سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): شهر تاریخی توس، یکی از کهنترین کانونهای تمدنی ایران، قرنهاست که نام خود را با فرهنگ، ادب و هویت ایرانی گره زده است. زادگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی و خاستگاه بخش مهمی از میراث تمدنی خراسان، همواره جایگاهی فراتر از یک محوطه تاریخی داشته و بهعنوان نمادی از حافظه فرهنگی ایران شناخته میشود.
با این حال، این پهنه ارزشمند در دورههایی با کمتوجهی و فرسایش تدریجی آثار تاریخی روبهرو بود؛ وضعیتی که ضرورت نگاه راهبردی به حفاظت و احیای آن را بیش از پیش آشکار میکرد.
در میان رویدادهای اثرگذار بر سرنوشت توس، سفر رهبر شهید انقلاب اسلامی به این منطقه در ۱۹ تیرماه ۱۳۷۵ را میتوان نقطه عطفی در روند احیا و صیانت از این میراث ملی دانست. ایشان در جریان بازدید از شهر تاریخی توس و آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی، با نگاهی فراتر از یک بازدید تشریفاتی، بر جایگاه تمدنی این منطقه و مسئولیت دستگاههای اجرایی در حفظ و معرفی آن تأکید کردند.
دستخطی که در پایان این بازدید به یادگار ماند، تنها یک یادداشت نبود، بلکه سندی راهبردی برای آینده توس به شمار میرفت. رهبر شهید ضمن قدردانی از اقدامات انجامشده، تصریح کردند که ظرفیتهای این شهر تاریخی بسیار فراتر از آن چیزی است که تاکنون مورد توجه قرار گرفته و دولت باید با عزمی جدی، از حریم تاریخی توس صیانت کرده و برای حفظ و معرفی میراث گرانبهای آن، بهویژه آرامگاه حکیم فردوسی و شاهنامه، برنامهریزی کند.
تأکیدات رهبر شهید، آغازگر فصل تازهای در توجه به توس
بسیاری از کارشناسان میراث فرهنگی، این سفر و تأکیدات رهبر شهید را آغازگر فصل تازهای در توجه به توس میدانند، رویکردی که زمینهساز تقویت برنامههای پژوهشی، حفاظتی و عمرانی در این کهنشهر شد و جایگاه توس را در سیاستهای میراث فرهنگی کشور بیش از گذشته برجسته کرد.
این روزها همزمان با تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی، بازخوانی آن دستخط تاریخی، یادآور نگاهی است که پاسداشت هویت ایرانی و میراث فرهنگی را بخشی جداییناپذیر از آینده این سرزمین میدانست؛ نگاهی که توس را نه صرفاً یک محوطه باستانی، بلکه نماد تداوم فرهنگ، زبان و تمدن ایران قلمداد میکرد.
متن کامل دستخط رهبر شهید که در جریان این بازدید مرقوم شده، به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم
خدا را شکر که در حاشیه زیارت تابستانی مشهد مقدس رضوی علیه آلاف التحیه توفیق بازدید از مقبرهی فردوسی بزرگ و نامدار در شهر تاریخی و پر قصهی توس نیز دست داد. اگر چه در گذشته آن مقبره و برخی یادگارهای تاریخی دیگر موجود در آن جا را دیده بودم، اما این بار هم بخاطر اهتمام به جانب مهم فرهنگی و تاریخی آن ، و هم به خاطر کارهای خوب آبادانی و زیبا سازی که در آن انجام شده است و هم نیز به خاطر خبرهای اسفانگیزی که از غارت ذخیره کم نظیر موجود در این منطقه به من رسیده بود، آن را با دقتی بیشتر و انگیزه و میل و شوری مضاعف نگاه کردم و اکنون احساس من آن است که دولت موظف است با همت به کار در این بخش بپردازد و آنچه تا کنون شده بسی کمتر از اندازه میبایسته است. به امید دنبالگیری و با سپاس از مسئولان و پژوهشگران.
نقشه راهی برای آینده زادگاه فردوسی
دستخط رهبر شهید تنها یک توصیه یا یادداشت تشریفاتی نبود، این مرقومه در عمل به نقشه راهی برای آینده شهر تاریخی توس تبدیل شد و مسیر توجه به این کهنشهر را دگرگون کرد. پس از آن، توس بهتدریج در کانون سیاستگذاریهای میراث فرهنگی قرار گرفت و برنامههای مرتبط با حفاظت، احیا و معرفی آن وارد مرحلهای تازه شد.
توس به دلیل پیشینه چند هزار ساله خود، از محوطههای پارینهسنگی حاشیه کشفرود تا آثار ارزشمند دوره اسلامی، یکی از غنیترین پهنههای تاریخی ایران به شمار میرود. افزون بر این، حضور چهرههای بزرگی همچون حکیم ابوالقاسم فردوسی و دیگر اندیشمندان و عالمان این دیار، جایگاه توس را بهعنوان یکی از مهمترین خاستگاههای فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی تثبیت کرده است. همین ظرفیتهای کمنظیر، ضرورت برنامهریزی منسجم و مدیریتی یکپارچه برای حفاظت و بهرهبرداری شایسته از این میراث ارزشمند را بیش از گذشته آشکار ساخت.
در پی این نگاه، رویکرد مدیریت توس نیز دستخوش تغییر شد. به جای اقدامات پراکنده، ایجاد ساختاری تخصصی برای پیگیری مسائل این منطقه در دستور کار قرار گرفت تا موضوعات مرتبط با میراث فرهنگی، توسعه شهری، مسائل اجتماعی، گردشگری و معرفی ظرفیتهای فرهنگی توس بهصورت هماهنگ دنبال شود، رویکردی که ریشه در تأکید رهبر شهید بر پاسداشت هویت تاریخی ایران و صیانت از میراث تمدنی کشور داشت و آثار آن در سالهای بعد بهتدریج در روند احیا و توسعه این منطقه نمایان شد.
نظر شما