سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – سید حسن حسینینژاد: گرگانپژوهی به شناخت همهجانبه سرزمین تاریخی گرگان یا همان بخشهایی از استان گلستان کنونی میپردازد. همانجایی که پیشینهای چند هزارساله دارد و زادگاه دانشمندان، ادیبان و هنرمندان بزرگ است.
تا به امروز پژوهشگران زیادی، با کمک منابع مکتوب، عکسهای قدیمی، تاریخ شفاهی (خاطرات بزرگان)، مطالعات میدانی و ... از تاریخ و فرهنگ این سرزمین نوشتند که یکی از آنها، محمد انصار است.
او نزدیک به دو دهه، در این راه، با بهرهگیری از رسانههای گوناگون، برای شناساندن این سرزمین تلاش میکند که ثمره آن تاکنون، چاپ ۵ کتاب با عناوینی چون کتابشناسی استان گلستان، کتابستان حماسه، محله سبزه مشهد گرگان، مساجد شهر گرگان، گلهای محراب، ۲۰۰ مقاله مطبوعاتی و ۱۹ مقاله برای کتاب «دانشنامه گلستان» است. حوزه پژوهشهای او، متنوع است. ولی بیشتر، پیرامون موضوعاتی مانند معرفی مفاخر و آثار مکتوبشان، اماکن و میراث دینی، کتابشناسی و نقد کتابهای مرتبط با استان گلستان و بافت تاریخی گرگان، متمرکزشده است.
هفته فرهنگی گرگان (از سوم تا هشتم ربیعالثانی مصادف با ۲۴ تا ۲۹ شهریور)، بهانهای شد تا با او درباره گرگان شناسی به گفتوگو بنشینیم که در ادامه ازنظر مخاطبان میگذرد.
اخلاق در گرگانشناسی
محمد انصار، در ابتدا و پیش از شروع موضوع بحث، موضوع «اخلاق در گرگانشناسی» را مطرح کرد و گفت: اخلاق در گرگانشناسی، همان آدابی است که گرگان پژوهان، باید مراعات کنند. مثلاً باید از نگارش مطالب جزئی بدون منبع، تکراری و سطحی، پرهیز کنند و پرگویی و سرقت ادبی نکنند.
وی افزود: همچنین پژوهشگران دیگر را نیز همکار خود بدانند و از آنها پشتیبانی کند و تخریب نکند و در نوشتار، تعصب و خودنمایی را کنار بگذارند.
انصار ادامه داد: واقعیتها را با گمانهزنیها و روایتهای بیاساس، مخلوط نکنند و با شیوههای نادرست، کتاب درست نکنند و برای همه مواردی که گفته شد، مصداق آن هست که باید در جای خودش آنها را بگویم.
محمد انصار در ادامه گفت: برخی گرگانپژوهان دچار اشتباه شدهاند و فکر میکنند همهچیز را میدانند و اطلاعاتشان درست است و پیشتر تصور میشد در دنیای گرگانشناسی، کسانی هستند که همهچیز را میدانند اما اینگونه نیست. دیگر دورانِ برتری چند نفر، تمام شد و پژوهشگران ماهر، زیاد شدهاند و از آنها آثار خوبی، به چاپ رسیده است.
وی افزود: دنیای گرگانشناسی، همانند بازار است. برخی هنوز در بازارِ تولید علم حضور دارند. آنها با نوشتهها و حرفهایشان، اعتمادِ مردم را جلب کردهاند و هیچکس نمیتواند با بدگویی، آنها را از میدان بیرون کنند و از سوی دیگر، قلم برخی خشک شد که شاید جایگزینی برای آنها پیدا شود.
گرگان پژوهی هزینه دارد
محمد انصار درباره مهمترین دغدغه و مشکل گرگان پژوهی گفت: گرگان پژوهی، نیازمند خرید کتاب و مقاله، سفرهای میدانی، تصویربرداری از اسناد، تهیه نسخههای خطی و ... است که آنها پول میخواهند که پژوهشگران عمدتاً از پس آن برنمیآیند.
وی افزود: گرگان پژوهان، با عشق، از جیبشان خرج میکنند تا جریان گرگانشناسی ادامه داشته باشد. بهشخصه تاکنون حدود ۷۰۰ جلد کتاب که مستقیماً درباره گرگانشناسی بوده، از شهرهای مختلف خریدم. برخی از آنها را، به دلیل نایابشدن، از دیگران امانت گرفتم و بعد فتوکپی کردم. همچنین پول دادم تا چندین مقاله را دانلود کنم.
