سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، هجدهمین مجلد از مجموعه «مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران» به قلم سیدمحسن ناجی نصرآبادی، به زندگی و اقدامات فرهنگی کاظم مدیر شانه‌چی، اختصاص دارد. این مجموعه از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران منتشر شده است.

کاظم مدیر شانه‌چی، زاده ۱۳۰۶ در مشهد، تجسمی از پیوند میان دانش حوزوی و آکادمیک بود. او که از مادری روحانی و پدری تاجر، زاده شده بود، عطش عجیبی به آموختن داشت. از همان سال‌های نوجوانی، حجره‌های مدرسه خیرات‌خان و نواب را به شوق آموختن ادبیات عرب و فقه پیمود. او در محضر استادان بنامی همچون میرزا مهدی اصفهانی و شیخ مجتبی قزوینی، طعم دشوار اما شیرین فلسفه و فقه را چشید.

با تأسیس دانشکده الهیات مشهد در سال ۱۳۳۷، فصلی نو در زندگی او گشوده شد. شانه‌چی با بینشی عمیق و با تکیه بر فتوای استادش، قدم به میدان دانشگاه گذاشت. او ۴۴ سال در این عرصه به تدریس پرداخت و دروس سخت و پیچیده‌ای همچون فقه استدلالی، علم‌الحدیث و ملل و نحل را چنان برای دانشجویان ترسیم کرد که به الگویی بی‌بدیل تبدیل شد. استاد در نهایت نه‌تنها به رتبه استادی دانشگاه فردوسی رسید، بلکه به‌عنوان «چهره ماندگار» کشور نیز برگزیده شد. او تا پایان عمر در سال ۱۳۸۱، پلی مستحکم میان سنت اصیل حوزوی و نیازهای علمی نسل جوان بود و میراثی ماندگار از دانش و تواضع به جای گذاشت.

از ﺗﻮلد ﺗﺎ ﻛتابشناسی

ﻛﺎﻇــﻢ ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪچی در ﺳــﺎل ١٣٠٦ ﺷﻤﺴــی در ﻣﺸــﻬﺪ ﭼﺸــﻢ ﺑــﻪ ﺟﻬــﺎن ﮔﺸــﻮد. ﭘــﺪرش از ﺗﺠــﺎر و ﺑﺎزرﮔﺎﻧــﺎن ﺑﻨــﺎم ﻣﺸــﻬﺪ ﺑــﻮد ﻛــﻪ ﺑــﻪ ﺗﺠــﺎرت ﻛﺎﻻﻫــﺎی داﺧﻠــی اﺷــﺘﻐﺎل داﺷــﺖ. ﻣــﺎدرش ﻧﻴــﺰ در ﺧﺎﻧــﻮاده‌ای روﺣﺎﻧــی ﻧﺸــﻮ و ﻧﻤــﺎ ﭘﻴــﺪا ﻛــﺮده ﺑــﻮد. ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪچی ﺗﺤﺼﻴــﻼت اوﻟﻴــﻪ ﺧﻮﻳــﺶ را در دﺑﺴــﺘﺎن و دﺑﻴﺮﺳــﺘﺎنﻫﺎی ﻣﺸــﻬﺪ ﺳــﭙﺮی ﻛــﺮد. ﻋﻼﻗــﻪای ﺑــﻪ ﻓﺮا ﮔﻴــﺮی ﻋﻠــﻮم ﺣــﻮزوی ﺑﻪوﻳــﮋه زﺑــﺎن ﻋﺮﺑـی داﺷـﺖ. از اﻳـﻦرو ﺑـﻪ ﻣﺪرﺳـﻪ ﻋﻠﻤﻴـﻪ ﺧﻴﺮاتﺧﺎن ﻣﺸـﻬﺪ رﻓﺖ و ﺧﻮاﻧــﺪن ﺟﺎﻣــﻊ‌اﻟﻤﻘﺪﻣــﺎت را آﻏــﺎز ﻛــﺮد.

روزﻫــﺎ درس میﺧﻮاﻧــﺪ و ﺷــﺐﻫﺎ ﺑــﻪ ﻣﻨــﺰل می‌رﻓــﺖ. ﭘــﺲ از مدتی ﭼــﻮن ﻣﺪرﺳــﻪ ﻋﻠﻤﻴــﻪ ﻧــﻮاب در ﻧﺰدﻳﻜــی ﺧﺎﻧــﻪ اﻳﺸــﺎن ﻗــﺮار داﺷــﺖ، ﺑــﻪ آن ﻣﺪرﺳــﻪ رﻓــﺖ. در دوره ﭘﻬﻠـﻮی اول ﻣﺪرﺳـﻪ ﻧـﻮاب ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ دوﻟـﺖ اداره ﻣـی‌ﺷـﺪ و ﮔـﺮوه اﻧﺪﻛـی از ﻃـﻼب ﻗﺪﻳـﻢ در آنجا رﻓـﺖ و آﻣـﺪ داﺷـﺘﻨﺪ.

ﺑﺮﺧـی از اﻳﺸـﺎن ﺟـﺰو ﺷـﺎ ﮔﺮدان ﻣﺮﺣـﻮم ﻣﻴـﺮزا ﻣﻬـﺪی اﺻﻔﻬﺎﻧـی ﺑﻮدﻧـﺪ ﻣﺜـﻞ آﻗــﺎ ﺷــﻴﺦ ﻋﻠــی ﻧﻤــﺎزی و آﻗــﺎ ﺳــﻴﺪﻋﻠــی ﺷــﺎﻫﺮودی و ﮔــﺮوه دﻳﮕــﺮ، ﻣﺤﺼــﻼن داﻧﺸﺴــﺮای ﻣﻘﺪﻣﺎﺗــی ﺑﻮدﻧــﺪ ﻛــﻪ از ﺳــﻮی اداره ﻓﺮﻫﻨــﮓ در اﻳــﻦ ﻣﺪرﺳــﻪ اﺳــﻜﺎن داﺷــﺘﻨﺪ.

ﻛﺘـﺎب ﻧﺤـﻮ ﺳـﻴﻮطی را در ﻣﺪرﺳـه ﻧـﻮاب ﻧـــﺰد ﻳﻜـی از ﺷـﺎﮔﺮدان ﻣﻴـﺮزا ﻣﻬــﺪی و ﺷــﺮح ﻧﻈــﺎم را ﺧﺪﻣــﺖ آﻳــﺔاﷲ ﺣــﺎج ﺷــﻴﺦ ﺣﺴــﻴﻦ وﺣﻴــﺪ ﺧﺮاﺳــﺎنی ﮔﺬراﻧــﺪ.

ﺑﻌـﺪ از ﺷـﻬﺮﻳﻮر ١٣٢٠ ﺷﻤﺴـی، ﻣﺮﺣـﻮم ﺣـﺎج ﺷـﻴﺦ ﻋلی‌اﻛﺒـﺮ ﻧﻮﻗﺎنی از ﻃــﺮف ﻣﺮﺣــﻮم آﻳــﺔاﷲ ﺣــﺎج آﻗــﺎ ﺣﺴــﻴﻦ ﻗﻤــی ﺑــﻪ ﺳﺮﭘﺮﺳــتی و ﺗﻮﻟﻴــﺖ ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧــﻮاب ﻣﻨﺼــﻮب ﺷــﺪ. اﻳﺸــﺎن ﻣﺪرﺳــﻪ را ﺗﻌﻤﻴــﺮ و ﻃــﻼب ﺟــﻮان را اﻧﺘﺨــﺎب و در ﻣﺪرﺳــﻪ اﺳــﻜﺎن داد. ﺷــﻴﺦ ﻛﺎﻇــﻢ از ﻧﺨﺴــﺘﻴﻦ ﻃﻠﺒــﻪ‌ﻫﺎﻳــی ﺑــﻮد ﻛــﻪ در اﻳــﻦ دوره وارد ﺣــﻮزه ﻋﻠﻤﻴــﻪ ﻣﺸــﻬﺪ و ﺳــﺎ ﻛﻦ ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧــﻮاب ﺷــﺪ.

