به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در زنجان، حجتالله ایوبی، چهارشنبه شب در همایش گرامیداشت شیخ شهابالدین سهروردی، با تاکید بر ظرفیت گسترده مفاخر ایران در تقویت هویت فرهنگی بیان کرد: در این سرزمین، در جایجای ایران، بزرگانی خفتهاند و بزرگانی هستند که هر کدام یک خورشید و یک ستارهاند و در جهان میدرخشند.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای معرفی سهروردی گفت: زمانی که موضوع سهروردی در پرونده مشاهیر جهانی مطرح بود، در همان سال چند برنامه بزرگ برای شیخ شهاب برگزار شد؛ همایشی در تهران برگزار کردیم و هشت کتاب برای کودکان نیز در همان سال چاپ شد تا اندیشههای شیخ شهاب برای کودکان و فرزندان این سرزمین بازخوانی و تصویرگری شود.
ایوبی همچنین از تولید تصویر مستند و هنری از چهره سهروردی خبر داد و افزود: تصویری ساخته شد که بسیار زیباست. استاد وصالی با اتکا به اسناد موجود درباره سهروردی، تصویری ارائه کرد که به نظر من فوقالعاده است.
وی با طرح نگاه جامعهشناختی به ضرورت عینیتبخشی به مفاخر، ادامه داد: آنچه در بیرون از وجود ماست—فضا و مکان—آرامآرام وارد وجود ما میشود و بخشی از وجود ما را میسازد و ضمیر ناخودآگاه ما را شکل میدهد. کسانی که در ایران با شعر و ادب زندگی میکنند و با معماری زیبا همراهاند، زندگیشان پر از زیبایی، هنر، رنگ و تصویر است. از همین رو، نمادها باید ساخته شود و پیکرتراشی و نشانهگذاریهای فرهنگی اهمیت دارد؛ چون بچههای ما سهروردی را میخوانند و مینویسند اما باید ببینند و حس کنند تا این عینیتهای بیرونی بخشی از وجود آنها شود.
وی با اشاره به تحولات فکری جهان مدرن ادامه داد: در دورهای در غرب، «منفعت» و «عقلانیت ابزاری» محور قرار گرفت و ماشین و صنعت، فلسفه زندگی را به سود مادی گره زد؛ اما به تدریج مفاهیمی مانند عشق، محبت، عاطفه و احساس دوباره در کانون توجه قرار گرفت و شعر و ادبیات، فهم دیگری و احترام به انسان، پس از دورهای «تاریکی مادیگرایی» برجسته شد.
رئیس امور فرهنگی سازمان مدیریت و برنامهریزی با اشاره به نگاه جهانی به ایران در سالهای اخیر بیان کرد: امروز، پس از حماسههایی که فرزندان ایران در جبهه خلق کردند و علم و دانش و اراده را به جهان نشان دادند، نگاه جهان به ایران است؛ دورانی است که باید سخن بگوییم و حرفهای ما خریدار خواهد داشت.
وی از هماهنگی دستگاههای فرهنگی و اجرایی برای معرفی «گنجهای پنهان» ایران خبر داد و گفت: در وزارت فرهنگ، وزارت میراث فرهنگی و سازمان برنامه و بودجه تلاش میشود این گنجهای پنهان آرامآرام برجسته شود و «منزلهای خورشید» شکل بگیرد تا جهان ببیند و هر کس در هر جای دنیا بخشی از تاریخ تمدن و تاریخ زندگی خود را در ایران پیدا کند؛ اگر اهل شعر و ادب و عرفان است، ریشهها را اینجا مییابد؛ اگر اهل نیایش است، قدیمیترین نیایشگاهها در ایران است؛ اگر اهل موسیقی و هنر است، قدیمیترین آواها و نواها و میراث هنر کتاب و خوشنویسی در این سرزمین قابل پیگیری است.
این مقام فرهنگی با تاکید بر جایگاه قدرت فرهنگی ایران تصریح کرد: اگر ایران قرار است به عنوان قدرت برتر جهان باشد—که هست—فراتر از قدرتهای دیگر، بزرگترین قدرت ما قدرت فرهنگی است و باید برای نشان دادن آن تلاش کرد.
شالویی: زنجان باید به قطب فلسفه اشراق تبدیل شود
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی کشور نیز در این آیین با اشاره به اختصاص ۴۰ هکتار زمین برای ساخت یادمان این فیلسوف نامدار اظهار کرد: هدف از این اقدام صرفاً ساخت یک نماد نیست، بلکه باید زمینهای فراهم شود تا فلسفه اشراق، که از مهمترین جلوههای حکمت ایرانی اسلامی است، در این شهر بیش از پیش ترویج شود.
