سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، ساره گودرزِی: طی هفتههای اخیر کمبود زینک به چالشی جدی برای فعالان حوزه چاپ، نشر و مطبوعات تبدیل شده است، انتشار کتابها و نشریات مختلف به دلیل کمبود این کالا متوقف مانده و بسیاری از کارها فعلا به تعویق افتادهاند.
صنعت چاپ برای ادامه فعالیت خود به مجموعهای از مواد اولیه و تجهیزات وابسته است که هرگونه اختلال در تأمین آنها میتواند زنجیره تولید را تحت تأثیر قرار دهد. در این میان، زینک جایگاهی متفاوت دارد؛ زیرا در چاپ افست، پیش از آنکه مرکب و کاغذ وارد فرآیند اصلی چاپ شوند، طرح مورد نظر باید روی پلیت منتقل شود. به همین دلیل، کمبود زینک، صرفاً به معنای افزایش قیمت یک ماده اولیه نیست، بلکه میتواند مستقیماً ظرفیت تولید چاپخانهها را کاهش دهد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم چاپ افست همچنان در بخشهای مختلف صنعت چاپ کاربرد گستردهای دارد؛ از چاپ کتاب و نشریات گرفته تا بستهبندی، بروشور، کاتالوگ و سایر اقلام تبلیغاتی. بنابراین اختلال در تأمین پلیت میتواند آثار خود را در بخشهای مختلف زنجیره چاپ و حتی صنایع وابسته نشان دهد.
در ماههای گذشته، بحث تأمین ارز، ثبت سفارش، واردات و ترخیص زینک از گمرک نیز به یکی از موضوعات مهم فعالان این حوزه تبدیل شده است. علاوهبراین گزارشهایی درباره محدود شدن عرضه برخی واردکنندگان و فروش قطرهچکانی این محصول مطرح شده که ضرورت بررسی دقیق وضعیت بازار و نحوه توزیع آن را بیشتر کرده است.
جلال ذکایی، نایبرئیس اتحادیه لیتوگرافان تهران، با اشاره به همین شرایط درباره اهمیت زینک و وضعیت تأمین آن به ایبنا میگوید: همه دستاندرکاران حوزه چاپ واقف هستند؛ در واقع عملیات پیش از چاپ حوزه افست بدون در نظر گرفتن پلیت غیرممکن است. این چه در واقع در حوزه نشر باشد، کتاب باشد، بستهبندی باشد و اقلام تبلیغات تجاری، پس وجود این عنصر و در واقع بخش از پیش از چاپ غیرقابل انکار است.
هشداری که از یکسال پیش مطرح شده بود
مسئله کمبود زینک، موضوعی نیست که فعالان صنعت چاپ، نخستینبار با آن مواجه شده باشند. گاهی در بازههای زمانی مختلف وقتی ثبت سفارشها با تاخیر روبهرو میشد، این صنعت با چالشهایی دست و پنجه نرم میکرد، تأمین مواد اولیه وارداتی در سالهای اخیر همواره با موضوعاتی مانند تخصیص ارز، ثبت سفارش و فرآیند ترخیص گره خورده است. هرگاه این فرآیندها با تأخیر مواجه شوند، آثار آن میتواند با فاصله زمانی در بازار مواد اولیه چاپ نمایان شود.
در چنین شرایطی، پیشبینی و اعلام هشدار پیش از رسیدن بازار به مرحله کمبود اهمیت زیادی دارد؛ چراکه واردات زینک فرآیندی زمانبر است و نمیتوان در فاصله کوتاه، کسری بازار را جبران کرد. به همین دلیل فعالان صنفی معتقدند سیاستگذاری برای تأمین این محصول باید پیش از ایجاد کمبود جدی انجام شود، ذکایی، در این زمینه معتقد است؛ اتحادیه لیتوگرافان تهران پیش از این نیز نسبت به چنین وضعیتی هشدار داده بود و معتقد است، بخشی از مشکلات این روزها، نتیجه بیتوجهی به همان هشدارهاست.
وی ادامه داد: اهمیت این موضوع را پارسال در قالب یک گفتوگو اعلام کردم و ایبنا هم منتشر کرد مبنی براینکه اگر چنانچه با همین وضعیت پیش برویم در آینده دچار بحران خواهیم شد و امروز همان بحرانی است که ما هشت ماه پیش و شاید نزدیک به مثلاً یکسال پیش آن رو گوشزد کرده بودیم اما متاسفانه کمتوجهی شد یا اینکه در واقع اولویتهای دیگری مطرح بود و حالا به یک بحران جدی در حوزه تامین زینک مواجه شدیم.