ﻣﻌﺎﻟـﻢ و ﻣﻄـﻮل را در ﻳـک ﺳـﺎل ﻓـﺮا ﮔﺮﻓـﺖ. ﻣﻴــﺮزا اﺣﻤــﺪ ﻣــﺪرس ﻳــﺰدی اﺳــﺘﺎد ﻣﺴــﻠﻢ ﺷــﺮح ﻟﻤﻌــﻪ و ﻗﻮاﻧﻴــﻦ ﺑــﻮد. ﺷــﻴﺦ ﻛﺎﻇــﻢ ﺑــﻪ ﻫﻤــﺮاه ﭼﻨــﺪ ﻧﻔــﺮ ﻃﻠﺒــﻪ دﻳﮕــﺮ در درس اﻳﺸــﺎن ﺣﺎﺿــﺮ ﺷــﺪﻧﺪ. ﺷــﻴﺦ ﻛﺎﻇــﻢ ﺑــﺎ ﭘﻴﮕﻴــﺮی و ﺟﺪﻳــﺖ ﭘــﺲ از ﻳــﻚ ﺳــﺎل اﻳﻦ دروس را ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳـﺎﻧﺪ.

ﻋﻄـﺶ واﻓـﺮ ﺷـﻴﺦ ﻛﺎﻇـﻢ ﺑـﻪ ﻳﺎدﮔﻴـﺮی ﺳـﺒﺐ ﺷـﺪ ﺗـﺎ وی ﻳـک دوره درس ﺧـﺎرج اﺻـﻮل و ﭼﻨـﺪ ﺑﺤـﺚ از ﺧـﺎرج ﻓﻘـﻪ را ﻧﻴـﺰ ﻧـﺰد ﻣﺮﺣــﻮم ﻧﻮﻗﺎﻧــی ﻓــﺮا ﮔﻴــﺮد. ﺷــﻴﺦ ﻛﺎﻇــﻢ ﺑــﻪ ﻫﻤــﺮاه ﺷــﻴﺦ ﺟﻌﻔــﺮ زاﻫــﺪی (ﺟﻮراﺑﭽــی) در درس ﻛﻔﺎﻳــﻪ و ﺧــﺎرج اﺻــﻮل ﻣﻴــﺮزا اﺣﻤــﺪ آﻗــﺎزاده ﺣﺎﺿــﺮ ﺷــﺪ.

ﻫﻢﭼﻨﻴــﻦ ﺑﻪﻃــﻮر ﻣﻘﻄﻌــﻲ در ﻣﺤﻀــﺮ اﺳــﺘﺎداﻧﻲ ﭼــﻮن آﻣﻴــﺮزا اﺣﻤــﺪ ﺧﺮاﺳــﺎﻧﻲ ﻓﺮزﻧـﺪ آﺧﻮﻧـﺪ ﺧﺮاﺳـﺎﻧﻲ ﺻﺎﺣـﺐ ﻛﻔﺎﻳـﺔ اﻻﺻـﻮل ﺣﺎﺿـﺮ ﺑـﻮد و از آﻧـﺎن ﺑﺴــﻴﺎر ﻓــﺮا ﮔﺮﻓــﺖ.

ﺷــﻴﺦ ﻛﺎﻇــﻢ ﻓﻠﺴــﻔﻪ را ﻛــﻪ در آن دوران ﻣﻬﺠــﻮر ﺑــﻮد در ﺧﺪﻣــﺖ ﺳــﻪ اﺳــﺘﺎد ﮔﺬراﻧــﺪ. ﻧﺨﺴــﺘﻴﻦ اﺳــﺘﺎد وی در اﻳــﻦ زﻣﻴﻨــﻪ ﺣــﺎج ﺷـﻴﺦ ﻣﺠﺘﺒـی ﻗﺰوﻳﻨـی ﺑـﻮد. ﻛﻼسﻫـﺎی درس اﻳﺸـﺎن در ﺧﻔـﺎ ﺑﺮﮔـﺰار میﺷــﺪ و ﺷــﻴﺦ ﻛﺎﻇــﻢ ﺑــﻪ ﻫﻤــﺮاه ﺳــﻪ ﻧﻔــﺮ از دوﺳــﺘﺎن ﻃﻠﺒــﻪاش، ﺷــﺮح اﺷــﺎرات ﺧﻮاﺟــﻪ ﻧﺼﻴــﺮ، ﻣﻘــﺪاری از ﺷــﺮح ﻫﺪاﻳــه آﺧﻮﻧــﺪ ﻣﻼﺻــﺪرا و ﻣﻘــﺪاری از اﺳــﻔﺎر (ﺑﺨــﺶ اﻟﻬﻴــﺎت ﺑــﻪ ﻣﻌﻨــی اﻋــﻢ) را ﻧــﺰد وی ﮔﺬراﻧـﺪ. دوﻣﻴـﻦ اﺳـﺘﺎد، ﺣﺎج ﺷـﻴﺦ ﺳـﻴﻒاﷲ اﻳﺴـی ﺑـﻮد. وی از اﺳـﺎﺗﻴﺪ ﻓﻠﺴـﻔﻪ ﻣﺸـﻬﺪ و از ﺷـﺎ ﮔﺮدان آﻗـﺎ ﺑـﺰرگ ﺷـﻬﻴﺪی ﺑـﻮد.

ﺷـﻴﺦ ﻛﺎﻇـﻢ ﺳـﻔﺮنفس اﺳـﻔﺎر را ﺑـﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳـی ﻧﺰد اﻳﺸـﺎن ﻓـﺮا ﮔﺮﻓـﺖ و آﺧﺮﻳﻦ اﺳــﺘﺎد او محی‌اﻟﺪﻳــﻦ ﻣﻬــﺪی اﻟﻬــی ﻗﻤﺸــﻪای ﺑــﻮد ﻛــﻪ ﺷــﻴﺦ ﻛﺎﻇــﻢ ﻗﺴــﻤتی از ﺷــﺮح ﻗﻴﺼــﺮی و ﻓﺼــﻮص‌اﻟﺤﻜــﻢ را در ﺗﺎﺑﺴــﺘﺎنﻫﺎ ﻛــﻪ اﺳـﺘﺎد ﺑـﻪ ﻣﺸـﻬﺪ می‌آﻣـﺪ درﺧﺪﻣـﺖ اﻳﺸـﺎن ﺳـﭙﺮی ﻛـﺮد و ﺑـﻪ ﻣﻘـﺪار ﻻزم ﺑــﺎ ﻋﻠــﻮم ﻋﻘﻠــی آﺷــﻨﺎیی ﭘﻴــﺪا ﻛــﺮد.

ﺷـﻴﺦ ﻛﺎﻇـﻢ در ﻫﻤﻴـﻦ ﺳـﺎلﻫﺎ و ﻳـﺎ ﺷـﺎﻳﺪ از آﻏـﺎز ﻃﻠﺒﮕـی ﺑـﻪ ﺗﺪرﻳـﺲ ﻛﺘﺎبﻫــﺎی رﺳــمی ﺣــﻮزه در ﻣــﺪارس ﻋﻠﻤﻴــﻪ ﻣﺸــﻬﺪ ﭘﺮداﺧــﺖ. در ﺳــﺎل ١٣٣٧ ﺷﻤﺴــﻲ داﻧﺸــﻜﺪه ﻣﻌﻘــﻮل و ﻣﻨﻘــﻮل )اﻟﻬﻴــﺎت( ﻣﺸــﻬﺪ اﻓﺘﺘــﺎح ﺷــﺪ. ﻣﺮﺣــﻮم دﻛﺘــﺮ ﻓﻴــﺎض رﺋﻴــﺲ داﻧﺸــﻜﺪه از ﭼﻨــﺪ ﺗــﻦ از اﺳــﺎﺗﻴﺪ ﺣــﻮزوی ازﺟﻤﻠــﻪ آﻗــﺎی ﺷــﺎﻧﻪچی ﺑــﺮای ﺗﺪرﻳــﺲ دﻋــﻮت ﺑــﻪ ﻋﻤــﻞ آورد. ﻣﺮﺣــﻮم ﺷــﺎﻧﻪچی ﺑــﺎ اﻣــﺮ و ﻓﺘــﻮای ﺻﺮﻳــﺢ ﺣـﺎج ﺷـﻴﺦ ﻫﺎﺷـﻢ ﻗﺰوﻳﻨـی ﻣﺒﻨـی ﺑـﺮ ﻣﺸـﺎرﻛﺖ در اﻳـﻦ ﺳـﻨﮕﺮ ﻋﻠﻤـی، ﻋﻬــﺪه‌دار ﺗﺪرﻳــﺲ ﻓﻘــﻪ در داﻧﺸــﻜﺪه ﺷــﺪ.

