سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): در سالهای اخیر، تصویرگری کتاب کودک در ایران بیش از پیش بهعنوان یکی از مهمترین ارکان روایت داستان و ارتباط با مخاطب شناخته شده است؛ هنری که میان متن و تخیل کودک پل میزند و نقش تعیینکنندهای در تجربه خواندن دارد. در همین مسیر، تصویرگران جوانی ظهور کردهاند که با نگاهی خلاق و بینرشتهای، تلاش میکنند زبان تصویر را از قالبهای کلیشهای فراتر ببرند.
مریم پگاهراد، تصویرگر و نویسنده کتاب کودک، یکی از این هنرمندان است که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۶ آغاز کرده و بهتدریج به تصویرگری کتاب کودک رسیده است. او دارای مدرک کارشناسی تلویزیون و هنرهای دیجیتال با گرایش انیمیشن و همچنین کاردانی گرافیک است. پگاهراد در گفتوگو با خبرنگار ایبنا از مسیر حرفهای، تجربههای آموزشی و دانشگاهی، حضور در جشنوارههای بینالمللی و نگاه خود به آینده تصویرگری در عصر هوش مصنوعی سخن گفت.
چرا و از چه زمانی به تصویرگری کتاب روی آوردید؟
پروژه پایاننامهام در رشته تلویزیون و هنرهای دیجیتال با گرایش انیمیشن، یک اثر انیمیشنی بود. شخصیتپردازی و تصویرسازیهای آن پروژه مورد توجه اساتید قرار گرفت و آنها مرا به تبدیل این کاراکترها به کتاب کودک تشویق کردند. به همین دلیل نخستین کتابم در سال ۱۳۹۶ منتشر شد و از همان زمان تصویرگری کتاب کودک را بهطور جدی ادامه دادم.
عضو شورای کتاب کودک هستم و دورههای مقدماتی و تکمیلی این شورا را گذراندهام. این آموزشها نگاه تخصصیتری به ادبیات کودک و نوجوان و تصویرگری به من داده و در مسیر حرفهایام بسیار تأثیرگذار بوده است. علاوه بر این، عضو شورای کتاب کودک و انجمن نویسندگان کودک و نوجوان نیز هستم.
با توجه به اینکه پدر شما از نویسندگان مطرح کودک و نوجوان است، آیا این موضوع در مسیر کاری شما تأثیرگذار بوده است؟
بیتردید پدرم تأثیر زیادی در علاقه من به دنیای کتاب داشته است. از دوران کودکی، مجلاتی مانند «کیهان بچهها» و «سروش نوجوان» و همچنین کتابهای کودک همواره در خانه ما حضور داشتند. با این حال، مسیر هنری و انتخاب تصویرگری حاصل علاقه و استعداد شخصی من نیز بوده است. از کودکی به نقاشی و طراحی علاقه زیادی داشتم و بهتدریج این علاقه همراه با آموزشهای دانشگاهی مرا به سمت تصویرگری و نویسندگی کتاب کودک هدایت کرد.
تصویرگری چند کتاب را انجام دادهاید؟
تاکنون تصویرگری چهار کتاب منتشر شده را انجام دادهام و سه کتاب دیگر نیز در مرحله چاپ و انتشار قرار دارند که از این میان، دو عنوان کودک و یک عنوان بزرگسال است.
معمولاً به تصویرگری چه نوع آثاری علاقهمند هستید؟
گرایش بیشتری به تصویرگری آثار تخیلی و فانتزی در حوزه کتاب کودک دارم.
درباره جشنوارهای که در آن حضور داشتهاید توضیح دهید.
در هشتمین دوره جشنواره بینالمللی تصویرسازی «ایلوستروفست» صربستان که در شهر بلگراد برگزار شد شرکت کردم. در این رویداد ۱۱۴۲ تصویرگر از ۴۷ کشور جهان آثار خود را ارسال کرده بودند که ۲۴۱ اثر به مرحله داوری راه یافت. اثر ارسالی من نیز در میان آثار منتخب برای داوری نهایی قرار گرفت.
پیشتر در جشنوارهها یا مسابقات تصویرگری موفق به کسب جایزه شدهاید؟
در جشنوارههای بینالمللی تصویرگری کتاب، به دلیل هزینههای ارزی شرکت، امکان حضور مستمر نداشتهام. با این حال در جشنوارههای بینالمللی و داخلی در حوزههای کاریکاتور، انیمیشن و داستاننویسی شرکت کردهام و موفق به دریافت جایزه، عناوین شایسته تقدیر و راهیابی به مراحل نهایی شدهام.
