سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، عبدالحسین آذرنگ، در کتاب «مبانی نشر کتاب» در تعریف «حق نشر» آورده است؛
«حق نشر»، «حق مؤلف» یا «حق پدیدآورنده»، معادلی است که در برابر اصطلاح فرانسوی droit d'auteur وضع کردهاند. در زبان انگلیسی به آن Copyright میگویند که در املای معمول فارسی بیشتر بهصورت، «کپیرایت» مینویسند. در سالهای اخیر، اصطلاح «حق نشر» رواج بیشتری یافته است.
کسی که اثری را پدید میآورد، معمولا قانونهای کشورها او را پدیدآورنده (نویسنده، مولف، مصنف، مدون، شاعر، آهنگساز، نقاش، ترانهسرا، و مانند آنها) میشناسند و حقوقی را به لحاظ پدیدآمدن اثرش برای او در نظر میگیرند و به رسمیت میشناسند، مشروط بر آنکه اثر، اصالت داشته باشد و از آثار گذشتگان و دیگران در پدید آوردن آن استفاده غیرمجاز نشده باشد. البته تعریف دقیق و حدود هر یک از این مفاهیم در قانونهای مختلف تفاوتهایی با یکدیگر دارد.
حق نشر، تنها به حق مالی یا حق اقتصادی محدود نیست؛ هرچند که پدیدآورانی هستند که زندگی آنها فقط از راه درآمد حاصل از فروش آثارشان میگذرد. حق نشر، مالکیت فکری و معنوی آثار را به رسمیت میشناسد و جامعه را ملزم میسازد که آن را محترم بدارد و حقوق قانونی پیشبینی شده و ناشی از آن را مراعات کند.
حق نشر، حتی از این هم فراتر میرود و برای پدیدآورنده نوعی «حق اخلاقی» قائل میشود و آن را مشمول حمایت خود قرار میدهد. در واقع همه قانونهای حق مؤلف سعی دارند که:
منافع قانونی و به حق پدیدآورندگان را حفظ کنند؛
آنان را از آسیبهای استثمار و سوء استفاده مصون نگه دارند؛
روابط فردی، روحی، روانی معنوی و اخلاقی پدیدآورنده را با اثرش، که بخشی از وجود و ادامهای از شخصیت اوست، از هرگونه تعدی در امان نگه دارند و بهطور کلی رابطه پدیدآورنده و اثرش را با جامعه تنظیم کنند و در چارچوب قانون و در کنار سایر قوانین تنظیمکننده قرار دهند.
اما، بر سر این نکات کلی که گفتیم توافق نیست. در کشورها، فرهنگها،، مکتبهای فکری مختلف برداشتها و روشها متفاوت است.
نظر شما