در ﻻﺑــﻼی اﺳــﻨﺎد ﺑﺎﻗــی ﻣﺎﻧــﺪه آﻗــﺎی ﺷــﺎﻧﻪچی در داﻧﺸــﮕﺎه ﻛﻢﻛــﻢ درسﻫـای دﻳﮕـﺮی ﭼـﻮن ﻋﻠـﻢ اﻟﺤﺪﻳﺚ، ﺗﺎرﻳـﺦ ادﻳﺎن و ﺗﺎرﻳﺦ اﺳـﻼم را ﺑـﺪو ﺳـﭙﺮدﻧﺪ. ﺟـﺰوه درﺳـی درس ﻋﻠـﻢ‌اﻟﺤﺪﻳـﺚ ﺑﻌﺪﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺻﻮرت ﻛﺘﺎﺑــی ﻣﺴــﺘﻘﻞ ﺑــﻪ ﭼــﺎپ رﺳــﻴﺪ، اﻣــﺎ ﺑﺮﺧــی از ﺟﺰوهﻫــﺎی ﻣﺤﻘﻘﺎﻧــﻪ اﻳﺸـﺎن ﺑـﻪ وﻳـﮋه آﻧﭽـﻪ در ﻣﻮﺿـﻮع ﺗﺎرﻳـﺦ اﺳـﻼم اﺳـﺖ، ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﻧﺸـﺪ.

ﻛﻮﺗــﺎه ﺳــﺨﻦ آن ﻛــﻪ اﺳــﺘﺎد ﭼﻬــﻞ‌وﭼﻬــﺎر ﺳــﺎل ﺑــﻪ ﺗﺪرﻳــﺲ در دورهﻫــﺎی ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳــی، ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳــی‌ارﺷــﺪ و دﻛﺘــﺮای ﺗﺨﺼﺼــی در داﻧﺸـﮕﺎه اﺷـﺘﻐﺎل داﺷـﺖ و دروس ﻓﻘـﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗـی، ﻓﻘـﻪ ﻣﻘـﺎرن، ﻓﻘﻪ اﺳـﺘﺪﻻلی، ﺗﺎرﻳـﺦ ﻓﻘـﻪ و ﻓﻘﻬـﺎ، ﻋﻠـﻢ اﻟﺤﺪﻳـﺚ، دراﻳـﺔ اﻟﺤﺪﻳـﺚ، ﻋﻠـﻢ‌اﻟﺮﺟـﺎل و رﺟـﺎل‌اﻟﺤﺪﻳـﺚ، ﺗﺎرﻳـﺦ ﺣﺪﻳـﺚ ﺑـﻪ اﺣـﻜﺎم، آﻳـﺎت‌اﻻﺣـﻜﺎم، ﻣﻠـﻞ و ﻧﺤـﻞ و ﺗﺎرﻳـﺦ اﺳـﻼم را ﺑـﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳـﻦ ﺷـﻴﻮه و آ ﮔﺎﻫـی و ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﻛﺎﻣــﻞ ﺑــﻪ داﻧﺸــﺠﻮﻳﺎن آﻣﻮزاﻧــﺪ.

وی در ﺳــﺎل ١٣٤٢ ﺷﻤﺴــﻲ ﺑــﻪ درﺟــﻪ داﻧﺸــﻴﺎری و در ﺳــﺎل ١٣٤٧ ﺑــﻪ اﺳــﺘﺎدی داﻧﺸــﮕﺎه ﻓﺮدوﺳــی و در ﺳــﺎل ١٣٧٩ ﺑــﻪ اﻓﺘﺨــﺎر ﺑﺎزﻧﺸﺴــﺘگی ﻧﺎﺋــﻞ ﺷــﺪ. او در ﺳــﺎل ١٣٧٢ ﺑــﻪ ﻋﻨــﻮان اﺳــﺘﺎد ﻧﻤﻮﻧــﻪ ﻛﺸـﻮر و در ﻧﺨﺴـﺘﻴﻦ دورة ﻣﻌﺮﻓـی ﭼﻬﺮهﻫـﺎی ﻣﺎﻧـﺪﮔﺎر در ﺳـﺎل ١٣٨٠ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳﻜـی از ﭼﻬﺮهﻫـﺎی ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻛﺸـﻮر ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪ.

ﺑﺎﻻﺧـﺮه اﺳـﺘﺎد ﭘـﺲ از ﺳـﺎل‌ها ﺗـﻼش در ﻋﺮﺻـﻪ‌ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻋﻠﻤـی در ﺑﻴﺴــﺖ‌وﭼﻬــﺎرم اردﻳﺒﻬﺸــﺖ ﺳــﺎل ١٣٨١ ﺷﻤﺴــی در ﻫﻔﺘــﺎد و ﭘﻨـﺞ ﺳـﺎﻟگی در ﮔﺬﺷـﺖ و در ﺣـﺮم ﻣﻄﻬـﺮ ﻋﻠـی ﺑـﻦ ﻣﻮﺳـی‌اﻟﺮﺿـﺎ ﺑـﻪ ﺧــﺎک ﺳــﭙﺮده ﺷــﺪ.

حیات ﻛتاﺑﺸﻨﺎﺳﺎﻧﻪ

اﺷـﺘﻐﺎل داﺷـﺖ ﺑـﺎ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄـﻲ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ ﻣﺪرﺳـﻪ آﺷـﻨﺎ ﺑـﻮد. ﺑﻨـﺎ ﺑـﻪ ﮔﻔﺘـﻪ اﺳـﺘﺎد ﺷـﺎﻧﻪچی، ﻣﺮﺣـﻮم ﻣﻴـﺮزا ﻋلی‌ا ﻛﺒـﺮ ﻧﻮﻗﺎﻧـی ﭘـﺲ از رﺳـﻴﺪن ﺑـﻪ ﺗﻮﻟﻴـﺖ ﻣﺪرﺳـﻪ، ﻛﺎر ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ را در اواﺳـﻂ ﺳـﺎل ١٣٢٨ ﺷﻤﺴــی ﺑــﻪ آﻗــﺎی ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ وا ﮔــﺬار ﻛــﺮد. ﻣﺮﺣــﻮم ﺷــﺎﻧﻪچی ﺿﻤــﻦ ﺳــﺎﻣﺎن دادن ﺑــﻪ ﻛﺘﺎبﻫــﺎ، ﻓﻬﺮﺳــتی ﺑــﺮای ﻛﺘﺎبﻫــﺎی ﺧﻄــی اﻧﺘﻘﺎﻟــی از ﻣﺪرﺳــه ﻓﺎﺿﻞﺧــﺎن و ﻛﺘﺎبﻫــﺎی ﺧﻄــی ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧــﻮاب ﻓﺮاﻫـﻢ آورد ﻛـﻪ ﺷـﺎﻟﻮده اﺻﻠـی ﻓﻬﺮﺳـتی ﺑـﻮد ﻛـﻪ در ﺳـﺎلﻫﺎی ﺑﻌـﺪ ﺑﺎ ﺳﺮﭘﺮﺳـتی ﻣﺤﻤﺪﺗﻘـی داﻧﺶﭘـﮋوه ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷـﺪ.

