به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از پرستیژآنلاین، رابطه ادبیات و سبک پوشش، رابطه‌ای تازه و زودگذر نیست. طراحان و خانه‌های بزرگ پوشاک سال‌هاست از رمان‌ها، شخصیت‌های ادبی و جهان ذهنی نویسندگان برای خلق مجموعه‌های خود الهام می‌گیرند. با این حال، در سال‌های اخیر این ارتباط شکل متفاوتی پیدا کرده است؛ کتاب دیگر تنها منبع الهام برای طراحی لباس نیست، بلکه به بخشی از هویت فرهنگی برندها، اکسسوری‌ها و حتی برنامه‌های اجتماعی آنها تبدیل شده است.

در روزگاری که مصرف محتوای دیجیتال با سرعتی کم‌سابقه گسترش یافته، کتاب چاپی بار دیگر حضوری قابل توجه در فضای عمومی پیدا کرده است. این بار کتاب نه فقط برای خواندن، بلکه به‌عنوان نشانه‌ای از سلیقه، هویت و سبک زندگی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. پدیده‌ای که در شبکه‌های اجتماعی با عنوان «مطالعه نمایشی» شناخته می‌شود، نمونه‌ای از همین تغییر است؛ وضعیتی که در آن انتخاب و نمایش کتاب در فضای عمومی، بخشی از تصویر فرد از خود را شکل می‌دهد.

به این ترتیب، مرز میان ادبیات و سبک پوشش بیش از گذشته در حال کمرنگ شدن است.

نویسندگان؛ چهره‌هایی فراتر از ادبیات

یکی از روشن‌ترین نمونه‌ها در این زمینه، جوآن دیدیون است. این نویسنده آمریکایی از دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی نه‌تنها در ادبیات، بلکه در عرصه سبک زندگی و پوشش نیز تأثیرگذار بود. عینک‌های آفتابی بزرگ، لباس‌های بافت ساده و ظاهر مینیمال او به تصویری ماندگار از نوعی ظرافت آرام و بی‌تکلف تبدیل شد.

در سال ۲۰۱۵، خانه سلین با مدیریت خلاقانه فوبی فیلو، از تصویر دیدیون در کمپین بهار خود استفاده کرد. انتخاب یک نویسنده به‌عنوان چهره تبلیغاتی، بیش از آنکه صرفاً اقدامی تجاری باشد، نشان‌دهنده علاقه فزاینده صنعت پوشاک لوکس به شخصیت‌های فرهنگی و فکری بود.

دیدیون در این تصویر، نماینده نوعی زیبایی‌شناسی بود که جذابیت خود را نه از تجمل، بلکه از سادگی، استقلال و اعتمادبه‌نفس می‌گرفت.

در سال‌های اخیر، نویسندگان دیگری نیز وارد این قلمرو شده‌اند. زیدی اسمیت در کمپین «Craft is our Language» خانه بوتگا ونتا حضور یافت و اوتسا مشفق نیز با خلق مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه برای پرادا، ادبیات را مستقیماً وارد جهان فرهنگی این خانه کرد.

این همکاری‌ها نشان می‌دهد که برندهای بزرگ پوشاک دیگر تنها به دنبال چهره‌های مشهور سینما و موسیقی نیستند؛ نویسندگان نیز به‌عنوان نمایندگان اندیشه، فرهنگ و روایت، جایگاه ویژه‌ای در این عرصه پیدا کرده‌اند.

وقتی رمان به لباس تبدیل می‌شود

ادبیات برای سال‌ها منبع الهام سینما بوده و سبک پوشش نیز از این قاعده مستثنا نیست. اما بهترین نمونه‌های تأثیر ادبیات بر پوشش، الزاماً بازنمایی مستقیم یک داستان یا شخصیت نیستند؛ بلکه تلاش می‌کنند فضای ذهنی و مفهومی یک اثر را به زبان پارچه، فرم و طراحی منتقل کنند.

الکساندر مک‌کوئین در مجموعه پاییز و زمستان ۱۹۹۷ خود از رمان «جزیره دکتر مورو» نوشته اچ. جی. ولز الهام گرفت. داستان رمانی درباره آزمایش‌های ژنتیکی، تغییر ماهیت انسان و مرز میان انسان و حیوان است.

مک‌کوئین این مفاهیم را به شکل مستقیم بازسازی نکرد، بلکه فضای اضطراب‌آور و پرسش‌های اخلاقی اثر را در فرم‌های حیوانی و سربندهای شاخ‌دار به تصویر کشید. در اینجا ادبیات نه یک الگوی تصویری، بلکه سرچشمه‌ای برای اندیشه و تخیل طراحی بود. نمونه دیگر، مجموعه لباس‌های زنانه فندی در بهار و تابستان ۲۰۲۱ است که کیم جونز در دوره فعالیت خود در این خانه، با الهام از رمان «اورلاندو» اثر ویرجینیا وولف طراحی کرد.

«اورلاندو» رمانی درباره هویت، دگرگونی و گذر زمان است؛ مفاهیمی که ارتباطی عمیق با مفهوم پوشش دارند. لباس فقط بدن را می‌پوشاند، اما همزمان می‌تواند تصویری از فردیت، جایگاه اجتماعی و حتی نگاه انسان به جهان ارائه دهد. از همین منظر، پیوند میان ویرجینیا وولف و طراحی لباس، پیوندی کاملاً طبیعی به نظر می‌رسد.

