سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، جام باشگاههای کتابخوانی کودک و نوجوان در حالی به ایستگاه ششم خود رسیده است که مرور جدیدترین دادههای آماری، از یک نوزایی در این شبکه گسترده حکایت دارد. این دوره از جام در شرایطی برگزار میشود که این رویداد پس از چند دوره وقفه ناخواسته، بار دیگر مسیر خود را بازیافته است؛ وقفهای که به نظر میرسد هم تهدید بوده است و هم فرصت .
این وقفه از یک سو موجب از دست رفتن بخشی از بدنه فعال قبلی شد و از سوی دیگر، اشتیاق مضاعفی را در میان مربیان و تسهیلگران برای بازگشت به میدان ترویج در شرایط متفاوت جامعه ایجاد کرد.
تثبیت باشگاهها در سایه حمایتهای لجستیکی
آمارهای ثبتی دبیرخانه جام باشگاههای کتابخوانی تا ۳۱ تیر ماه خبر میدهد که ۲۸۹ باشگاه در سراسر کشور قد در این رویداد ثبتنام کردهاند که نرخ تایید خیرهکننده ۹۲.۴ درصدی آنها (۲۶۷ باشگاه تایید شده) نشاندهنده انگیزه بالای فعالان این حوزه است.
نکته متمایز این دوره، سیاست حمایتی جدیدی است که بر اساس آن، کتابها به صورت مستقیم در اختیار باشگاهها قرار میگیرد. این اقدام راهبردی، یکی از بزرگترین موانع دورههای گذشته یعنی «دسترسی فیزیکی به منابع» را تا حد زیادی مرتفع کرده و باعث شده استانهایی نظیر اصفهان با ۶۱ باشگاه، پیشتازی خود را در این شبکه تثبیت کنند.
مروجان و تسهیلگران؛ بازوی اجرایی غیرقابل جایگزین
در بخش مربیان، ثبت ۵۳۰ کد داوطلبانه نشان از اشتیاق نیروی انسانی برای ترویج کتاب میان کودکان و نوجوان دیده میشود، با این حال، وجود ۸۳ پرونده «نیازمند اصلاح» پیامی روشن به همراه دارد. نباید فراموش کرد که فرآیند ثبتنام و آموزشهای آنلاین در این دوره، با چالشهای جدی نظیر قطعی و اختلالات اینترنت دست و پنجه نرم کرده است.
این کندی در زیرساختهای ارتباطی، بدون شک بر روند تکمیل مدارک و تایید نهایی مربیان اثرگذار بوده و بخشی از آمار مربیانِ معلق، ناشی از همین موانع فنی در بارگذاری مستندات است. با این وجود، حضور خیرهکننده ۱۱۶ مربی در کرمان و ۶۵ مربی در اصفهان نشان میدهد که تسهیلگران کتاب، بنبستهای ارتباطی را به رسمیت نشناختهاند و کتاب رسانهای است که مسیر خود را باز مییابد.
شکاف روستایی؛ جبهه جدید ترویج
در حالی که تهران با ۱۱ روستا در صدر فهرست روستاهای دوستدار کتاب قرار گرفته، اما آمار کلی ۷۷ روستا در کل کشور نشاندهنده ادامه «شکاف دسترسی فرهنگی» است.
به نظر میرسد وقفه چندساله در برگزاری جام، بیشترین ضربه را به بدنه روستایی وارد کرد، چرا که شبکه ارتباطی مربیان روستایی به دلیل دوری از مراکز، آسیبپذیری بیشتری در برابر تعطیلیهای طولانیمدت دارد. بازگرداندن رونق به ۲۳ استان دارای پوشش روستایی، نیازمند بهرهگیری از سیاستِهای فرهنگی متفاوت همچون «توزیع مستقیم کتاب» است تا روستاها نیز همپای کلانشهرها به چرخه مطالعه بازگردند.
نگاهی به ترکیب جنسیتی و افق پیشرو
غلبه ۸۰ درصدی بانوان در بدنه تسهیلگزی (۴۰۹ زن در مقابل ۱۲۱ مرد)، سرمایه اجتماعی عظیمی است که جام باشگاهها را به یک حرکت خانوادهمحور تبدیل کرده است.
اکنون که چرخهای این جام دوباره به حرکت درآمده، انتظار میرود با رفع موانع فنی و تقویت زیرساختهای آنلاین برای مربیان، در گامهای بعدی شاهد پیوستن استانهایی باشیم که در حال حاضر در لیست «بدون باشگاه» یا «بدون مربی» قرار دارند. جام باشگاهها ثابت کرد که حتی پس از وقفهای طولانی، میل به دانایی در رگهای استانها جاری است.
پلتفرمی برای عدالت آموزشی
یکی از نقاط قوت کلیدی در این دوره، رونمایی از پلتفرم جامع جام باشگاهها به آدرس bookclubscup.ir است. این سامانه هوشمند امکاناتی نظیر ثبتنام دیجیتال، ویدئوهای آموزشی، چت میان مربی و اعضا و قابلیت شناسایی باشگاههای نزدیک را فراهم کرده است.
وجود این زیرساخت مدرن باعث شده تا «عدالت در دسترسی» محقق شود؛ به طوری که یک مربی در دورافتادهترین روستاها، به همان منابع آموزشی و بسترهای ارتباطی دسترسی دارد که در پایتخت فراهم است. این تکنولوژی، فاصلههای جغرافیایی را حذف کرده و فرصتی برابر برای شکوفایی استعدادهای تمامی کودکان ایرانی ایجاد کرده است.
کتابخوانی یک فرآیند ملی
به نظر میرسد، احیای دوباره جام باشگاههای کتابخوانی پس از چند دوره وقفه، نشانهای روشن از توجه دوباره به یک سیاست فرهنگی موثر و ماندگار است. این بازگشت، فقط شروع یک برنامه اجرایی تازه نیست، بلکه نشان میدهد کتابخوانی بار دیگر در جایگاه یک اولویت جدی دیده شده و میتواند با تکیه بر تجربههای گذشته، مسیر پربارتری را پیش ببرد.
در این میان، اضافه شدن پلتفرم جامع ثبتنام و مدیریت باشگاهها نیز یک امتیاز مهم برای این دوره به شمار میرود. مجموعه این تحولات نشان میدهد که اگر حمایتها استمرار داشته باشد، این طرح میتواند بیش از گذشته به گسترش فرهنگ مطالعه و تقویت شبکه ترویج کتاب در سراسر کشور کمک کند.
نظر شما