ﺑــﺎ واﮔــﺬاری ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧــﻮاب ﺑــﻪ وزارت اوﻗــﺎف، ﺗﻮﻟﻴــﺖ ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧـﻮاب ﻫﻤﭽـﻮن ﻣـﺪارس ﻋﻠﻤﻴـﻪ دﻳﮕـﺮ ﺑـﻪ آﻳـﺔاﷲ ﺣـﺎج ﻣﻴـﺮزا اﺣﻤـﺪ ﻛﻔﺎﻳـی ﺧﺮاﺳــانی ﻓﺮزﻧــﺪ ﻣﺮﺣــﻮم آﺧﻮﻧــﺪ ﺧﺮاﺳــﺎنی ﻣﺤــﻮل می‌ﺷــﻮد. اﻳﺸــﺎن ﻧﻴــﺰ ﺿﻤــﻦ ﻳﺎدداﺷــتی ﺑــﺮ ﺳــﺮﺑﺮگ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ و ﻗﺮاﺋﺖﺧﺎﻧــﻪ ﻣﺪرﺳــه ﻋﻠـﻮم دﻳﻨـﻲ ﻧﻮاب (ﻣﺸـﻬﺪ) اﻣﻮر ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ را در ﺗﺎرﻳـﺦ ١٣٣٤/١١/١٥ ﺑــﻪ آﻗــﺎی ﺷــﺎﻧﻪچی وا ﮔــﺬار می‌ﻛﻨــﺪ ﺗــﺎ ﻧﺴــﺒﺖ ﺑــﻪ ﺳــﺎﻣﺎﻧﺪهی ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ اﻗـﺪام ﺷﺎﻳﺴـﺘﻪ اﻧﺠـﺎم ﺷـﻮد.

ﺑــﺎ ﺗﺄﺳــﻴﺲ داﻧﺸــﻜﺪه اﻟﻬﻴــﺎت و ﻣﻌــﺎرف اﺳــﻼﻣﻲ ﻣﺸــﻬﺪ )ﻣﻌﻘــﻮل و ﻣﻨﻘــﻮل( در ﺗﺎرﻳــﺦ ١٣٣٧/٨/٢٦، ﺟﻨــﺎب ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ ﻫﻤــﻜﺎری ﭘﺎره وﻗــﺖ ﺧــﻮد را ﺑــﺎ داﻧﺸــﻜﺪه آﻏــﺎز ﻛــﺮد. وی اﻓــﺰون ﺑــﺮ ﺧﺪﻣــﺎت آﻣﻮزﺷــی ﻳــک ﺑــﺎر در ﺗﺎرﻳــﺦ ١٣٤٠/٣/٣٠ ﺗﺼــﺪی اﻓﺘﺨــﺎری اﻣــﻮر ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ داﻧﺸـﻜﺪه و ﺑـﺎر دﻳﮕﺮ در ١٣٤٦/٦/١٤ ﺑﻪ ﺳـﻤﺖ ﺳﺮﭘﺮﺳـﺖ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ داﻧﺸــﻜﺪه ﻣﻨﺼــﻮب ﺷــﺪ. اﻳــﻦ ﺳــﺎلﻫﺎ، ﻛــﻪ ﻧﺨﺴــﺘﻴﻦ ﺳــﺎلﻫﺎی ﺗﺄﺳــﻴﺲ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ داﻧﺸــﻜﺪه ﺑــﻮد ﺑــﻪ ﻫﻤــﺖ و ﻛﻮﺷــﺶ آﻗــﺎی ﺷــﺎﻧﻪچی ﺑــﺎ ﺗﻬﻴــﻪ و ﺧﺮﻳــﺪ ﻛﺘﺎبﻫــﺎی ارزﺷــﻤﻨﺪ ﺧطی و ﭼﺎﭘــﻲ ﻫﻤــﺮاه ﺷــﺪ.

آﺷــﻨﺎﻳﻲ و ﻋﻼﻗــﻪ ﻣﺮﺣــﻮم ﺷــﺎﻧﻪچی ﺑــﻪ آﺛــﺎر ﻣﻜﺘــﻮب ﺳــﺒﺐ ﺷــﺪ ﺗــﺎ از ﻫﻤــﺎن دوران ﻃﻠﺒﮕـی ﺑــﺎ ﺟﻤــﻊ‌آوری ﻛﺘﺎبﻫــﺎی ﭼﺎﭘـی و ﺧﻄـی ﺑـﺮای ﺧﻮﻳـﺶ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ ﻗﺎﺑـﻞ ﺗﻮﺟﻬـﻲ ﻓﺮاﻫـﻢ آورد. ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪای ﻛـﻪ آﺛــﺎر ارزﺷــﻤﻨﺪی از ﺑــﺰرﮔﺎن ﻋﻠــﻢ و ﺣﺪﻳــﺚ در آن وﺟــﻮد داﺷــﺖ. آﺷـﻨﺎﻳﻲ و دﻟﺒﺴـﺘگی اﺳـﺘﺎد ﺷـﺎﻧﻪچی ﺑـﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄـی ﺳـﺒﺐ ﺷــﺪ ﺗــﺎ اﻳﺸــﺎن در ﺳــﻔﺮﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗــی ﺧﻮﻳــﺶ ﺑــﻪ ﻛﺸــﻮرﻫﺎی دﻳﮕــﺮ ﻧﻴــﺰ ﺑــﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌــﻪ، ﻳﺎدداﺷــﺖﺑﺮداری و ﺑﺮرﺳــی ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫــﺎی آﻧﺠــﺎ ﺑﭙــﺮدازد.

اﻳﺸــﺎن ﻧﺨﺴــﺘﻴﻦ‌ﺑــﺎر در ﺳــﺎل ١٣٣٩ ﺷﻤﺴـی ﺑــﻪ ﻣﻜــﻪ ﻣﻜﺮﻣــﻪ ﻣﺸــﺮف ﺷــﺪ و از ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫــﺎی آﻧﺠــﺎ ﺑﺎزدﻳـﺪ ﻛـﺮد. وی در ﺳـﺎل ١٣٥٠ ﺑـﻪ دﻋـﻮت اﻧﺴـﺘﻴﺘﻮی ﺷﺮقﺷﻨﺎﺳـی ﺷـﻮروی ﺳـﻔﺮی ﺑـﻪ ﭼﻬـﺎر ﺟﻤﻬـﻮری روﺳـﻴﻪ، آذرﺑﺎﻳﺠـﺎن، ازﺑﻜﺴـﺘﺎن و ﺗﺎﺟﻴﻜﺴــﺘﺎن داﺷــﺖ. از ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫــﺎی اﻧﺴــﺘﻴﺘﻮی ﺷﺮقﺷﻨﺎﺳـی ﻟﻨﻴﻨﮕـﺮاد و ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﺔ ﻋﻤﻮﻣـی و داﻧﺸـﮕﺎه آن ﺷـﻬﺮ در روﺳـﻴﻪ ﺑﺎزدﻳـﺪ ﻛــﺮد. ﻫمﭼﻨﻴــﻦ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫــﺎی ﺑﺎ ﻛــﻮ، ﺗﺎﺷــﻜﻨﺪ و دوﺷــﻨﺒﻪ را ﻣــﻮرد ﺑﺮرﺳــی ﻗــﺮار داد و از ﻣﺨﻄﻮﻃــﺎت ﻣﻬــﻢ آﻧﺠــﺎ ﻳﺎدداﺷــﺖ و ﺗﺼﺎوﻳــﺮی ﺗﻬﻴــﻪ ﻛــﺮد. ﮔﺰارﺷــی از اﻳــﻦ ﺳــﻔﺮ در ﭘﺮوﻧــﺪه ﻛﺎرﮔﺰﻳﻨــی اﺳــﺘﺎد در داﻧﺸــﻜﺪه اﻟﻬﻴــﺎت ﻣﻮﺟــﻮد اﺳــﺖ.

