به گزارش خبرگزاری کتاب ایران ایبنا، سرماخوردگی یکی از آشناترین بیماریهای جهان است؛ بیماریای که تقریباً همه انسانها بارها آن را تجربه کردهاند، اما با وجود پیشرفتهای گسترده پزشکی، هنوز درمانی قطعی برای از بین بردن آن وجود ندارد. دیوید مایلز، ایمنیشناس و پژوهشگر بیماریهای عفونی، در کتاب تازه خود با عنوان «عطسه؛ تاریخ و علم سرماخوردگی» (Sneeze: The History and Science of the Common Cold) تلاش کرده است تاریخ، علم و روایتهای کمتر شنیدهشده درباره یکی از رایجترین بیماریهای بشر را بررسی کند.
این کتاب که در سال ۲۰۲۶ توسط انتشارات August Books منتشر شده، با نگاهی میانرشتهای به سرماخوردگی میپردازد؛ از منشأ و تکامل ویروسها گرفته تا تاریخ پژوهشهای پزشکی، باورهای عمومی درباره بیماری و تلاش دانشمندان برای شناخت بهتر آن.
مایلز در این اثر فقط به جنبه پزشکی سرماخوردگی توجه نمیکند، بلکه داستان انسانهایی را روایت میکند که در طول دههها برای کشف رازهای این بیماری تلاش کردهاند. او نشان میدهد که چگونه یک بیماری به ظاهر ساده، به موضوعی مهم در تاریخ پزشکی و ویروسشناسی تبدیل شده است.
کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است. بخش نخست به تاریخ طبیعی و تکامل ویروسهای سرماخوردگی اختصاص دارد؛ بخش دوم روند پیشرفت فناوریهای شناسایی ویروس، روشهای درمان و راهکارهای پیشگیری را بررسی میکند و بخش پایانی، زندگی و فعالیت پژوهشگرانی را روایت میکند که نقش مهمی در شناخت این بیماری داشتهاند.
سرماخوردگی از نگاه یک ایمنیشناس
یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای کتاب، تعریف مایلز از سرماخوردگی است. او این بیماری را عفونتی ویروسی میداند که دستگاه تنفسی فوقانی را درگیر میکند و معمولاً بدون نیاز به مداخله پزشکی، پس از چند روز یا چند هفته برطرف میشود. بر اساس این تعریف، او SARS-CoV-2، ویروس عامل کووید-۱۹، را نیز در طیف بیماریهای سرماخوردگی قرار میدهد؛ دیدگاهی که برخی منتقدان علمی با آن موافق نیستند.
مایلز معتقد است شناخت سرماخوردگی بدون توجه به تاریخچه ویروسها و رابطه آنها با تغییرات زندگی انسان ممکن نیست. او در کتاب خود به پژوهشهایی اشاره میکند که نشان دادهاند ردپای ویروسهای مرتبط با سرماخوردگی در بقایای انسانهای باستانی وجود داشته است.
به گفته او، اگرچه ویروسهای مشابه ممکن است هزاران سال قدمت داشته باشند، اما سرماخوردگی به شکل امروزی احتمالاً زمانی شکل گرفت که انسانها زندگی شکارچی ـ گردآورنده را کنار گذاشتند، کشاورزی را آغاز کردند و در جوامع بزرگتری کنار یکدیگر زندگی کردند. از این منظر، افزایش تراکم جمعیت فرصت بیشتری برای انتقال و تکامل ویروسها فراهم کرد.
تاریخ پنهان پژوهشهای سرماخوردگی
یکی از بخشهای جذاب کتاب، روایت تاریخ واحد پژوهش سرماخوردگی (Common Cold Unit) در سالزبری بریتانیا است؛ مرکزی که شورای پژوهشهای پزشکی بریتانیا از سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۹۰ اداره میکرد و بیش از هزار مقاله علمی از تحقیقات آن منتشر شد.
در این مرکز، پژوهشگران برای شناخت بهتر ویروسهای سرماخوردگی، آزمایشهای مختلفی انجام دادند؛ از جمله مطالعاتی که در آن داوطلبان در ازای دریافت پول، در معرض ویروس قرار میگرفتند تا روند ابتلا و انتقال بیماری بررسی شود.
مایلز در کتاب خود توضیح میدهد که بسیاری از پژوهشگران، این مرکز را یکی از مهمترین مکانها در تاریخ مطالعه ویروسهای تنفسی میدانند و حتی برخی معتقدند نخستین ویروس کرونا در همین مرکز شناسایی شده است.
