جمشید قسیمی در حاشیه برگزاری آیین بزرگداشت پروفسور محمد حسابی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در تفرش، درباره جایگاه کتاب و کتابخوانی در جامعه امروز و تأثیر تحولات فناورانه بر عادتهای مطالعه نسل جدید بیان کرد: کاهش کتابخوانی در سالهای اخیر دلایل متعددی دارد که یکی از مهمترین آنها تغییر شیوه دسترسی مردم به اطلاعات و گسترش فضای مجازی و فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی است.
وی افزود: در گذشته برای دستیابی به اطلاعات بیشتر، به منابعی مانند کتاب و روزنامه مراجعه میکردیم، اما امروز بخش قابل توجهی از اطلاعات از طریق شبکههای اجتماعی، سایتها و موتورهای جستوجو با سرعت بسیار بیشتری در اختیار مخاطب قرار میگیرد. همین مسئله موجب شده نیاز به مراجعه به برخی منابع چاپی کاهش پیدا کند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر تفاوت میان مطالعه عمیق کتاب و دریافت سریع اطلاعات از فضای مجازی اظهار کرد: مطالعه کتاب صرفاً دریافت اطلاعات نیست، بلکه فرایندی ذهنی است که با جستوجو، تمرکز و پردازش مطالب همراه است و میتواند تواناییهای ذهنی را تقویت کند. در مقابل، زمانی که فرد مطلبی را در چند ثانیه جستوجو و دریافت میکند، بخشی از این فرایند ذهنی حذف میشود.
قسیمی ادامه داد: یکی از ویژگیهای قابل مشاهده در نسل جدید، تمایل به دسترسی سریع به اطلاعات است. فناوری و اینترنت نیز این شیوه را تقویت کردهاند؛ برای نمونه، فردی که قصد مطالعه درباره موضوعی تخصصی مانند نظریه نسبیت را دارد، ممکن است به جای مراجعه به یک کتاب تخصصی، به مطالعه چند صفحه مطلب در اینترنت اکتفا کند.
وی تصریح کرد: این روند در حوزه ادبیات و رمان نیز دیده میشود و برخی افراد به جای مطالعه یک رمان چندصدصفحهای، ترجیح میدهند خلاصه آن را از شبکههای اجتماعی یا با کمک هوش مصنوعی دریافت کنند؛ در حالی که مطالعه کامل کتاب علاوه بر انتقال محتوا، مهارتهایی همچون تمرکز، صبر، تحلیل و تفکر را تقویت میکند.
این پژوهشگر برای توضیح تأثیر استفاده مستمر از فناوری بر برخی تواناییهای ذهنی انسان، به ابزارهای مسیریابی اشاره کرد و گفت: در گذشته افراد برای پیدا کردن مسیر ناچار بودند از حافظه و قدرت تحلیل خود استفاده کنند، اما امروز ابزارهای مسیریابی بخش قابل توجهی از این کار را انجام میدهند. هر توانایی ذهنی که بهطور مستمر مورد استفاده قرار نگیرد، ممکن است بهتدریج تضعیف شود.
قسیمی با اشاره به پیشرفت روزافزون هوش مصنوعی افزود: هوش مصنوعی از یک سو با دسترسی به حجم گستردهای از اطلاعات و الگوهای رفتاری، توانایی بیشتری برای شناخت و تعامل با انسان پیدا میکند و از سوی دیگر، اگر انسان انجام امور فکری را بیش از اندازه به فناوری واگذار کند، احتمال تضعیف برخی تواناییهای ذهنی وجود دارد. بنابراین، نوعی جابهجایی در نحوه تعامل انسان و فناوری در حال شکلگیری است.
وی درباره آینده کتاب و کتابخوانی نیز گفت: هوش مصنوعی و فضای مجازی به رقیبی جدی برای کتاب چاپی تبدیل شدهاند و به نظر میرسد کتاب فیزیکی بهتدریج بخشی از جایگاه گذشته خود را از دست بدهد؛ هرچند در حوزههای تخصصی و موضوعاتی که مطالعه عمیق ضرورت دارد، همچنان جایگاه خود را حفظ خواهد کرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه گسترش کتابهای الکترونیکی و ملاحظات زیستمحیطی از عواملی است که میتواند بر میزان استفاده از کتابهای چاپی تأثیر بگذارد، گفت: با افزایش استفاده از ابزارهای دیجیتال، بخشی از مخاطبان ترجیح میدهند کتاب را به صورت الکترونیکی مطالعه کنند.
قسیمی درباره راهکار مقابله با کاهش کتابخوانی نیز اظهار کرد: نمیتوان فناوری و امکاناتی را که با سرعت زیادی در حال گسترش هستند، به سادگی از زندگی مردم حذف کرد. بنابراین به جای مقابله با فناوری، باید به دنبال ایجاد تعادل میان استفاده از ابزارهای دیجیتال و مطالعه عمیق و هدفمند کتاب بود.
وی تأکید کرد: در شرایطی که فناوری بسیاری از نیازهای اطلاعاتی انسان را با سرعت پاسخ میدهد، حفظ تواناییهایی مانند تمرکز، صبر، تحلیل و تفکر عمیق اهمیت بیشتری پیدا کرده و کتاب همچنان میتواند یکی از مهمترین ابزارهای پرورش این تواناییها باشد.
نظر شما