از تأمین ارز تا عرضه قطرهچکانی
در کنار مسئله تخصیص ارز، نحوه عرضه زینک در بازار نیز به یکی از محورهای نگرانی فعالان صنفی تبدیل شده است، در شرایطی که واردات با محدودیت مواجه باشد، کاهش موجودی واردکنندگان میتواند بر میزان عرضه اثر بگذارد و در صورت تداوم، بازار را با کمبود مواجه کند.
علاوهبراین زمانی که یک کالای وارداتی با محدودیت عرضه روبهرو میشود، موضوع قیمت نیز اهمیت پیدا میکند. تشخیص اینکه افزایش قیمت ناشی از افزایش هزینههای واقعی واردات است یا عواملی مانند احتکار و عرضه محدود، نیازمند بررسی اسناد واردکنندگان و مسیر ورود و توزیع کالا است. اتحادیه لیتوگرافان تهران نیز بر همین اساس، بررسیهایی را درباره وضعیت واردکنندگان آغاز کرده است. ذکایی، درباره نتایج این بررسیها و وضعیت عرضه در بازار توضیح میدهد: بخشی از این ارز شاید تخصیص پیدا کرده اما متاسفانه بعضی از واردکنندگانی که در زمینه واردات پلیت اقدام میکردند کم لطفی کردند و با تنگناهایی که در حوزه واردات ایجاد شده در واقع اختصاص زینک به بازار را با محدودیت مواجه کردند و تامین قطره چکانی را در دستور کار خودشان قرار دادند.
در شرایط کمبود یک کالای استراتژیک برای تولید، نظارت بر نحوه عرضه و قیمتگذاری اهمیت بیشتری پیدا میکند. در بازار زینک نیز اتحادیه لیتوگرافان تهران اعلام کرده است که در چارچوب وظایف صنفی خود، بررسی وضعیت تعدادی از واردکنندگان را آغاز کرده است، این بررسیها میتواند مشخص کند که محدودیت موجود تا چه اندازه ناشی از مشکلات واقعی واردات و تأمین ارز است و تا چه اندازه ممکن است به نحوه عرضه و توزیع کالا در بازار مربوط باشد. البته نتیجهگیری درباره وقوع تخلف نیازمند تکمیل بررسیهای رسمی و ارائه مستندات به مراجع ذیصلاح است.
ذکایی، در تشریح اقدامات انجامشده میگوید: از طرف اتحادیه با توجه به اینکه مکلف هستیم به استناد دستورهای بالادستی که از طرف اتاق اصناف به ما ابلاغ میشود، که کنترل بازار و در واقع مقابله با موارد گرانفروشی و یا احتکار و نظایر این است، در دو هفته گذشته دست بهکار شدیم و با همکاری سازمان بازرسی امور اصناف تهران به دفاتر بخشی از واردکنندگان رفتیم و اسناد آنها را بررسی کردیم که صحت و سقم این ماجرا را متوجه شویم، گرانفروشی نمیشود یا اینکه احتکار که به نتایج خوبی هم دست پیدا کردیم اما هنوز این گزارش کامل نیست و داریم با همکاری اداره بازرسی پیگیر موضوع هستیم.
نتیجه بررسیها به تعزیرات ارسال میشود
بررسی وضعیت بازار زینک، تنها به شناسایی کمبودها محدود نمیشود و در صورت احراز تخلف، فرآیند قانونی برخورد با متخلفان نیز دنبال خواهد شد، با توجه به اینکه بخشی از بازار این محصول در اختیار واردکنندگان است، بررسی اسناد واردات، میزان کالاهای واردشده و نحوه عرضه آنها میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت بازار ارائه کند.
در عین حال، فعالان صنفی تأکید دارند که نظارت و برخورد با تخلفات تنها یکی از بخشهای حل مسئله است و برای رفع ریشهای کمبود، باید فرآیند تأمین و واردات نیز تسهیل شود؛ بهعبارت دیگر، حتی در صورت برخورد با تخلف احتمالی، اگر روند واردات و تخصیص ارز همچنان با مشکل مواجه باشد، امکان تکرار کمبود وجود خواهد داشت.
نایبرئیس اتحادیه لیتوگرافان تهران، درباره ادامه این روند میگوید: طبیعی که بعد از اتمام کار و در واقع تکمیل گزارش، موضوع از طریق اداره بازرسی در اختیار سازمان تعزیرات حکومتی قرار میگیرد و با کسانی که مرتکب تخلف شده باشند حتماً برخورد قانونی صورت خواهد گرفت، اما این تمام ماجرا نیست و فکر میکنم همین حالا هم اگر اقدام شود، باز هم میتواند در بازار اثرگذار باشد، همچنین امیدواریم در ماههای آینده شاهد واردات زینک باشیم.
