به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، آیین افتتاح مرکز «کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» و «نمایشگاه دائمی کتابهای برگزیده جمهوری اسلامی ایران» سهشنبه(۳ شهریورماه)؛ دومین روز از هفته دولت، با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی، معاون اموز فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابراهیم حیدری، مدیرعامل موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران و جمعی از فعالان حوزه نشر در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری برگزار شد.
سیدعباس صالحی، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره امام خمینی(ره)، شهدای انقلاب اسلامی، شهدای جنگهای تحمیلی و دولتمردان شهید، هفته وحدت و میلاد پیامبر اعظم(ص) را تبریک گفت و از برگزارکنندگان این رویداد و فعالان حوزه فرهنگ و نشر قدردانی کرد.
وی در ادامه با اشاره به جایگاه بنیادین کتاب در تاریخ تمدن بشری، اظهار کرد: کتاب تنها قدیمیترین رسانه بشری نیست، بلکه تجلی بُعد انسانی انسان و عرصه تعقل و خردورزی است. هر تمدنی با کتاب آغاز میشود و تا زمانی که توان تولید کتاب و اندیشه را دارد، میتواند مسیر تمدنی خود را ادامه دهد.
کتاب؛ نقطه آغاز تمدن و اندیشه
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر ضرورت توجه جدی به حوزه کتاب و نشر افزود: هر اندازه درباره کتاب و نشر بیندیشیم، راه را اشتباه نرفتهایم؛ چراکه کتاب با هویت انسانی، تفکر، انسجام ذهنی و قدرت تحلیل و نقد پیوند خورده است.
صالحی با بیان اینکه فناوریهای نوین در دهههای اخیر تغییرات گستردهای در عرصه نشر ایجاد کردهاند، گفت: در قرن بیستویکم فضای نشر با گذشته تفاوتهای اساسی پیدا کرده و دیگر نمیتوان درباره کتاب و نشر سخن گفت، اما نسبت به تحولات فناوری بیتفاوت بود.
سه موج فناوری در تحول نشر
وی سه حوزه اصلی را در تأثیرگذاری فناوری بر صنعت نشر مؤثر دانست و توضیح داد: نخستین تحول به فناوریهای صنعتی چاپ بازمیگردد؛ از اختراع دستگاه چاپ و امکان تولید انبوه کتاب تا ظهور چاپ دیجیتال که فرصتهای تازهای را برای ناشران فراهم کرده است.
به گفته صالحی، دومین موج تحول با ورود رایانه به عرصههای مختلف زندگی و صنعت نشر شکل گرفت و سومین تحول بزرگ نیز انقلاب ارتباطات مبتنی بر اینترنت بود که بسیاری از حوزههای زندگی بشر، از جمله کتاب و نشر، را تحت تأثیر قرار داد.
وی افزود: حاصل این سه تحول، شکلگیری دنیای تازهای در عرصه نشر است؛ دنیایی که بخشی از ظرفیتهای آن هنوز در مرحله جوانهزنی قرار دارد، بخشی به بلوغ رسیده و بخشی نیز آثار و ثمرات خود را نشان داده است.
چاپ براساس تقاضا و پایان کتابهای نایاب
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه سخنان خود یکی از نمونههای مهم تحول فناوری در نشر را «چاپ براساس تقاضا» عنوان کرد و گفت: این شیوه میتواند در کاهش هزینههای نشر و همچنین دسترسی دوباره به کتابهای کمیاب و نایاب مؤثر باشد.
وی با اشاره به اینکه بسیاری از کتابهای ارزشمند در دورههایی از دسترس مخاطبان خارج میشوند، افزود: فناوریهای جدید میتوانند این مشکل را کاهش دهند و امکان دسترسی مخاطبان به آثار مورد نیاز را با هزینهای مناسبتر فراهم کنند.
گسترش نشر الکترونیک و کتابهای صوتی
صالحی، همچنین به رشد نشر الکترونیک و تغییر الگوی مطالعه در میان نسلهای جدید اشاره کرد و گفت: فناوری، قالبهای جدیدی برای کتاب ایجاد کرده که یکی از مهمترین آنها کتاب صوتی است.
