به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، رونمایی از پوستر سه رویداد ادبی دفاع مقدس و مقاومت، سهشنبه ۲۸ مرداد در سالن قصرشیرین، در شرایطی برگزار شد که برخلاف برخی دورههای گذشته، دبیران علمی سه رویداد تغییر نکردهاند. احسان عباسلو برای چهاردهمین جایزه یوسف، محمود اکرامیفر برای بیستوهشتمین جایزه شعر دفاع مقدس و محمدجواد کامور بخشایش برای بیستوچهارمین دوره انتخاب بهترین کتاب سال دفاع مقدس، بار دیگر مسئولیت دبیری این رویدادها را بر عهده دارند. این تداوم میتواند از نظر انتقال تجربه مفید باشد، اما در عین حال انتظار میرود استمرار مسئولیتها به تغییرات ملموس در کیفیت و ساختار رویدادها نیز منجر شود.
افزایش هزار عنوانی آثار کتاب سال
یکی از تفاوتهای قابل توجه این دوره، افزایش تعداد آثار بررسیشده در جایزه کتاب سال دفاع مقدس است. در دوره جدید حدود سه هزار اثر بررسی شده که نسبت به سال گذشته هزار اثر بیشتر است. از این تعداد، نزدیک به هزار اثر وارد مرحله داوری شده و در نهایت حدود ۵۰ اثر به عنوان آثار برگزیده معرفی شد.
این افزایش، در وهله نخست رشد حجم تولیدات و استقبال از جایزه را نشان میدهد، اما همزمان مسئله کیفیت داوری و توان دبیرخانه در مدیریت این حجم از آثار را نیز جدیتر میکند. وقتی تعداد آثار در فاصله یک سال حدود یکسوم افزایش پیدا میکند، صرفاً افزایش تعداد داوران کافی نیست و نیاز به نظام منسجمتری برای دستهبندی، ارزیابی و ثبت اطلاعات آثار وجود دارد.
دبیرخانه دائمی؛ مطالبهای برای حل یک مشکل قدیمی
محمدجواد کامور بخشایش از پیگیری برای تشکیل دبیرخانه دائمی جایزه کتاب سال و تثبیت جایگاه آن در شورای عالی انقلاب فرهنگی سخن گفت. این موضوع را باید یکی از تفاوتهای مهم دوره جدید دانست؛ زیرا دبیرخانه دائمی میتواند جایزه را از فعالیتی محدود به چند ماه در سال خارج کند.
دبیرخانه دائمی در صورت شکلگیری واقعی، میتواند ارتباط با ناشران، نویسندگان و داوران را در طول سال حفظ کند و اطلاعات آثار را به صورت مستمر گردآوری کند. در غیر این صورت، «دبیرخانه دائمی» صرفاً یک عنوان تشکیلاتی خواهد بود. بنابراین اهمیت این موضوع بیشتر از اعلام آن، به نحوه اجرا و میزان اختیارات و امکاناتی بستگی دارد که برای آن در نظر گرفته میشود.
ترجمه؛ تغییر مهم اما نیازمند سازوکار مشخص
شاید مهمترین نکته تازه در نشست امسال، پررنگتر شدن موضوع ترجمه و اضافه شدن بخش بینالملل به جایزه کتاب سال دفاع مقدس بود. عبدالرضا عالیزاده، رئیس مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی، بر ضرورت ظرفیتسنجی آثار برای ترجمه و استفاده از بازارهای خارجی تأکید کرد.
در این میان، حضور مشاور و نماینده سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای تسریع فرایند ترجمه، از نظر اجرایی اهمیت دارد. طبق توضیحات مطرحشده، این سازمان ظرفیت ترجمه سالانه حدود ۸۰ تا ۱۰۰ عنوان کتاب به ۲۵ زبان را دارد. اما مسئله اصلی این است که این ظرفیت چگونه به آثار دفاع مقدس متصل خواهد شد؛ چه آثاری انتخاب میشوند، مخاطب هدف آنها کجاست، ناشر خارجی چگونه پیدا میشود و هزینههای ترجمه و انتشار چگونه تأمین خواهد شد.
