سرویس بین الملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: تا همین اواخر، بسیاری از زنان نویسنده برای مصون ماندن از تعصبات ادبی، به ویژه در ژانرهای خاص، و همچنین برای حفظ حریم خصوصی و جداسازی زندگی فردی از دنیای حرفهای، نامهای مستعار مردانه را برمیگزیدند. ویرجینیا وولف (Virginia Woolf) در کتاب «اتاقی از آن خود» به زیبایی این واقعیت را تحلیل کرده و مینویسد: «آن شخص ناشناسی که بدون امضا کردن آثارش شعرهای زیادی سرود، اغلب یک زن بود.» زنان با این کار نه تنها میان نوشتههای داستانی و غیرداستانی خود مرز میکشیدند، بلکه از پیکان تیز انتقادات غرضورزانه زمانه نیز میگریختند.
۱. جورج ساند؛ طغیانگر ادبیات فرانسه
آمانتین لوسیل اورور دوپن، متولد اول ژوئیه ۱۸۰۴، پیش از مرگش در سال ۱۸۷۶ بیش از ۷۰ رمان و ۵۰ جلد اثر گوناگون با نام مستعار جورج ساند (George Sand) به چاپ رساند. محبوبیت آثار او چنان عالمگیر شد که در بریتانیا حتی از غولهای ادبیات فرانسه مانند ویکتور هوگو و اونوره دو بالزاک پیشی گرفت.
او در سال ۱۸۳۱، زمانی که هنوز گمنام بود، این نام مستعار را انتخاب کرد تا شانس پذیرش آثارش را افزایش دهد. در قرن نوزدهم فرانسه، زنان برای پوشیدن لباسهای مردانه نیازمند مجوز رسمی بودند، اما ساند بدون دریافت هیچ مجوزی لباس مردانه میپوشید و در معابر عمومی توتون به مصرف میرساند. ویکتور هوگو در خطابه ترحیمش با اشاره به این شخصیت منحصربهفرد نوشت: «او قلب یک مرد و ذهن یک فرشته را داشت.»
ساند به عنوان یکی از چهرههای اصلی جنبش رمانتیسیسم، در آثارش علیه محدودیتهای سنتی ازدواج موضع میگرفت و از حقوق زنان دفاع میکرد.
۲. جورج الیوت؛ بنانگذار واقعگرایی عمیق
ماریآن اوانز متولد ۲۲ نوامبر ۱۸۱۹ در واریکشر انگلستان بود. او پس از انتشار مقاله جنجالی «رمانهای احمقانه توسط نویسندگان زن» که به نقد سطحپایین بودن ادبیات داستانی زنان میپرداخت، تصمیم گرفت خود وارد عرصه رماننویسی شود. او نام مستعار جورج الیوت (George Eliot) را برگزید تا آثارش در جریان نوظهور واقعگرایی اروپا ارزشیابی شود و از قالبهای سطحی و رمانتیک آن دوران فاصله بگیرد.
پدرش که تصور میکرد او به دلیل عدم برخورداری از چهرهای زیبا ازدواج موفقی نخواهد داشت، امکان تحصیلات غیرمعمول برای زنان آن عصر را برایش فراهم کرد. او تا ۱۶ سالگی در مدارس شبانهروزی درس خواند و با ولع به مطالعه کتابخانه املاک آربری هال پرداخت. ماریآن پس از مرگ مادر و نقل مکان به کاونتری، با محافل رادیکال آشنا شد و ترجمه انگلیسی کتاب «زندگی عیسی» اثر اشتراوس را منتشر کرد که معجزات عهد جدید را اسطوره میدانست. او بعدتر در لندن دستیار اصلی نشریه چپگرای «وستمینستر ریویو» شد و از سال ۱۸۵۴ تا پایان عمر با فیلسوف نامدار، جورج هنری لوئیس، زندگی مشترکی را آغاز کرد.
۳، ۴ و ۵. خواهران برونته؛ نوابغ خانه کشیش
شارلوت، امیلی و آن برونته، سه چهره درخشان ادبیات جهان، نخستین آثار خود را به ترتیب با نامهای مستعار کارر، الیس و اکتون بل منتشر کردند. آنها در خانه کشیشی منزوی در هاورث بزرگ شدند و جز دورههای کوتاه، آموزش رسمی چندانی ندیدند، اما پدرشان تاریخ و زبان را به آنها آموخت.