اﺳــﺘﺎد ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ دو ﺳــﻔﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗــﻲ دﻳﮕــﺮ در ﺳــﺎلﻫﺎی ١٣٥٠ و ١٣٥٥ ﺑــﻪ ﻛﺸــﻮرﻫﺎی ﺳــﻮرﻳﻪ، اردن، ﺣﺠــﺎز، ﻣﺼــﺮ، ﻳﻮﻧــﺎن و ﺗﺮﻛﻴــﻪ اﻧﺠﺎم داد. در ﺳـﻔﺮ ﻧﺨﺴـﺖ ﭼﻬﺎر ﻣﺎه در ﺗﺮﻛﻴﻪ، ﺳـﻮرﻳﻪ، اردن، ﺣﺠﺎز و ﻣﺼـﺮ اﻗﺎﻣـﺖ داﺷـﺖ و از ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫـﺎی ﻇﺎﻫﺮﻳـﻪ دﻣﺸـﻖ، اﺣﻤﺪﻳـﻪ ﺣﻠـﺐ، ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ ﻣﺪﻳﻨـﺔ ﻣﻨـﻮره، ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﺎرف ﺣﻜﻤـﺖ در ﻣﺪﻳﻨﻪ، ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫـﺎی اﺳـﺘﺎﻧﺒﻮل، ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ ﻣﺮﻗـﺪ ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﺟﻼلاﻟﺪﻳـﻦ روﻣﻲ و ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻗﻮﻧﻴــﻪ ﺑﺎزدﻳــﺪ ﻛــﺮد. در ﺳــﻔﺮ دوم ﻣــﺪت ﺳــﻪ ﻣــﺎه و ﻧﻴــﻢ ﺑــﻪ ﻣﺼــﺮ، ﺳــﻮرﻳﻪ، اردن، ﻟﺒﻨــﺎن، ﺣﺠــﺎز و ﻣﺮا ﻛــﺶ ﻣﺴــﺎﻓﺮت ﻛــﺮد. او اﻓــﺰون ﺑــﺮ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫــﺎی ﻗﺒﻠــﻲ در آن ﻛﺸــﻮرﻫﺎ از ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻋﻤﻮﻣــﻲ داﻧﺸـﮕﺎه رﺑﺎط و ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺷـﻬﺮ ﻣﺮا ﻛﺶ و ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺴـﺠﺪ ﻓـﺎس دﻳـﺪن ﻛـﺮد. ﻫﻢﭼﻨﻴـﻦ در ﺑﺎزﮔﺸـﺖ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ واﺗﻴـﻜﺎن در رم را ﻣـﻮرد ﺑﺎزدﻳـﺪ ﻗـﺮار داد. اﺳــﺘﺎد ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ در ﺳــﻔﺮی ﻛــﻪ ﺑــﻪ ﻳﻤــﻦ داﺷــﺘﻨﺪ، از ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫــﺎی آﻧﺠـﺎ ﻧﻴـﺰ ﺑﺎزدﻳـﺪ ﻛﺮدﻧﺪ.

درﺑــﺎرة آ ﮔﺎﻫــﻲو داﻧــﺶ ﻧﺴــﺨﻪﺷﻨﺎﺳــﻲ و ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳــﻲ اﺳــﺘﺎد ﺷــﺎﻧﻪ ﭼــﻲ اﻃﻼﻋــﺎت ﺑﺴــﻴﺎری وﺟــﻮد دارد، اﻣــﺎ ﺑــﻪ ﺑﻴــﺎن ﺑﺨﺸــﻲ از ﮔﻔﺖوﮔــﻮی اﻳﺸــﺎن ﺑــﺎ آﻗــﺎی ﺣــﻖ ﭘﻨــﺎه در ﺑــﺎره اﻳــﻦ ﻣﻮﺿــﻮع ﺑﺴــﻨﺪه ﻣــﻲ ﻛﻨﻴــﻢ:

«در آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس، در زﻣــﺎن ﻣﺤﻤﺪرﺿــﺎ ﺷــﺎه ﻛــﻪ دﻳــﻮاره ﺣــﺮم را ﺗﻮﺳــﻌﻪ می‌دادﻧــﺪ، ﻳﻜــی از اﻳــﻦ دﻳﻮارﻫــﺎ را ﻛــﻪ ﺑﺮداﺷــﺘﻨﺪ، ﻣﺸــﺎﻫﺪه ﻛﺮدﻧــﺪ ﻛــﻪ در داﺧــﻞ ﻳﻜــی از ﭘﺎﻳﻪﻫــﺎ ﺗﻌــﺪاد زﻳــﺎدی از ﻗﺮآنﻫــﺎ و ﻛﺘﺎبﻫــﺎی ﻧﻔﻴــﺲ و ﻗﺪﻳﻤــﻲ وﺟــﻮد دارد. ﺑﻌﻀــی از اﻳﻦﻫــﺎ ﺧﻴﻠــی ﻧﻔﺎﺳــﺖ دارد. ازﺟﻤﻠــﻪ ﻳــک ﺳـی ﺟﺰء ﻗــﺮآن اﺳــﺖ ﻛــﻪ ﭼﻨــﺪ ﺟــﺰء آن ﻗﺒــﻼ در ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻣﻮﺟــﻮد ﺑــﻮد و ﺑﻴﺴــﺖ و ﭘﻨــﺞ ﺷــﺶ ﺟــﺰء دﻳﮕــﺮ در درون آن دﻳـﻮار ﺑـﻮد ﻛـﻪ در ﺳـﺎل ٤٠٠ ﻫﺠـﺮی ﺑـﻪﺧﻂ ﺧﻮﺷـی ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﺗﺬﻫﻴــﺐ ﺷــﺪه اﺳــﺖ و ﻣــﺎ ﺗﺬﻫﻴــﺐ آن زﻣــﺎن ﺧﻴﻠــی ﺧﻴﻠــی اﻧــﺪک دارﻳــﻢ ا ﮔــﺮ ﻧﮕﻮﻳﻴــﻢ ﻧﺪارﻳــﻢ.

ازﺟﻤﻠــﻪ آن ﻛﺘﺎب‌ها ﻛــﻪ در داﺧــﻞ دﻳــﻮار ﺣــﺮم ﺟﺎﺳــﺎزی ﺷــﺪه ﺑــﻮد. ﺻﺤﻴﻔــه ﺳــﺠﺎدﻳﻪای ﺑــﻮد ﻛــﻪ در ﺗﺮﺑﺖﺟــﺎم ﻛﺘﺎﺑــﺖ ﺷــﺪه و ﭘﻴــﺶ ﻳﻜـی، دو ﻧﻔـﺮ از ﻋﻠﻤـﺎی آنﺟـﺎ ﻗﺮاﺋـﺖ ﺷـﺪه ﺑـﻮد و آن ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﺷـﺨﺺ ﻣﺰﺑـﻮر اﺟـﺎزه داده ﺑـﻮد. اﻳـﻦ ﻧﺴـﺨﻪ در ﺳـنه ٤١٦ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه، و ﻣـﺎ ﻧﺴـﺨﻪای ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻗﺪﻣـﺖ دﻳﮕـﺮ ﻧﺪارﻳـﻢ و آن ﻫـﻢ ﺑﺎ ﺳـﻨﺪی اﺳـﺖ ﻛﻪ توﺳـﻂ اﻫـﻞ سنت ﻧﻘـﻞ ﺷـﺪه، دﻋﺎﻫﺎﻳـﺶ را ﻛـﻪ ﺑﺮرﺳـی ﻛـﺮدم، اﻛﺜـﺮ دﻋﺎﻫــﺎی ﺻﺤﻴﻔــﻪ ﻣــﺎ را دارد، ﻓﻘــﻂ ﭼﻨــﺪ دﻋــﺎ در ﺻﺤﻴﻔــﻪ ﻣﺸــﻬﻮر ﻧــﺰد ﻣــﺎ وﺟــﻮد دارد ﻛــﻪ در آن ﻧﺴــﺨﻪ ﻧﻴﺴــﺖ. ﻣــﻦ در ﺻــﺪد ﺑﺮآﻣــﺪم ﻛــﻪ ﺻﺤﻴﻔــﻪ را ﻛــﻪ «زﺑــﻮر آل ﻣﺤﻤــﺪ» اﺳــﺖ و ﻳﻜــﻲ از اﻓﺘﺨــﺎرات ﺷـﻴﻌﻪ اﺳـﺖ و ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ ﻋـﺮض ﻛـﺮدم اﻗـﺪم ﻛﺘـﺐ دﻋﺎی ﺷـﻴﻌﻪ و ﺑﻠﻜﻪ اﻫــﻞ ﺳﻨﺖ اﺳــﺖ، اﻧﺘﺸــﺎر ﺑﺪﻫــﻢ، ﻟــﺬا ﻣﻘﺪﻣــﻪای ﺑــﺮ آن ﻧﻮﺷــﺘﻢ ﻛــﻪ دﻋـﺎ ﭼﻴﺴـﺖ؟ و ﺗﻌﺮﻳﻀﺎﺗـی ﻛـﻪ ﺑـﺮ دﻋـﺎ ﺷـﺪه و ﻋﻜـﺲ ﭼﻨـﺪ ﺻﻔﺤـﻪ از آن و اﺟﺎزاﺗــی ﻛــﻪ در اﻳــﻦ ﺑــﺎره ﻫﺴــﺖ آوردم و ﻣﺘــﻦ ﺻﺤﻴﻔــﻪ از روی آن ﭼـﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻌﻀـی از ﻓﻀـﻼ ﺧﻴﻠـی اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻛﺮدﻧـﺪ ﭼـﻮن ﻳـک اﻓﺘﺨـﺎری اﺳـﺖ ﺑـﺮای ﺷـﻴﻌﻪ.