وی با اشاره به نتایج برخی پیمایشها و مطالعات انجامشده در حوزه فرهنگ و سبک زندگی، افزود: استفاده از کتابهای صوتی در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته و بخشی از جامعه، این قالب را بهعنوان یکی از شیوههای اصلی دریافت و مطالعه محتوا انتخاب کرده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، کتابهای تعاملی را نیز از دیگر ظرفیتهای فناوریهای نوین دانست و اظهار کرد: نسل جدید، نسل شبکههای اجتماعی و ارتباط دوسویه است و صرفاً به دنبال دریافت یکطرفه محتوا نیست. نسل امروز میخواهد در فرایند ارتباط و تولید معنا حضور فعال داشته باشد و کتابهای تعاملی میتوانند بخشی از این نیاز را پاسخ دهند.
فناوری در خدمت عدالت فرهنگی و اجتماعی
صالحی، یکی از مهمترین ظرفیتهای فناوریهای جدید را گسترش عدالت فرهنگی دانست و گفت: این فناوریها میتوانند فرصتهای جدیدی برای افراد دارای معلولیت، ازجمله نابینایان، ناشنوایان و افراد دارای محدودیتهای حرکتی فراهم کنند.
وی افزود: درگذشته دسترسی برخی از این گروهها به کتاب و محتوای مکتوب دشوار و پُرهزینه بود، اما امروز کتابهای صوتی، دیجیتال و فناوریهای کمکی، امکانهای بیشتری برای خواندن، شنیدن و ارتباط با کتاب فراهم کردهاند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین به نقش فناوری در تحقق عدالت جغرافیایی اشاره کرد و گفت: ساکنان مناطق دور از دسترس میتوانند از طریق کتابخانههای دیجیتال، پلتفرمهای برخط و دیگر بسترهای نوین به منابع فرهنگی دسترسی پیدا کنند.
به گفته وی، فناوری میتواند هم در مسیر عدالت اجتماعی و انسانی و هم در مسیر عدالت جغرافیایی نقشآفرینی کند و از این منظر، فعالان حوزه کتاب و نشر نباید ظرفیتهای آن را دستکم بگیرند.
هوش مصنوعی؛ جهانی تازه با آیندهای مبهم
صالحی، در بخش دیگری از سخنان خود به هوش مصنوعی پرداخت و آن را یکی از مهمترین و در عین حال مبهمترین تحولات پیش روی بشر توصیف کرد.
وی افزود: شاید هیچ اختراع و پدیدهای به اندازه هوش مصنوعی، آیندهای چنین مبهم و پرسشبرانگیز پیش روی انسان قرار نداده باشد. هنوز پرسشهای فراوانی درباره تأثیر این فناوری بر تولید، طراحی، بازار، فرهنگ و دیگر عرصههای زندگی وجود دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر اینکه هر فناوری جدید، در کنار فرصتها، مخاطرات جدیدی نیز به همراه دارد، افزود: مهم این است که پیش از آنکه با پیامدهای ناخواسته مواجه شویم، شناخت کافی از فناوری داشته باشیم و با انجام مطالعات و همفکریهای لازم، خطرات آن را به حداقل برسانیم.
نگرانی درباره خلاقیت ادبی در عصر هوش مصنوعی
وی یکی از موضوعات مهم در این زمینه را تأثیر هوش مصنوعی بر خلاقیتهای ادبی و ویژگیهای منحصربهفرد انسانی دانست و اظهار کرد: تاریخ و فرهنگ ایران با تنوع و تکثر صداها و اندیشههای خلاق شکل گرفته است؛ فردوسی، نظامی، مولوی، عطار، حافظ و سعدی هرکدام جهان و طعم ویژه خود را داشتهاند.
صالحی، بیان کرد: باید بررسی کنیم که هوش مصنوعی چه تأثیری بر خلاقیت ادبی خواهد داشت و چگونه میتوان از ظرفیتهای آن استفاده کرد، بدون آنکه تنوع، فردیت و خلاقیت انسانی آسیب ببیند.
وی افزود: نباید اجازه دهیم ایرانِ خلاق و اندیشهورز به جامعهای صرفاً کارخانهای در تولید فکر و محتوا تبدیل شود. پرسش اصلی این است که چگونه میتوان فناوری را در خدمت خلاقیت قرار داد، نه اینکه خلاقیت انسانی در خدمت الگوهای یکسانساز فناوری قرار گیرد.