انصار ادامه داد: بارها برای افزایش معلومات، با تلفن شخصی، با دیگران تماس گرفتم. برای اینکه اشتباهات کتابهایم، کمتر شوند، گاهی چند بار چاپ گرفتم. همه اینها با هزینه شخصی بود که خوانندگان از آن بیخبر هستند. البته مشکلات مالی، همینجا تمام نمیشود.
وی افزود: نویسندگان پس از پایان نگارش کتاب، با مشکل چاپ روبهرو میشوند. چونکه آنهم پول میخواهد. دهها کتاب از نویسندگان، روی زمینمانده و هنوز به چاپ نرسیده است و شاید هیچوقت هم به چاپ نرسند؛ زیرا هزینه چاپ کتاب، بهقدری بالاست که ناشر و نویسنده، توان سرمایهگذاری آن را ندارند.
انصار ادامه داد: مثلاً اگر مشکل مالی نبود اکنون ۴ عنوان از کتابهای دیگر من، به چاپ میرسیدند.
وی افزود: مشکل دیگر این است که گرگانپژوهان در نگارش، ضعیف هستند. البته باید میان پژوهش و نگارش تفاوت بگذاریم. گرگانپژوهان، اطلاعات را گردآوری میکنند؛ اما گاهی نمیتوانند خوب بنویسند؛ یعنی کسانی هستند که در پیدا کردن اطلاعات، توانمند هستند، ولی در نوشتن، خوب نیستند و آنها میبایست از ویراستاران کمک بگیرند که این هم پول میخواهد.
قوانین حمایتی صادر شود
انصار برای رفع این مشکل گفت: بارها پیشنهاد کردهام قانونی تصویب شود که بر اساس آن، هر دستگاه دولتی، موظف باشد کتابهایی را از نویسندگان همان استان، خریداری کنند. با این کار، نویسندگان محلی دلگرم میشوند، کتابهای بومی و بیشتر معرفی میشوند و آثار ارزشمند زیستبوم، از بین نمیروند.
وی سپس گفت: همچنین از نیکوکاران، درخواست میکنم برای چاپ کتابها، کمک مالی کنند که آنیکی از کارهای ماندگار است؛ زیرا اثرش سالها میماند و افراد زیادی میتوانند از آن بهره ببرند. گاهی دیدهام خیرین، هزینه چاپ کتاب را پرداخت کردهاند و در کتاب، نام آنها بهعنوان «بانی» یا «خیّر» نوشتهشده است؛ یعنی نام نیک آنها در کنار یک اثر فرهنگی ماند و این کار، باید رواج داشته باشد.
پژوهشگر تاریخ و فرهنگ گرگان گفت: من بیست سال پیش، گرگان پژوهی را شروع کردم و آن موقع، از همه جوانتر بودم و البته چندنفری از من کوچکتر بودند، آنها چند مقاله نوشتند و دیگر دنبال نکردند ولی من همچنان این راه را ادامه دادم. برایم جای تعجب است که چرا پس از نسل ما، کسی در این راه نیامد؟
انصار با تأکید بر نگاه انتقادی خود در پژوهش تصریح کرد: به همه گرگان پژوهان، احترام میگذارم ولی در کار پژوهش، صد درصد، از کسی پیروی نمیکنم. بدون تعارف، بهنقد کتابهای گرگان پژوهی، پرداختم. معتقدم هیچکس در این کار، بینقص نیست؛ همه، حتی خود من، ممکن است در نوشتن دچار اشتباه شویم که عیبی ندارد زیرا که گرگان پژوهی، کار سختی است.
وی درباره نوآوری در آثارش گفت: کارهایی که انجام دادم، در زمان خودشان جدید بودند؛ یعنی تا پیش از من، درباره آن موضوعات، کتاب یا تحقیق مستقلی نبود. امروز که به نوشتههای قدیمیام نگاه میکنم در آنها نقصهایی میبینم؛ زیرا آنها، بر اساس دانش روز، نوشته شدند و باگذشت زمان، دانش انسان بیشتر میشود و مطالب کتاب، ناقص میشوند یا اشتباه درمیآیند و آرامآرام از ارزش کار، کاسته میشود.
پژوهشگر گلستانی با اشاره به اهمیت تکمیل آثار پژوهشی افزود: اگرچه در زمان خودشان، اثر خوبی بودند، ولی تلاش میکنم در کارهای بعدیام نقصها را برطرف کنم. مثلاً برای تکمیل و اصلاح یکی از کتابهای خودم، ۵ تا مقاله نوشتم و آنها چاپ شدند. ولی این فرصت، همیشه برای نویسنده نیست، ازاینرو، باید پژوهشگران دیگر، آنها را اصلاح کنند.
نظر شما