سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سمیه نوری: کرمانشاه در تاریخ دفاع مقدس نامی است که با واژههای «آغاز» و «پایان» گره خورده است. این استان به عنوان دروازه ورود به جبهههای نبرد و آخرین سنگر دفاع در عملیات مرصاد، تنها یک جغرافیای جنگی نبود؛ بلکه بستری بود که در آن زیباترین و تلخترین روایتهای انسانی از ایثار و ایستادگی مردمانش تا لحظات ناب دلدادگی رقم خورد. حقیقتی که خاک این دیار در خود نهفته دارد فراتر از روایتهای کلیشهای است و هر کوچه و خیابانش گویای داستانی است که هنوز آنگونه که شایسته است به رشته تحریر درنیامده است.
با وجود غنای بینظیر تاریخ شفاهی و خاطرات مستند در کرمانشاه، ادبیات پایداری این دیار هنوز راه درازی تا رسیدن به جایگاه واقعی خود دارد. اگرچه آثار منتشر شده در سالهای اخیر نویدبخش حرکتی رو به جلو است اما همواره این پرسش مطرح است که چگونه میتوان از ظرفیتهای هنری و ابزارهای نوین داستاننویسی برای جان بخشیدن به این حافظه تاریخی استفاده کرد؟ آیا صرف ثبت مصاحبهها حق مطلب را درباره سالهای آتش و خون ادا میکند؟
در این میان ضرورت آموزش نویسندگان جوان و عبور از «مقاله-خاطره» نویسی به سوی خلق «روایتهای اثرگذار» بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. در گفتوگویی که پیش رو دارید با مهناز فتاحی از نویسندگان صاحبنام استان به بررسی چالشها، ظرفیتهای مغفولمانده و راهکارهای ارتقای کیفی ادبیات پایداری کرمانشاه نشستهایم تا دریابیم چگونه میتوان این گنجینه عظیم را برای نسلهای آینده ماندگار کرد.
جای خالی روایتهای هنری در آثار دفاع مقدس
مهناز فتاحی با اشاره به اینکه جنگ تحمیلی در استان کرمانشاه آغاز و پایان یافته با تشریح وضعیت کنونی ادبیات پایداری در این استان گفت: اگرچه وضعیت تولید آثار در قالب ادبیات پایداری نسبت به گذشته بهبود و افزایش یافته اما با توجه به جایگاه استراتژیک کرمانشاه در دوران جنگ همچنان ظرفیتهای بسیاری برای کار وجود دارد.
نویسنده کتاب «فرنگیس» با بیان اینکه بسیاری از مستندات جنگ در حال فراموشی است و ما باید با نگاهی دقیقتر به این موضوعات بپردازیم، اظهار کرد: بسیاری از افرادی که در دوران جنگ تحمیلی حضور داشتهاند اکنون دیگر در دسترس ما نیستند و باید با شتاب بیشتری برای حفظ گنجینه ارزشمند دفاع مقدس کار و تلاش کرد.
وی افزود: یکی از چالشهای اصلی در این حوزه پرداختن صرف به تاریخ شفاهی است. ادبیات پایداری، تنها گزارشنویسی یا مصاحبه نیست بلکه هنری است که باید با استفاده از عناصر داستاننویسی و خاطرهنویسی، پیوندی عمیق با مخاطب برقرار کند. اگر صرفاً مصاحبهها را بدون پرداخت ادبی چاپ کنیم، تأثیرگذاری لازم را نخواهد داشت. تولید یک اثر ارزشمند مستلزم توجه همزمان به محتوای روایی و فرم هنری است.
نویسنده کرمانشاهی با بیان اینکه در ادبیات پایداری داستان و قهرمان کم نداریم، تصریح کرد: در سایر کشورها برای موضوعات به مراتب کوچکتر از دفاع مقدس داستان، کتاب و فیلم تولید میکنند تا بتوانند برای جامعه خود قهرمان کنند اما ما این قهرمانان حقیقی و واقعی را در دسترس داریم و تنها باید با پرداخت هنری به موضوعات آن را برای جامعه تعریف کنیم.
ضرورت عبور از کلیشهنگاری و توجه به آموزش
فتاحی با تأکید بر اینکه نباید در دام کلیشهنگاری افتاد، بیان کرد: موضوعات و سوژههای نابی در اطراف ما وجود دارد که هنوز دیده نشدهاند. ضعف در برنامهریزی، کمبود آموزشهای تخصصی برای نویسندگان و همچنین عدم مطالعه کافی از سوی برخی فعالان این حوزه از جمله مواردی است که باید برای رفع آنها برنامهریزی دقیقی صورت بگیرد. نویسندهای که میخواهد در این عرصه بدرخشد باید آموزشهای لازم را ببیند و با مطالعه نمونههای برتر ادبیات پایداری مسیر نوشتن را اصولی طی کند.
پیوند نسلها با روایتهای تطبیقی
این نویسنده کرمانشاهی در پاسخ به سؤالی درباره چگونگی روایت جنگ برای نسل جوان به اهمیت «روایتهای تطبیقی» اشاره کرد و گفت: مقایسه تجربیات دوران دفاع مقدس با اتفاقات اخیر (مانند جنگهای ۱۲ روزه) راهکاری جذاب برای برقراری ارتباط با نسل امروز است. وقتی ما این شباهتها و تفاوتها را در فضای صمیمانه روایت میکنیم، جوانان با کنجکاوی بیشتری به سراغ شنیدن ناگفتههای جنگ میروند. این فرصتی است تا نکات ارزشمند و تجربیات انسانی آن دوران را برای روزگار کنونی برجسته کنیم.
چشمانداز آینده
فتاحی در پایان خاطرنشان کرد: استان کرمانشاه پر از ماجراهای زیبا، لحظات انسانی ناب و دلدادگیهایی است که هنوز بر کاغذ نیامدهاند؛ با آموزش صحیح و توجه نویسندگان جوان به سوژههای اطرافشان میتوانیم شاهد شکوفایی بیش از پیش ادبیات پایداری در این خطه باشیم؛ چرا که هر انسانی که در اطراف ما زندگی میکند خود راوی یک داستان شنیدنی است.
نظر شما