ﺻﺤﻴﻔــه ﺳــﺠﺎدﻳﻪ ﭼﻨﺎنﻛــﻪ ﻋــﺮض ﻛــﺮدم، اﻧﺸــﺎء اﻣــﺎم ﺳــﺠﺎد اﺳــﺖ و دو ﻛﺎﺗــﺐ و راوی ﺻﺤﻴﻔــﻪ دو ﻓﺮزﻧﺪﺷــﺎن ﺣﻀــﺮت ﺑﺎﻗــﺮ و ﺟﻨــﺎب زﻳــﺪ اﺳــﺖ و ﺳــﻨﺪ ﻣــﺎ ﺑــﻪ اﻳﺸــﺎن می‌رﺳــﺪ. ﺿﻤﻨــﺎ ﻳــﺎدآور ﻣﻲﺷــﻮم ﻛــﻪ دﻋﺎﻫــﺎی ﻣﺄﺛــﻮر از اﻣــﺎم ﺳــﺠﺎد ﻣﻨﺤﺼــﺮ ﺑــﻪ ﺻﺤﻴﻔــﻪ ﺳـﺠﺎدﻳﻪ ﻧﻴﺴـﺖ. ﻟـﺬا ﺑﻌﻀـی از ﻋﻠﻤـﺎ ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻓﻜـﺮ اﻓﺘﺎدﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺳـﺎﻳﺮ دﻋﺎﻫﺎﻳــی ﻛــﻪ از آن ﺑﺰرﮔــﻮار رﺳــﻴﺪه اﺳــﺖ ﺑــﻪ ﻧــﺎم ﻣﻠﺤﻘــﺎت ﺻﺤﻴﻔــﻪ ﺟﻤـﻊآوری ﻛﻨﻨـﺪ.

ﻳﻜـﻲ از آن ﻋﻠﻤـﺎ ﻣﻴـﺮزا ﻋﺒـﺪاﷲ اﻓﻨﺪی از ﺷـﺎ ﮔﺮدان ﻣﺠﻠﺴــﻲ اﺳــﺖ و دﻳﮕــﺮی ﺷــﻴﺦ ﺣــﺮ ﻋﺎﻣﻠــﻲ ﻛــﻪ ﻣﺘﻤﻤــﻲ ﻳﻌﻨــﻲ ﺻﺤﻴﻔــﺔ ﺛﺎﻧﻴــﻪای ﻧﻮﺷــﺘﻪ اﺳــﺖ و ﺻﺤﻴﻔــﺔ اﻓﻨــﺪی، ﺻﺤﻴﻔــﺔ ﺛﺎﻟﺜــﻪ اﺳـﺖ. ﺑﻌـﺪ ﺣﺎﺟـی ﻧـﻮری ﺻﺤﻴﻔـﻪ راﺑﻌـﻪ را ﻧﻮﺷـﺘﻪ و اﺣﺎدﻳﺜـی را ﻛـﻪ از ﮔﺬﺷــﺘﮕﺎن ﻓــﻮت ﺷــﺪه ﺑــﻮد و اﻳﺸــﺎن ﻳﺎﻓﺘــﻪ را ﻧﻮﺷــﺘﻪ، و ﻋﻼﻣــﻪ ﺳـﻴﺪﻣﺤﺴـﻦ ﻋﺎﻣﻠـی ﺻﺤﻴﻔـﻪ ﺧﺎﻣﺴـﻪ را ﻧﻮﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ و ا ﮔـﺮ ﻛﺴـی ﺗﺘﺒــﻊ ﻛﻨــﺪ ﻣﻤﻜــﻦ اﺳــﺖ ﺻﺤﻴﻔــه ﺳﺎدﺳــﻪای ﻫــﻢ ﺑﻨﻮﻳﺴــﺪ.»

بعد از کتابشناسی

اﻫﺘﻤــﺎم و ﺗﻮﺟــﻪ اﺳــﺘﺎد ﺷــﺎﻧﻪچی ﺑــﻪ ﺣﻔــﻆ و ﺣﺮاﺳــﺖ ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی ﺑــﻪ اﻧــﺪازه‌ای ﺑــﻮد ﻛــﻪ در اﻳــﺎم ﺟﻨــﮓ ﺗﺤﻤﻴﻠــی ﻋــﺮاق ﻋﻠﻴــﻪ اﻳـﺮان، اﻳﺸـﺎن در ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ آﺳـﺘﺎن ﻗـﺪس رﺿـﻮی ﺣﻀـﻮر می‌ﻳﺎﺑـﺪ و ﺑـﺎ ﻣﻮاﻓﻘـﺖ ﻣﺴـﻮوﻻن وﻗـﺖ آﺛـﺎر ارزﺷـﻤﻨﺪ و ﻧﻔﻴـﺲ ﺧﻄـی ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ را ﺷﻨﺎﺳــﺎیی می‌ﻛﻨــﺪ. ﺑــﻪ ﺗﻮﺻﻴــﻪ اﻳﺸــﺎن از ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﻣﺬﻛــﻮر ﻣﻴﻜﺮوﻓﻴﻠـﻢ ﺗﻬﻴـﻪ و اﺻـﻞ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎ ﺑـﻪ ﺟـﺎی اﻣنی ﻣﻨﺘﻘﻞ می‌ﺷـﻮد. اﻳﺸــﺎن ﻣـی‌ﮔﻮﻳﻨــﺪ: ﺑﺮﺧــی ﻛﺘــﺎب‌ﻫــﺎ ﺧﺼﻮﺻﻴﺘــی داﺷــﺘﻨﺪ ﻛــﻪ اﻣﺘﻴــﺎز ﻣﺤﺴــﻮب می‌ﺷــﺪﻧﺪ ﻳﺎدداﺷــﺖ می‌ﻛــﺮدم (ﺧــﻮدم ﻫــﻢ در ﺿﻤـﻦ از آن‌ها اﺳـﺘﻔﺎده می‌ﻛـﺮدم( و می‌ﮔﻔﺘـﻢ از اﻳﻨﻬـﺎ ﻋﻜـﺲ ﺑﮕﻴﺮﻳـﺪ.)»