ضرورت تدوین قوانین و چارچوبهای اخلاقی
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به سرعت تحولات فناورانه، بر ضرورت تقویت قوانین و چارچوبهای حقوقی و اخلاقی تأکید کرد و گفت: در این حوزه با عقبماندگیهایی مواجه هستیم و اگر فناوری با شتاب پیش برود، اما نظام حقوقی و اخلاقی نتواند خود را با آن هماهنگ کند، ممکن است با چالشهای جدی روبهرو شویم.
وی خواستار توجه بیشتر مراکز پژوهشی و پژوهشکدهها به مخاطرات و پیامدهای فناوریهای نو، بهویژه هوش مصنوعی، شد و بر ضرورت انجام مطالعات تخصصی در حوزه فرهنگ، ادبیات و نشر تأکید کرد.
پیوند مدرسه، نشر و فناوری؛ ضرورت آینده
صالحی یکی دیگر از محورهای مهم را ایجاد ارتباطی مؤثرتر میان نظام آموزشوپرورش، نشر و فناوری دانست و گفت: اگر میخواهیم در آینده کشور و در مسیر فرهنگی آن اثرگذار باشیم، باید مدرسه و آموزشوپرورش را جدی بگیریم.
وی با اشاره به تحولات اخیر در حوزه آموزش و گسترش تجربههای آموزش مبتنی بر فناوری، افزود: تجربه تعطیلی مدارس در دوران کرونا و همچنین شرایط خاص سالهای اخیر، معلمان و دانشآموزان را تا حدی با شیوههای جدید آموزشی آشنا و برای پذیرش فناوری آمادهتر کرده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: مدرسه آینده، مدرسهای نوآور و فناورانه خواهد بود و نشر نیز نباید از این مسیر عقب بماند. برای تحقق این هدف، به برنامهای منظم و پیوسته با مشارکت دانشگاهها، دستگاههای حاکمیتی و بخش خصوصی نیاز داریم.
وی خاطرنشان کرد: در مدرسه جدید، شاید قالب کتاب به اندازه گذشته موضوعیت نداشته باشد، اما آنچه اهمیت دارد، شکلگیری تفکر منسجم در کودک و نوجوان است؛ اینکه دانشآموز بهصورت منقطع و پراکنده فکر نکند و توانایی تحلیل، نگارش، نقد و اندیشیدن را به دست آورد. کتاب و مطالعه همچنان میتوانند نقش مهمی در شکلگیری این توانمندیها ایفا کنند.
حمایت از ایدههای خلاق و همکاری بخش خصوصی
صالحی در ادامه سخنان خود بر ضرورت حمایت از ایدههای خلاقانه در حوزه فناوری و نشر تأکید کرد و گفت: باید از طریق حمایتهای تسهیلاتی و ایجاد شبکه میان صاحبان ایده، زمینه تبدیل ظرفیتهای نوآورانه به فعالیتهای مؤثر و پایدار را فراهم کنیم.
وی با اشاره به همکاریهای شکلگرفته میان فعالان حوزه کتاب، فناوری و دانشگاه، این اقدامات را گامهایی اولیه اما امیدبخش دانست و ابراز امیدواری کرد که این مسیر با توسعه همکاریها و ایجاد ظرفیتهای جدید ادامه پیدا کند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بهویژه بخش خصوصی فعال در حوزه نشر باید نگاه جدیتری به آینده کتاب و نشر داشته باشند و تلاش کنند به جای آنکه صرفاً دنبالهرو تحولات باشند، در شکلدهی به آینده این عرصه نقشآفرینی کنند.
خیابان انقلاب؛ میراثی فرهنگی که باید حفظ شود
صالحی در پایان سخنان خود با اشاره به جایگاه فرهنگی خیابان انقلاب تهران، این محدوده را یکی از فضاهای نوستالژیک و مهم فرهنگی کشور توصیف کرد.
وی با اشاره به کتابفروشیها، دانشگاه، رفتوآمدهای فرهنگی و هویت خاص این منطقه، بر ضرورت حفظ و تقویت این ناحیه فرهنگی تأکید کرد و گفت: انجام فعالیتهای فرهنگی مثل همین مرکز در چنین مکانی ارزش ویژهای دارد و باید تلاش کنیم هویت فرهنگی این محدوده حفظ شود و از میان نرود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ابراز امیدواری کرد که با همکاری نهادهای فرهنگی، دانشگاهی و بخش خصوصی، ظرفیتهای فناوری در مسیر تقویت کتاب، نشر، خلاقیت و عدالت فرهنگی به کار گرفته شود و اتفاقات مثبتی در آینده این حوزه رقم بخورد.
نظر شما