کتاب؛ از قفسه تا اکسسوری

رابطه ادبیات و سبک پوشش تنها در مجموعه‌های لباس باقی نمانده است. در سال‌های اخیر، خود کتاب نیز به موضوع طراحی اکسسوری تبدیل شده است. خانه کوچ مجموعه‌ای از آویزهای چرمی را با الهام از کتاب طراحی کرده است؛ کتاب‌هایی کوچک با جلدهای برجسته و جزئیات ظریف که می‌توان آنها را به کیف و دیگر لوازم شخصی متصل کرد.

دیور نیز با مجموعه Book Cover Tote، از زیبایی بصری جلد کتاب‌ها الهام گرفته و آن را به طراحی کیف منتقل کرده است. گلدوزی‌ها، تایپوگرافی و جزئیات برگرفته از کتاب، مرز میان نشر، هنر و طراحی را بیش از گذشته درهم می‌آمیزند. در چنین فضایی، کتاب دیگر صرفاً شیئی نیست که درون کیف قرار می‌گیرد؛ خود می‌تواند بخشی از ظاهر و سبک شخصی فرد باشد.

از لباس تا گفت‌وگوی فرهنگی

شاید مهم‌ترین تحول در این زمینه، ورود خانه‌های بزرگ پوشاک به عرصه گفت‌وگوهای ادبی باشد. شانل در سال ۲۰۲۱ مجموعه نشست‌های ادبی خود با عنوان «Les Rendez-vous littéraires rue Cambon» را راه‌اندازی کرد؛ برنامه‌ای که با حضور شارلوت کاسیراغی و نویسندگان و چهره‌های فرهنگی، موضوعاتی چون ادبیات و رهایی زنان را مورد بحث قرار داد.

میو میو نیز در سال ۲۰۲۴ باشگاه ادبی خود را راه‌اندازی کرد و نویسندگان، خوانندگان، دانشگاهیان و چهره‌های خلاق را در مجموعه‌ای از نشست‌های ادبی گرد هم آورد. در چهارمین دوره این برنامه در سال جاری، موضوع «سیاست‌های میل» محور بحث‌ها بود و آثاری از آنی ارنو، برنده نوبل ادبیات، و آما آتا آیدو در کانون گفت‌وگوها قرار گرفت.

سن لوران نیز در سال ۲۰۲۴ با راه‌اندازی Saint Laurent Babylone در پاریس، رابطه خود با ادبیات را یک گام فراتر برد. این کتاب‌فروشی مجموعه‌ای از چاپ‌های اول، کتاب‌های عکاسی، آثار مرتبط با پوشاک، تک‌نگاری‌های هنری و مجلات کلکسیونی را عرضه می‌کند و همزمان میزبان نمایشگاه‌ها، نشست‌ها و دیدار با نویسندگان و هنرمندان است.

کتاب به‌عنوان نشانه هویت

این تحولات را می‌توان بخشی از تغییر جایگاه کتاب در فرهنگ معاصر دانست. در شرایطی که بخش بزرگی از مطالعه و مصرف فرهنگی به فضای دیجیتال منتقل شده، کتاب چاپی همچنان توانسته جایگاه خود را حفظ کند؛ حتی در برخی موارد، به نشانه‌ای از هویت فرهنگی و سلیقه فردی تبدیل شده است. ورود کتاب به جهان سبک پوشش نیز از همین منظر قابل توجه است. فردی که کتابی را در دست می‌گیرد یا روی میز کافه می‌گذارد، تنها یک اثر ادبی را حمل نمی‌کند؛ انتخاب او می‌تواند بخشی از تصویری باشد که می‌خواهد از خود ارائه دهد.

البته این روند، مانند هر پدیده فرهنگی دیگری، هم جنبه تجاری دارد و هم فرهنگی. خانه‌های پوشاک از ادبیات برای ساختن هویت فرهنگی و تقویت ارتباط خود با مخاطبان استفاده می‌کنند، اما در همین مسیر، نویسندگان و کتاب‌ها نیز فرصت بیشتری برای حضور در عرصه عمومی پیدا می‌کنند. در نهایت، شاید مهم‌ترین نکته این باشد که ادبیات و سبک پوشش، هر دو درباره هویت سخن می‌گویند. یکی با کلمات و دیگری با تصویر، فرم و ظاهر.

کتاب به ما می‌گوید چه می‌اندیشیم؛ پوشش می‌تواند نشان دهد دیگران چگونه ما را می‌بینند. و در نقطه تلاقی این دو، چیزی شکل گرفته است که فراتر از یک همکاری تبلیغاتی است: تلاش برای تبدیل پوشش به روایت و تبدیل کتاب به بخشی از سبک زندگی. در عصری که بسیاری از اشیای فرهنگی به سرعت مصرف و فراموش می‌شوند، شاید همین حضور دوباره کتاب در جهان تصویر و پوشش، نشانه‌ای باشد از اینکه میل به خواندن، اندیشیدن و روایت کردن هنوز به پایان نرسیده است.