در سال ۱۸۴۶، پس از کشف شعرهای امیلی توسط شارلوت، آنها یک مجموعه شعر مشترک با نامهای مستعار مردانه چاپ کردند که تنها سه نسخه از آن فروخته شد. با این حال، امیلی مشغول نگارش «بلندیهای بادگیر»، شارلوت در حال نوشتن «پروفسور» و آن درگیر انعکاس تجربیات معلمی خود در رمان «اگنس گری» بود. پس از پذیرش رمانهای امیلی و آن، شارلوت رمان «جین ایر» (Jane Eyre) را نوشت و هر سه اثر در سال ۱۸۴۷ تحت نامهای مستعار به چاپ رسیدند.
جالب اینجاست که نام خانوادگی برونته نیز حاصل تغییر خلاقانه پدرشان، پاتریک، بود. او که ایرلندی و دانشآموخته کمبریج بود، برای فاصله گرفتن از نام ایرلندی طایفهاش و شاید به احترام دریاسالار هوراشیو نلسون (دوک برونته) یا فرار از ارتباط با برادر انقلابیاش، این نام را برگزید.
۶. جیمز تیپتری جونیور؛ استاد علمیتخیلی
آلیس بردلی شلدون که در خانوادهای روشنفکر به دنیا آمد، پس از فروپاشی ازدواج اولش به سپاه کمکی زنان و سپس نیروی هوایی آمریکا پیوست و به درجه سرگردی رسید. او پس از ازدواج با هانتینگتون شلدون و خروج از ارتش، نخستین داستانش را در «نیویورکر» چاپ کرد.
او پس از دورهای کوتاه در سازمان سیا، مدرک دکترای خود را از دانشگاه جورج واشنگتن گرفت و نگارش داستانهای علمیتخیلی را با نام مستعار جیمز تیپتری جونیور (James Tiptree Jr) آغاز کرد. نوشتههای او چنان پرقدرت بود که منتقدی چون رابرت سیلوربرگ سبک او را کاملاً مردانه و شبیه به ارنست همینگوی میدانست. هنگامی که هویت واقعی او در سال ۱۹۷۷ فاش شد، جامعه علمیتخیلی شوک بزرگی را تجربه کرد.
۷. آندره نورتون؛ بانوی افسانهنویسی
آلیس ماری نورتون متولد ۱۹۱۲ در اوهایو، به دلیل بحران اقتصادی بزرگ مجبور به ترک دانشگاه شد و ۱۸ سال در کتابخانه کلیولند کار کرد. او در سال ۱۹۳۴ نخستین رمان خود با عنوان «شاهزاده فرمان میدهد» را منتشر کرد و نام خود را به طور قانونی به آندره آلیس نورتون (Andre Norton) تغییر داد تا شناسه جنسیتش مانع فروش کتابهایش نشود. او پس از انتشار ۲۱ رمان به نویسندهای تماموقت تبدیل شد و در طول زندگی حرفهای خود بیش از ۱۳۰ رمان و صدها داستان کوتاه به نگارش درآورد.
۸. ورنون لی؛ پیشگام زیباییشناسی روانشناختی
ویولت پیج با نام مستعار ورنون لی (Vernon Lee)، که حتی در زندگی شخصی نیز از آن استفاده میکرد، چهرهای برجسته در داستانهای ماورالطبیعه و نظریات زیباییشناسی بود. این فمینیست و صلحطلب مستقل، مانند جورج ساند لباسهای مردانه میپوشید و بیشتر عمر خود را در اروپا و به ویژه فلورانس گذراند، سبک متفاوتی در سفرنامهنویسی ابداع کرد و بر بازتاب روانشناختی مکانها تمرکز نمود. او با همکاری آنستروتر–تامسون نظریه «زیباییشناسی روانشناختی» را بر پایه واکنشهای بدنی مانند ضربان قلب، نبض و تنش عضلانی پایهگذاری کرد. با این حال، مخالفت سرسختانه او با جنگ جهانی اول موجب انزوای آثارش شد تا اینکه در دهه ۱۹۹۰ توسط پژوهشگران فمینیست مجدداً کشف شد.
منبع: thecollector, Jul 7, 2026
نظر شما