پیش تر نیز در جشنواره یا مسابقهای در رابطه با تصویرگری کتاب جایزهای کسب کردید؟
در هشتمین دوره جشنواره بینالمللی تصویرسال ایلوستروفست صربستان که شامل تصویر سازی جلد کتاب و تصویرسازی پروژه شخصی در شهر قلعه بلگراد برگزار شد شرکت کردم، ١١۴٢ تصویرگر از ۴٧ کشور جهان آثار خود را ارسال کردند. از مجموعه آثار ٢۴١ اثر به مرحله داوری راه یافتند و اثر ارسالی من نیز از برگزیدگان برای داوری نهایی بود.
برای تصویرگری کتاب در جشنوارههای بینالمللی شرکت کردهام، اما اغلب برای داوری نهایی نیاز به پرداخت هزینه ارزی است که امکان پرداخت میسر نیست، بنابراین در این مرحله متوقف شده. در جشنوارههای بینالمللی و داخلی در زمینه کاریکاتور، انیمیشن، داستان نویسی و... چند مورد شرکت کردهام که موفق به دریافت جایزه و تعدادی هم شایسته تقدیر و تعدادی هم راه یافته به مرحله نهایی شدهام.
تصویرگری کتاب برای شما چه معنا و جذابیتی دارد؟
برای من تصویرگری صرفاً خلق یک تصویر نیست، بلکه روایت داستان با زبان تصویر است. تصویرگر باید بتواند احساس، فضا و مفاهیمی را که گاه در متن پنهان هستند به مخاطب منتقل کند. جذابیت این کار در این است که میتوان با تصویر، تخیل مخاطب را فعال کرد و تجربهای ماندگار از خواندن کتاب ایجاد کرد.
چرا تصویرگری در ایران بیشتر به حوزه کودک و نوجوان محدود شده است؟
به نظر من یکی از دلایل اصلی، نگاه غالب بازار نشر و ناشران است که تصویرگری را بیشتر برای کتابهای کودک و نوجوان ضروری میدانند. از سوی دیگر، سیاستها و سلیقه ناشران در انتخاب سبک و میزان استفاده از تصویر نیز تأثیرگذار است. در حالیکه تصویرگری میتواند در کتابهای بزرگسال، شعر، رمان، آثار تاریخی و علمی نیز نقش مهمی در انتقال مفاهیم و ایجاد ارتباط عمیقتر با مخاطب داشته باشد. همچنین هزینه بالای چاپ رنگی و استفاده از کاغذ گلاسه نیز از عوامل محدودکننده در این حوزه است.
در جذب مخاطب کودک و نوجوان به کتاب، به چه نکاتی در تصویرگری توجه میکنید؟
تلاش میکنم تصویرها شاد، خلاقانه و جذاب باشند و از کاراکترهای تکراری و کلیشهای پرهیز کنم. همچنین طراحی شخصیتها متناسب با سلیقه نسل جدید و استفاده از فونتهای خوانا میتواند تجربه مطالعه را برای کودک دلپذیرتر و او را به کتابخوانی علاقهمند کند.
با وجود ابزارهای هوش مصنوعی، آیا تصویرگری کتاب تهدید میشود یا میتواند به آن کمک کند؟
به نظر من هوش مصنوعی میتواند یک ابزار کمکی باشد، اما جایگزین خلاقیت و نگاه شخصی تصویرگر نمیشود. آثار تولیدشده با هوش مصنوعی معمولاً قابل تشخیص هستند و به همین دلیل بسیاری از جشنوارههای معتبر نیز برای آنها محدودیتهایی قائل شدهاند.
در حال حاضر بیشتر نسخههای رایج هوش مصنوعی در حد ایدهپردازی یا تولید تصاویر ساده کاربرد دارند و ممکن است برای پروژههایی با بودجه محدود مفید باشند. اما در تصویرگری حرفهای کتاب، همچنان خلاقیت، درک متن و سبک شخصی هنرمند نقش اصلی را دارد.
در عین حال، این فناوری میتواند روند کار تصویرگران را تغییر دهد و لازم است هنرمندان مهارتهای خود را بهروز کنند تا بتوانند از هوش مصنوعی بهعنوان ابزار کمکی استفاده کنند، نه رقیب.
نظر شما