییابند، سپس فیلسوفان آن را صورتبندی میکنند، پس از آن جامعهشناسان شرایط اجتماعی و فرهنگی شکلگیریاش را بررسی میکنند و در نهایت سیاستمداران آن را اجرایی میکنند.
حامد مکملی نویسنده و کارگردان تئاتر در مورد کتاب «هشت نمایشنامه کوتاه برای اجراهای تجربی، دانشجویی، حرفهای و...» گفت: این مجموعه در قالب هشت نمایشنامه کوتاه، با هدف پاسخ به نیاز گروههای نمایشی برای آثار کمحجم، کمبازیگر و با طراحی صحنه مینیمال تدوین شده است؛ آثاری که امکان اجرا در فضاهای تجربی، دانشجویی، جشنوارهای و حرفهای را فراهم میکنند. غالب این نمایشنامهها در فضای کمدی نوشته شدهاند و بر ارتباط مستقیمتر میان متن، گروه اجرایی و مخاطب تأکید دارند.
وی در ادامه افزود: «تردید»، «سوسکها»، «مزاحمِ چهارراه»، «عشقبازی»، «این فقط یه رسمه»، «کمدیِ انتخابات»، «قرمز» و «زندانی» عناوین این هشت نمایشنامه هستند.
به گفته مکملی، این آثار در بازههای زمانی مختلف نوشته شده و اکنون در قالب یک مجموعه گردآوری شدهاند تا نیاز گروههای جوان و جشنوارهای برای متنهای کوتاه و قابل اجرا را برطرف کنند. این نمایشنامهها علاوه بر موضوعات اجتماعی و هویتی، به مفاهیمی چون عشق و چالشهای انسانی نیز میپردازند.
نمایش «کمدی انتخابات» تا سیزدهم مهرماه هر شب ساعت 19:30 در تماشاخانه علامه رفیعی قزوین برگزار میشود.
نظر شما