از این منظر، بخش بینالملل زمانی میتواند به نتیجه برسد که از مرحله «معرفی آثار برای ترجمه» عبور کند و به یک فرایند کامل شامل انتخاب، ترجمه، انتشار و توزیع در کشور مقصد تبدیل شود.
جای خالی نمایندگان شهر ارومیه
در بخش جایزه ادبی یوسف، احسان عباسلو به انتخاب 12 اثر از آذربایجان غربی اشار کرد. لذا در چنین برنامهای، حضور نمایندگان و مدیران فرهنگی شهر ارومیه میتوانست بهعنوان یک ظرفیت مکمل قابل توجه باشد؛ بهویژه اگر قرار است موضوع ترجمه و ارتباط با کشورهای دیگر جدیتر دنبال شود. ارومیه به دلیل موقعیت جغرافیایی و همجواری با مرزهای شمالغرب کشور، ظرفیتهایی برای ارتباطات فرهنگی منطقهای دارد که میتواند در بحث معرفی و ترجمه آثار مورد توجه قرار گیرد.
البته صرف حضور نمایندگان ارومیه به خودی خود دستاوردی ایجاد نمیکند؛ مهم این است که چنین ظرفیتهایی در طراحی بخش بینالملل جایزه تعریف شوند و از آنها برای شناسایی مخاطبان، مترجمان، ناشران و مسیرهای انتشار در کشورهای منطقه استفاده شود. اگر هدف، خروج ادبیات دفاع مقدس از دایره مخاطبان داخلی است، استفاده از ظرفیت شهرهای مرزی میتواند یکی از مسیرهای عملیتر در کنار سازوکارهای ملی باشد.
ورود جنگ ۱۲روزه به رویدادهای ادبی
تفاوت دیگر امسال، اختصاص بخش ویژه به «جنگ ۱۲روزه»، «جنگ رمضان» و موضوع «رهبر شهید» در هر سه رویداد است. سردار مهدی امیریان تأکید کرد که این رویدادها باید روایت تجربههای جدید جامعه را نیز ثبت کنند؛ از جمله حضور مردم و شکلگیری تجمعها و روایتهای اجتماعی در کنار وقایع نظامی.
این تصمیم از یک سو تلاش برای بهروز نگه داشتن موضوعات جشنوارههاست، اما از سوی دیگر، داوری و تولید ادبی درباره رویدادهای بسیار نزدیک، نیازمند فاصلهگذاری، دقت و پرهیز از شتابزدگی است. کیفیت این بخشها در نهایت به میزان توان نویسندگان و شاعران در تبدیل یک رخداد روز به تجربهای ماندگار بستگی خواهد داشت.
از افزایش آثار تا آزمون ساختار جدید
سخنان محمود اکرامیفر درباره شعر دفاع مقدس و تأثیر هوش مصنوعی بر ادبیات نیز نشان داد که برگزارکنندگان با مسائل جدیدتر حوزه ادبیات مواجهاند. او بر ماندگاری مفاهیمی مانند شهادت، ایثار و فداکاری تأکید کرد و شناخت درست مسائل انسانی را برای ماندگاری شعر ضروری دانست.
در مجموع، تفاوتهای اصلی امسال را باید در چند محور خلاصه کرد: حفظ دبیران سال گذشته، افزایش هزار عنوانی آثار بررسیشده در جایزه کتاب سال، پیگیری تشکیل دبیرخانه دائمی، ورود بخش بینالملل و استفاده از ظرفیت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای تسریع ترجمه، و اضافه شدن محورهای مرتبط با جنگ ۱۲روزه و تحولات اخیر. این تغییرات بیش از آنکه نشاندهنده تحول کامل در ساختار جشنوارهها باشد، نشانه تلاش برای پاسخ دادن به چند مسئله انباشتهشده است؛ مسائلی که نتیجه آنها به اجرای عملی وعدهها، بهویژه در حوزه ترجمه و دبیرخانه دائمی، بستگی خواهد داشت.
نظر شما