به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، «آخرین شب رئیس» نوشته یاسمینا خضرا (نام ادبی محمد مولسهول)، که نخستینبار در سال ۲۰۱۵ به زبان فرانسوی با عنوان La Dernière Nuit du Raïs منتشر شد و همان سال با ترجمه جولیان ایوانز به انگلیسی درآمد، اثری کوتاه اما فشرده در مرز میان رمان تاریخی و درونکاوی روانشناختی است. این کتاب در نشر ثالث با ترجمه آمنه کرمی به چاپ رسید.
خضرا در این کتاب بهجای بازسازی کلاسیک وقایع جنگ داخلی لیبی، یک لحظه محدود زمانی را برمیگزیند و از خلال آن، به واکاوی ذهنیت قدرت در حال فروپاشی میپردازد. تمرکز رمان نه بر روایت بیرونی تاریخ، بلکه بر تجربه ذهنی و ادراکی رهبر ساقطشدهای است که با پایان اقتدار خود مواجه میشود. ساختار روایت بر یک مونولوگ اولشخص استوار است؛ صدایی که خواننده را مستقیما به درون ذهن شخصیت اصلی میبرد. این انتخاب فرمی، امکان میدهد تا قدرت نه بهعنوان یک پدیدهی صرفا سیاسی، بلکه بهمثابه تجربهای روانی، توهمآلود و متناقض دیده شود. راوی مدام میان خاطره و اکنون، میان خودبزرگبینی و ترحم به خویش، میان خشم نسبت به دیگران و انکار واقعیت در نوسان است. خضرا با این جابهجاییهای ذهنی نشان میدهد که چگونه سالها قدرت مطلق میتواند مرز میان واقعیت و اسطوره شخصی را از میان ببرد و فرد را در تصویری اغراقشده از خویشتن زندانی کند. یکی از دستاوردهای مهم رمان، پرهیز آن از تبدیل دیکتاتور به کاریکاتوری ساده است. خضرا نه در پی تطهیر شخصیت تاریخی است و نه به دام شیطانسازی تکبعدی میافتد. در عوض، او سازوکارهای درونی اقتدارگرایی را عریان میکند: پیوند میان ترس و خشونت، میان ناامنی و نمایش قدرت، و میان تنهایی و توهم برگزیدگی.
در مجموع، «آخرین شب رئیس» درباره پایان اقتدار، نه بهعنوان یک رویداد سیاسی صرف، بلکه بهمثابه فروپاشی یک جهان ذهنی. خضرا با زبانی موجز، لحنی تیره و روایتی متمرکز، نشان میدهد که قدرت مطلق چگونه در واپسین لحظات خود، به انکار، توهم و تنهایی تقلیل مییابد. این کتاب بیش از آنکه گزارشی از تاریخ باشد، تأملی ادبی بر روان استبداد و شکنندگی افسانهی قدرت است؛ تأملی که خواننده را وادار میکند فراتر از تیترها و تصاویر رسانهای، به سازوکارهای درونی دیکتاتوری بیندیشد.
در بخشی از کتاب میخوانیم: «چرا رئیس؟ دلیل این زیر و رو شدن چیست؟ چه اتفاقی افتاده که بره ها به کفتار تبدیل شدند و بچه ها تصمیم گرفتند پدرشان را بخورند؟... بله برادررهبر ما مرتکب اشتباه شدیم.
خوب عمل نکردیم. مطمئناً شما به فکر خیر و صلاح ملت بودید، اما از خود ملت چه میدانستید؟ تا آتش نباشد دود بلند نمیشود برادررهبر. اتفاقی نیست که راه گریزی برایمان نمانده. قتلعام و ویرانگریِ آن بیرون جادو و طلسم نیست، نتیجه ندانم کاریهای ماست.»
«آخرین شب رئیس» نوشته یاسمینا خضرا ترجمه آمنه کرمی در 166 صفحه به بهای 306 هزار تومان به چاپ رسید.
نظر شما