ثبت سفارش و ترخیص؛ گلوگاههای واردات زینک
برای بازگشت بازار به شرایط پایدار، صرف تخصیص ارز کافی نیست و پس از آن نیز مراحل متعددی از ثبت سفارش تا ورود کالا و ترخیص از گمرک وجود دارد و طولانی شدن هر یک از این مراحل میتواند زمان ورود محمولهها به بازار را افزایش دهد.
درباره محصولی مانند زینک که بخش قابل توجهی از نیاز بازار از طریق واردات تأمین میشود، سرعت و نظم این فرآیندها اهمیت بیشتری دارد، فعالان صنعت چاپ معتقدند اگر نیاز بازار به شکل مستمر برآورد و برای تأمین آن برنامهریزی شود، میتوان از شکلگیری دورههای کمبود و جهشهای مقطعی در بازار جلوگیری کرد.
ذکایی، نیز بر ضرورت تسهیل این فرآیند تأکید میکند و میگوید: نکته مهمی که در این ماجرا وجود دارد این است که تخصیص ارز به موقع و در واقع کاهش تشریفات واردات اعم از تشریفات مربوط به ثبت سفارش تشریفات مربوط به ترخیص از گمرک و نظایر این خیلی کمک میکند که این موضوع سامان پیدا کند.
طی هفتههای اخیر یکی از واکنشهای بازار به محدودیت عرضه، ورود مستقیم مصرفکنندگان بزرگ به فرآیند واردات است، چاپخانههایی که حجم مصرف زیادی دارند، به دلیل نیاز مستمر به مواد اولیه، نمیتوانند صرفاً به عرضه محدود بازار متکی باشند و برخی از آنها به سمت واردات مستقیم زینک رفتهاند.
این روند البته محدود به زینک نیست، چاپخانههای بزرگ به دلیل حجم فعالیت خود در برخی موارد بخشی از مواد اولیه دیگر ازجمله مرکب، کاغذ و مقوا را نیز مستقیماً تأمین میکنند. چنین اقدامی میتواند بخشی از نیاز این مجموعهها را پوشش دهد، اما الزاماً به معنای حل مشکل عرضه برای تمام فعالان صنعت چاپ نیست، ذکایی درباره این بخش از بازار توضیح میدهد: در حال حاضر بخشی از زینک مورد نیاز توسط وارد کنندگان تامین میشود و بخشی هم توسط خود مصرفکنندگان یعنی چاپخانههای بزرگ، آنها شخصا واردات زینک خود را انجام میدهند، چون حجم مصرف زیادی دارند و خودشان دست به کار شدهاند و حتی سایر مواد مورد نیازشان مثل مرکب کاغذ و مقوا را هم وارد میکنند.
با محمولههای جدید بازار به تعادل میرسد؟
در کنار اقدامات نظارتی و تلاش برای تسهیل واردات، ورود محمولههای جدید میتواند در کوتاهمدت بخشی از فشار موجود بر بازار را کاهش دهد، ورود کالا به گمرک و سپس عرضه آن در بازار، در صورت تحقق، میتواند فاصله میان عرضه و تقاضا را کمتر کند.
با این حال، مسئله اصلی بازار زینک، صرفاً تأمین یک یا چند محموله نیست، اگر پس از ورود این محمولهها، روند واردات دوباره با وقفه مواجه شود، احتمال شکلگیری مجدد کمبود وجود خواهد داشت. به همین دلیل، فعالان صنفی بر استمرار واردات و پیشبینی نیاز بازار تأکید دارند.
نایبرئیس اتحادیه لیتوگرافان تهران درباره وضعیت محمولههای در راه میگوید: من اطلاع دارم که دو سه تا محموله به زودی به زودی به گمرکات کشور میرسد و فکر میکنم ظرف ماه آینده ما عرضه مناسبی در زمینه این کالا خواهیم داشت و بازار به یک تعادل نسبی خواهد رسید.
تأمین مستمر؛ شرط عبور از بحران
بازار زینک در ماههای اخیر نشان داده است که اختلال در تأمین یک ماده اولیه میتواند مجموعهای از نگرانیها را برای فعالان صنعت چاپ ایجاد کند. از یک سو، چاپخانهها برای ادامه فعالیت خود به پلیت نیاز دارند؛ علاوهبراین واردات این محصول تحت تأثیر فرآیندهای ارزی و اداری قرار دارد.
به گفته کارشناسان این حوزه، ورود محمولههای جدید میتواند در کوتاهمدت بخشی از کمبود را جبران کند، اما برای جلوگیری از تکرار بحران، موضوع باید از حالت واکنش مقطعی خارج شود و به یک برنامه مستمر برای تأمین مواد اولیه تبدیل شود. در چنین شرایطی، پیشبینی مصرف، تخصیص بهموقع ارز، تسهیل ثبت سفارش و ترخیص و نظارت بر نحوه عرضه، در کنار یکدیگر میتوانند در ثبات بازار نقش داشته باشند.
نظر شما