محمود شالویی با بیان اینکه سهروردی از مفاخر بزرگ فکری و فرهنگی ایران است، افزود: زادگاه او در زنجان قرار دارد و همین ظرفیت، مسئولیت فرهنگی این استان را برای پاسداشت و معرفی این چهره برجسته دوچندان میکند.
وی تصریح کرد: ساخت یادمان سهروردی میتواند به بستری برای حضور پژوهشگران، علاقهمندان فلسفه و فعالان فرهنگی تبدیل شود و زنجان را در مسیر تثبیت جایگاه خود بهعنوان مرکز فلسفه اشراق قرار دهد.
شالویی با اشاره به پیگیریهای انجامشده برای عملیاتی شدن این طرح گفت: این یادمان باید فراتر از یک سازه نمادین دیده شود و به نقطه اتکایی برای احیای میراث فکری سهروردی و گسترش گفتوگو درباره حکمت و عرفان ایرانی بدل شود.
به گفته وی، توجه به مفاخر ملی و منطقهای تنها یک اقدام فرهنگی نیست، بلکه بخشی از هویتسازی و تقویت سرمایه تمدنی کشور به شمار میرود.
شالچی: سهروردی ظرفیت بزرگ ایران برای عبور از دوگانهسازیهای سادهانگارانه است
معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم نیز در این مراسم با تأکید بر اینکه حکمت شهابالدین سهروردی میتواند بهعنوان یکی از مهمترین سرمایههای فرهنگی ایران امروز خوانده شود، گفت: سهروردی نمونهای ممتاز از پیوند ایران و اسلام و ظرفیتی برای عبور از دوگانهانگاریهای سادهانگارانهای است که در سده گذشته به فرهنگ و اندیشه ایرانی آسیب زده است.
وحید شالچی، درباره جایگاه فکری و فرهنگی شهابالدین سهروردی، این فیلسوف نامدار را از چهرههای برجستهای دانست که میتواند برای ایران معاصر ظرفیتهای تازهای در حوزه فرهنگ و هویتسازی فراهم کند.
وی با اشاره به اینکه ایران فراتر از مجموعهای از اقوام و سرزمین، محصول میراث بزرگانی چون سهروردی است، اظهار کرد: یکی از نقاط برجسته اندیشه سهروردی، پیوند عمیق ایران و اسلام در حکمت اشراق است؛ پیوندی که نشان میدهد دوگانهانگاریهای سادهانگارانه درباره ایرانیت و اسلام تا چه اندازه میتواند به فهم تاریخی و فرهنگی ما آسیب بزند.
شالچی با بیان اینکه سهروردی از یک سو فیلسوفی مسلمان و متأثر از قرآن، حکمت و عرفان اسلامی است و از سوی دیگر در افق ایرانیت میاندیشد، افزود: این تلفیق در اندیشه او بسیار برجسته و ممتاز است و به ما نشان میدهد چگونه میتوان از مسیرهای نادرست فکری سده گذشته عبور کرد و به ظرفیتهای اصیل فرهنگی خود بازگشت.
معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم ادامه داد: معمولاً هویت ملی بر پایه زبان، ادبیات، حماسه، مراسم و آیینها ساخته میشود، اما در ایران ظرفیتی بزرگ وجود دارد که هویت ایرانی را در سطح فلسفی نیز صورتبندی میکند. در این زمینه، سهروردی برای ما فقط یک فیلسوف نیست، بلکه نماد خودآگاهی فلسفی ایرانی است.
وی با مقایسه جایگاه برخی چهرههای اثرگذار در فرهنگ ایرانی گفت: اگر فردوسی نماینده حماسه ایران و حافظ نماینده بیان شاعرانه و عرفانی ایران باشد، سهروردی را میتوان نماینده خودآگاهی فلسفی ایران دانست؛ شخصیتی که میراثی بزرگ برای اندیشه، فرهنگ و سیاست فرهنگی امروز بهجا گذاشته است.
شالچی تأکید کرد: این میراث میتواند در سیاست فرهنگی کشور نیز مورد توجه قرار گیرد و در زبانها و فرمهای مختلف فرهنگی، از ادبیات گرفته تا سینما، عکاسی و هنر دیجیتال، بهصورت خلاقانه بازخوانی شود. همچنین استفاده خلاق از منابع اسلامی و ایرانی، برای عبور از خسارتهایی که در مسیرهای فکری و سیاسی گذشته پدید آمده، ضرورتی جدی است.