از درمانهای عجیب گذشته تا توصیههای علمی امروز
یکی از بخشهای خواندنی کتاب، مرور باورها و درمانهای عجیب تاریخی برای مقابله با سرماخوردگی است. مایلز به نمونههایی مانند «روش دو کلاه» در قرن هجدهم اشاره میکند؛ روشی که به افراد توصیه میکرد برای درمان سرماخوردگی آنقدر الکل بنوشند که دو کلاه ببینند!
او همچنین داستان کالوین کولیج، رئیسجمهور آمریکا، را روایت میکند که هنگام ابتلا به سرماخوردگی وارد اتاقی پر از گاز کلر شد و پس از آن ادعا کرد حالش بهتر شده است. مایلز تأکید میکند چنین روشهایی نهتنها اثری ندارند، بلکه میتوانند خطرناک باشند.
به باور نویسنده، بهترین راه مقابله با سرماخوردگی همچنان کنترل علائم بیماری است؛ استفاده از داروهای مسکن و ضداحتقان، استراحت کافی و خواب مناسب. این روشها اگرچه ویروس را از بین نمیبرند، اما میتوانند دوره بیماری را قابل تحملتر کنند.
پژوهشگری که علم را روایت میکند
دیوید مایلز، ایمنیشناس بریتانیایی و پژوهشگر حوزه بیماریهای عفونی، سالها در زمینه ویروسها، واکسنها و سازوکار دفاعی بدن در برابر عوامل بیماریزا تحقیق کرده است.
او بخش مهمی از فعالیت حرفهای خود را به مطالعه بیماریهای عفونی اختصاص داده و تجربههای میدانی او، بهویژه سفرهای طولانی در آفریقا برای بررسی این بیماریها، در شکلگیری نگاهش به ارتباط میان انسان، ویروسها و تاریخ پزشکی نقش داشته است.
مایلز پس از بازگشت به بریتانیا دریافت که درباره بیماریهای عفونی، منشأ آنها و شیوه مقابله با آنها، اطلاعات نادرست فراوانی میان مردم وجود دارد. همین موضوع او را به سمت بررسی تاریخ پژوهشهای پزشکی و روایت دستاوردهای علمی برای مخاطبان عمومی سوق داد.
پیش از «عطسه»، او کتاب «واکسنها چگونه کار میکنند؟ علم و تاریخ پشت هر پرسشی که درباره واکسنها داشتهاید» (How Vaccines Work: The Science and History Behind Every Question You've Wanted to Ask) را منتشر کرده بود؛ اثری که مانند کتاب جدیدش تلاش میکند موضوعات پیچیده پزشکی را با زبانی قابل فهم برای عموم توضیح دهد.
آثار مایلز در مرز میان علم، تاریخ پزشکی و روایتگری عمومی قرار میگیرند؛ او تلاش میکند نشان دهد بیماریها فقط پدیدههای زیستی نیستند، بلکه با تاریخ، فرهنگ، سبک زندگی انسان و تصمیمهای اجتماعی نیز پیوند دارند.
بازخورد منتقدان
راس بارنارد، منتقد نشریه Microbiology Australia، «عطسه» را کتابی مبتنی بر شواهد و مناسب برای دانشجویان، معلمان و علاقهمندان به علوم پزشکی دانسته است. او ضمن تحسین سبک روایت مایلز، نبود نمایه را یکی از نقاط ضعف کتاب عنوان کرده و معتقد است وجود نمایه میتوانست آن را به مرجعی ارزشمند برای متخصصان تبدیل کند.
برایان کلگ، نویسنده علمی و منتقد Popular Science، با تعریف مایلز از سرماخوردگی که کووید-۱۹ را نیز شامل میشود، مخالفت کرده است؛ با این حال، او کتاب را اثری جذاب میداند و از پرسش اصلی آن استقبال میکند: «نخستین انسان چه زمانی برای اولین بار سرما خورد؟»
او مینویسد این کتاب شاید همان چیزی نباشد که انتظار داشته، اما همچنان سفری جذاب در تاریخ و زیستشناسی ویروسهایی است که گاهی فقط آزاردهندهاند و گاهی میتوانند مرگبار باشند.
کتاب «عطسه؛ تاریخ و علم سرماخوردگی» در نهایت تلاش میکند نگاه مخاطب را به بیماریای تغییر دهد که آنقدر روزمره شده که کمتر به پیچیدگی علمی و تاریخی آن فکر میکنیم؛ بیماریای کوچک در تجربه شخصی انسان، اما بزرگ در تاریخ پزشکی.
نظر شما