وی با اشاره به اهمیت شجاعت فکری و فلسفی پیشینیان گفت: برای دانشگاه امروز و برای اندیشهورزی معاصر، بیش از هر چیز نیازمند آن هستیم که از میراث بزرگانی چون سهروردی بیاموزیم؛ میراثی که به ما نشان میدهد انسان چگونه میتواند به سرچشمههای اصیل فرهنگ و حکمت بازگردد.
بازخوانی «حکمت خسروانی» در اندیشه سهروردی؛ از فهلویات و فرّه کیانی تا زبان فارسی و آیین مهر
سعید انواری، استاد فلسفه و کلام دانشگاه علامه طباطبایی، نیز در این آیین درباره نسبت میراث ایرانِ پیشااسلامی با حکمت اشراق سهروردی، توضیح داد: تعبیراتی مانند «پهلوی» و «فهله» در ادبیات تاریخی و فرهنگی ایران، ناظر به یک اقلیم و سنت زبانی-فرهنگی است که بخشی از جغرافیای ایرانِ کهن را دربر میگیرد و از رهگذر آن، بخشی از واژگان و مفاهیم به دوره اسلامی منتقل شده است.
او با اشاره به کاربرد «خسروانی» در متون حکمی، افزود: «خسروانی» را میتوان در پیوند با سنت شاهیِ ایران و یادکرد از خسروانِ ساسانی فهم کرد؛ همانگونه که در سنت عربی، «کسری» عنوانی برای پادشاهان ایران و «قیصر» عنوانی برای پادشاهان روم بوده است.
انواری تأکید کرد: این تعبیر در خوانشهای حکمی، صرفاً یک عنوان تاریخی نیست و گاه به یک «سنت فرهنگی-فکری» اشاره دارد.
این استاد دانشگاه در ادامه، به جایگاه «دهقان» در منابع کلاسیک پرداخت و گفت: در متون تاریخی و ادبی، «دهقان» همیشه به معنای کشاورز به معنای متأخر کلمه نیست، بلکه میتواند نماینده یک طبقه اجتماعی باشد که حافظ روایتها، نامها و حافظه تاریخی ایران کهن بوده است. او افزود: به همین دلیل است که در برخی روایتها، دهقانان نامها و شخصیتهای متنوعی از پادشاهان و چهرههای اسطورهای و تاریخی را با دقت یاد میکنند؛ از گشتاسپ و انوشیروان تا ضحاک، افراسیاب و دیگر چهرههای حماسی به چشم میخورد.
انواری یکی از محورهای مهم در این بازخوانی را مفهوم «فرّه» و «فرّه کیانی» دانست و توضیح داد: این مفهوم در سنت ایرانی، به نوعی شأن و تأیید الهی اشاره دارد که برای پادشاهان یا صاحبان جایگاه قدسی تصور میشده است. به گفته او، اهمیت این مفهوم به اندازهای است که گشودن معنای آن میتواند امکان فهم برخی سازوکارهای مشروعیت معنوی و تبیین نسبت آن با مفاهیم هدایت و سرپرستی معنوی در سنتهای بعدی را فراهم کند.
وی همچنین به مفهوم «مهر» پرداخت و با اشاره به حضور گسترده آن در فرهنگ ایرانی، گفت: «مهر» در ایرانِ کهن، افزون بر معنای محبت و پیوند، پیشینه آیینی و اسطورهای دارد و در دورههای بعدی، به زبان ادبیات و عرفان منتقل شده است؛ تا جایی که در ادبیات فارسی، «مهر» و «عشق» از پرکاربردترین صورتبندیها برای بیان تجربه انسانی و معنوی شدهاند.
این استاد فلسفه و کلام، در بخش دیگری از سخنانش، به نقش زبان فارسی در انتقال مفاهیم اشاره کرد و گفت: یکی از نکات قابل توجه در آثار سهروردی، استفاده از برخی اصطلاحات فارسی در متنهای عربی و نیز نگارش رسالههایی به فارسی است؛ امری که نشان میدهد زبان، در نگاه او صرفاً ابزار بیان نیست و بخشی از حاملان فرهنگ و حکمت به شمار میآید.
انواری با اشاره به مؤلفههای نمادین و روایی در حکمت اشراق، افزود: توجه به عناصر حماسی و رواییِ ایران، و نیز جایگاه نیایشها و دعاها در سلوک اشراقی، از دیگر ابعاد قابل بررسی است. به باور او، این مؤلفهها در کنار هم، تصویری از تداوم و بازخوانی میراث نمادین ایران در قالبی تازه ارائه میکنند؛ قالبی که در آن، «حکمت نوری» و «اشراق» نقش محوری دارد.
نظر شما