ﻛﺘﺎبﻫﺎﻳــی ﻛــﻪ از ﻧﻈــﺮ ﻣــﺎ ﻧﻔﻴــﺲ ﺑــﻮد ﺑﺎﻳــﺪ ﻳﻜــی از ﺧﺼﻮﺻﻴــﺎت را داﺷــﺘﻪ ﺑﺎﺷــﺪ:

١ـ ﻗﺪﻣـﺖ ﺗﺎرﻳﺨـی: ﭼـﻮن ﻧـﻮع ﻛﺘـﺐ ﺧطی ﻛﻪ دارﻳـﻢ از زﻣﺎن ﺻﻔﻮﻳﻪ ﺑــﻪ ﺑﻌــﺪ اﺳــﺖ و زﻳــﺎد ﻫــﻢ ﻫﺴــﺖ. اﻣــﺎ ﻣﺜــﻼ ﻗــﺮن ﻫﺸــﺘﻢ، ﻫﻔﺘــﻢ، ﺷﺸــﻢ، ﭘﻨﺠــﻢ و ﭼﻬــﺎرم ﺧﻴﻠــﻲ ﻛــﻢ اﺳــﺖ. از ﻗــﺮن ﭼﻬــﺎرم ﺷــﺎﻳﺪ در ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ آﺳـﺘﺎﻧﻪ ﭼﻨـﺪ ﺟﻠـﺪی ﻛﺘﺎب ﺧطی ﺑﻴﺸـﺘﺮ ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻴﻢ. ٢ـ ﺧﺼﻮﺻﻴــﺖ دﻳﮕــﺮ اﻳــﻦ ﺑــﻮد ﻛــﻪ ﻛﺘــﺎب دﺳــﺘﺨﻂ ﺧــﻮد ﻣﻮﻟــﻒ ﺑﺎﺷــﺪ. اﻟﺒﺘــﻪ ﻛﺘﺎب‌های ﻣﻬــﻢ ﻧــﻪ ﺟﻨــﮓ ﻣﻨﺒــﺮی ﻛــﻪ ﻳــک ﻧﻔــﺮ ﻣﻨﺒــﺮی ﻛــﻢ ﺳــﻮاد ﻧﻮﺷــﺘﻪ اﺳــﺖ.

٣ـ اﻳﻦﻛـﻪ ﻛﺴـی ﻛﺘـﺎب را ﭘﻴـﺶ ﻣﻮﻟـﻒ ﻳـﺎ ﭘﻴـﺶ ﻳکی از داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﻣﺘﺨﺼــﺺ ﺧﻮاﻧــﺪه ﺑﺎﺷــﺪ و او ﻗﺮاﺋــﺖ ﺗﻠﻤﻴــﺬ و ﻛﺎﺗــﺐ را اﻧﻬــﺎء ﻳﻌﻨـی ﺗﺼﺪﻳــﻖ و ﺗﺼﺤﻴــﺢ ﻛــﺮده ﺑﺎﺷــﺪ. ﻣﺨﺼﻮﺻــا اﻳــﻦ ﻣﻮﺿــﻮع راﺟــﻊ ﺑــﻪ ﻛﺘــﺐ ﺣﺪﻳــﺚ ﺑﺴــﻴﺎر اﻫﻤﻴــﺖ دارد. ﻣﺜـﻼ ﻣــﻦ ﺧــﻮدم ﻧﺴــﺨﻪای از ﻛﺘـﺎب ﻛﺎﻓـی را داﺷـﺘﻢ ﻛـﻪ ﭘﻴـﺶ ﺷـﻴﺦ ﺣﺮ ﻋﺎﻣﻠـی ﻗﺮاﺋـﺖ ﺷـﺪه ﺑـﻮد و اﻳﺸـﺎن ﺑـﻪ ﻧﻮﻳﺴـﻨﺪه اﺟـﺎزه داده ﺑﻮدﻧـﺪ و ﻣﻌﻤـﻮﻻ در ﻫـﺮ ﺟﻠﺴـﻪای می‌ﻧﻮﻳﺴــﻨﺪ ﻛــﻪ ﺗــﺎ اﻳﻦﺟــﺎ رﺳــﻴﺪ (ﺑﻠــﻎ ﻗﺒــﺎﻻ اﻟــﻲ ﻫﻨــﺎ) و ﻫﻤﻴﻦﻃــﻮر ﻳـک ﻧﺴـﺨﻪای از ﻛﺘـﺎب ﻣـﻦ ﻻﻳﺤﻀـﺮه اﻟﻔﻘﻴﻪ داﺷـﺘﻢ ﻛﻪ ﻧـﺰد ﻣﺮﺣﻮم ﻣﺠﻠﺴــی اول ﻗﺮاﺋــﺖ ﺷــﺪه و اﻳﺸــﺎن ﺑــﻪ ﻛﺎﺗــﺐ اﺟــﺎزه داده ﺑــﻮد و در ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــه آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس رﺿـﻮی از اﻳــﻦ ﻛﺘﺎب‌ها ﺑﺴــﻴﺎر ﻫﺴـﺖ.

٤ـ و دﻳﮕـﺮ ﻛﺘﺎب‌هایی ﺑـﻮد ﻛـﻪ از ﻧﻈـﺮ ﻇﺎﻫـﺮ ﻧﻔﺎﺳـﺖ داﺷـﺖ. ﻳـﺎ ﺧـﻂ ﻳﻜـی از ﺧﻄﺎطﻫـﺎی ﻣﻌـﺮوف و ﻣﻬـﻢ ﺑـﻮد، ﻳـﺎ ﺗﺬﻫﻴـﺐ ﻋﺎﻟـی داﺷـﺖ ﻳـﺎ ﺟﻠـﺪ روﻏﻨـی ﻳـﺎ ﺳـﻮﺧﺖ ﺑﺴـﻴﺎر ﺧﻮﺑـی داﺷـﺖ.

در ﺣــﺪود ﺷــﺶ ﻫــﺰار ﺟﻠــﺪ از ﻛﺘﺎب‌های ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــه آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس رﺿــﻮی را ﺑــﻪ اﻳــﻦ ﺷــﻜﻞ ﺑﺮرﺳــی ﻛــﺮدم و اﻳﻨﻬــﺎ را ﺻــﻮرت دادم ﻛــﻪ از ﻧﻔﺎﻳــﺲ آن ﻋﻜــﺲ‌ﺑــﺮداری ﻛﻨﻨــﺪ.»

آثار

اﺳــﺘﺎد ﻛﺎﻇــﻢ ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ ﭘــﺲ از آنﻛــﻪ اﻣــﻮر ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧــﻮاب ﺗﻮﺳــﻂ ﻣﺮﺣــﻮم ﻣﻴــﺮزا ﻋلی‌ا ﻛﺒــﺮ ﻧﻮﻗﺎﻧــی ﺑــﻪ اﻳﺸــﺎن واﮔــﺬار ﺷــﺪ ﺑــﻪ ﻧــﮕﺎرش و ﺗﻬﻴــﻪ ﻓﻬﺮﺳــﺖ ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧــﻮاب و ﻣﺪرﺳــﻪ ﻓﺎﺿﻞﺧــﺎن ﭘﺮداﺧــﺖ. ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﻣﺪرﺳــﻪ ﻓﺎﺿﻞﺧــﺎن ﭘــﺲ از ﺧﺮاﺑــﻲ اﻳــﻦ ﻣﺪرﺳــﻪ ﺑــﻪ ﻣﺪرﺳــﻪ ﻧــﻮاب ﻣﻨﺘﻘــﻞ ﺷــﺪ. اﻳــﻦ ﻓﻬﺮﺳـﺖ در ﺳـﺎلﻫﺎی ﺑﻌـﺪ ﺑـﺎ ﻧﻈـﺎرت آﻗـﺎی ﻣﺤﻤﺪﺗﻘـﻲ داﻧﺶﭘـﮋوه ﺗﻮﺳــﻂ اﻧﺠﻤــﻦ آﺛــﺎر ﻣﻠــﻲ در ﺳــﺎل ١٣٥١ ﺑــﻪ ﭼــﺎپ رﺳــﻴﺪ. ﭘﻴــﺶ از آﻧﻜــﻪ ﺑــﻪ روش و ﺷــﻴﻮه اﺳــﺘﺎد در ﻧــﮕﺎرش ﻓﻬﺮﺳــﺖﻫﺎی ﺧﻄــﻲ ﺑﭙﺮدازﻳــﻢ ﻻزم اﺳــﺖ ﺑــﻪ ﻓﻬﺮﺳــﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛــﻪ ﺗﻮﺳــﻂ اﻳﺸــﺎن ﺗﻬﻴــﻪ ﺷــﺪه، اﺷــﺎره ﻛﻨﻴــﻢ:

-١ »ﻓﻬﺮﺳــﺖ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــه آﻗــﺎی ﻛﺎﻇــﻢ ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ «ﺑــﻪ ﻗﻠــﻢ ﺧــﻮد اﻳﺸــﺎن. ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی، دﻓﺘــﺮ ﭘﻨﺠــﻢ. زﻳــﺮﻧﻈــﺮ ﻣﺤﻤﺪﺗﻘــی داﻧﺶﭘــﮋوه و اﻳــﺮج اﻓﺸــﺎر، ﺗﻬــﺮان: داﻧﺸــﮕﺎه ﺗﻬــﺮان، .١٣٤٦

-٢ ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄـی دو ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ ﻣﺸـﻬﺪ (ﻣﺪرﺳـﻪ ﻧـﻮاب - آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس.) ﺑــﻪ ﻛﻮﺷــﺶ ﻛﺎﻇــﻢ ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪچی، ﻋﺒــﺪاﷲ ﻧﻮراﻧــی، ﺗﻘــی ﺑﻴﻨــﺶ. زﻳــﺮ ﻧﻈــﺮ ﻣﺤﻤﺪﺗﻘــی داﻧﺶﭘــﮋوه. ﺗﻬــﺮان: اﻧﺘﺸــﺎرات ﻓﺮﻫﻨــﮓ اﻳــﺮان زﻣﻴــﻦ، .١٣٥١

-٣ ﻓﻬﺮﺳــﺖ ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی ﭼﻬــﺎر ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻣﺸــﻬﺪ )ﻣﺪرﺳــﻪ ﺳــﻠﻴﻤﺎنﺧﺎن، ﻣﺪرﺳــﻪ ﻣﻴــﺮزا ﺟﻌﻔــﺮ، ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻓﺮﻫﻨــﮓ، ﺟﺎﻣــﻊ ﮔﻮﻫﺮﺷــﺎد.( ﺑــﻪ ﻛﻮﺷــﺶ ﻛﺎﻇــﻢ ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ، ﻋﺒــﺪاﷲ ﻧﻮراﻧــی، ﺗﻘــﻲ ﺑﻴﻨــﺶ. زﻳــﺮﻧﻈــﺮ ﻣﺤﻤﺪﺗﻘــی داﻧﺶﭘــﮋوه. ﺗﻬــﺮان: اﻧﺘﺸــﺎرات ﻓﺮﻫﻨــﮓ اﻳــﺮان زﻣﻴــﻦ، .١٣٥١

ﺷـﻴﻮه و روش اﺳـﺘﺎد در ﻧـﮕﺎرش ﻓﻬﺮﺳـﺖ اﻳـﻦ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫـﺎ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﺗﻌـﺪاد ﻣﻮﺿـﻮع ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄـی آنﻫـﺎ اﺧﺘـﻼف دارد. اﺳـﺘﺎد در ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﻧـﻮاب، ﺑﻪ ﺷـﻴﻮه ﻣﻮﺿﻮﻋـی - اﻟﻔﺒﺎﻳـی ﻛﺎر را دﻧﺒﺎل ﻛــﺮده و ﻣﺨﺘﺼــﺎت ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳــی و ﻧﺴﺨﻪﺷﻨﺎﺳــی ﻫﺮﻳــک را ﭘــﺲ از ﻋﻨــﻮان ﻛﺘــﺎب آورده اﺳــﺖ. ﻣﻮﺿﻮﻋــﺎت اﺻﻠــی ﻛﺘــﺎب‌ﻫــﺎی ﺧﻄــی در ﻓﻬﺮﺳــﺖ ﺑــﻪ ﺗﺮﺗﻴــﺐ ﭼﻨﻴــﻦ اﺳــﺖ: ﺻــﺮف و ﻧﺤــﻮ، ﺗﺠﻮﻳــﺪ، ﻓﻘــﻪ و اﺻــﻮل، اﺧﺒــﺎر، ﺣﻜﻤــﺖ، ﺗﻔﺴــﻴﺮ، اﺧــﻼق، ﻟﻐــﺖ، رﻳﺎﺿــی، ﺗﺎرﻳــﺦ، رﺟــﺎل، دﻋــﺎ و ادﺑﻴــﺎت.

ﺑــﺮای ﻧﻤﻮﻧــﻪ ﺑــﻪ ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳـی ﻣﺨﺘﺼــﺮ ﺑﺮﺧــﻲ ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎ در ﻓﻬﺮﺳــﺖ ﮔﻮﻫﺮﺷــﺎد اﺷــﺎره ﻣﻲﺷــﻮد:

- اﻟﻜﺎﻓﻴﻪ: اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ. - اﻟﻜﺸﺎف: زﻣﺨﺸﺮی.

- ﻛﺎﻣﻞ اﻟﺼﻨﺎﻋﺔ اﻟﻄﺒﻴﺔ: ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻣﺠﻮﺳﻲ اﻫﻮازی.

- ﺷـﺮح ﻣﻔﺎﺗﻴـﺢ اﻟﻌﻠـﻮم: ﺳـﻴﺪ ﺷـﺮﻳﻒ ﻋلی ﮔﺮﮔﺎﻧـی ﻛـﻪ در ﻣﻴﺎﻧﻪﻫـﺎی ﻣـﺎه ﺷـﻮال ٨٠٣ ﺳـﺎﺧﺘﻪ اﺳـﺖ.

- ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﻨﺘهی: ﻋﻀﺪاﻟﺪﻳﻦ اﺣﻤﺪ اﻳجی درﮔﺬﺷﺘﺔ .٧٠٦ - ﺟﻮاﻣﻊ اﻟﺠﺎﻣﻊ: ﻃﺒﺮﺳﻲ.

- اﻟﺠﻮاﻫــﺮ اﻟﺴــﻨﻴﺔ ﻓـی اﻻﺣﺎدﻳــﺚ اﻟﻘﺪﺳــﻴﺔ: ﻣﺤﻤــﺪ ﺑــﻦ ﺣﺴــﻦ ﺣــﺮ

ﻋﺎﻣﻠـی.

آﻗــﺎی ﺷــﺎﻧﻪ‌ﭼــی در ﺑﺮﺧــی ﻣــﻮارد، در ﻣﺒﺤــﺚ ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳــی ارﺟــﺎع ﺑــﻪ ﻣﻨﺎﺑــﻊ ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳــی دﻳﮕــﺮ داده و از ﺑﻴــﺎن ﺗﻮﺿﻴﺤــﺎت ﭘﺮﻫﻴــﺰ ﻛــﺮده اﺳــﺖ:

- ﺷﺮح اﻟﻤﺨﻠﺺ: ﺳﻴﺪﺷﺮﻳﻒ ﻋلی ﮔﺮﮔﺎنی.

ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی اﺳــﺘﺎد

اﺳـﺘﺎد از آﻏـﺎز ﺗﺤﺼﻴـﻼت ﺣـﻮزوی ﺧﻮﻳـﺶ، ﻋﻼﻗﻪ ﻓﺮاواﻧـی ﺑﻪ ﻣﻄالعه ﻛﺘﺎبﻫــﺎی داﺳــﺘﺎن، ﺗﺎرﻳــﺦ و ﻋﻠــﻮم اﺳــﻼمی داﺷــﺖ. از اﻳــﻦرو، ﻛﻮﺷـﺶ ﻓﺮاواﻧـﻲ در ﺗﻬﻴـﻪ و ﺧﺮﻳـﺪ ﻛﺘﺎبﻫـﺎی ﭼﺎﭘـی و ﺧﻄـی ﺑـﻪ ﻛﺎر ﺑﺴــﺖ. در ﻓﻬﺮﺳــتی ﻛــﻪ اﻳﺸــﺎن ﺑــﺮای ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی ﺧﻮﻳــﺶ در ﺳــﺎل ١٣٤٦ ﺷﻤﺴــی ﻓﺮاﻫــﻢ آورد، ﺗﻌــﺪاد آﺛــﺎر ﺧﻄــی اﻳﺸــﺎن ﺑﺎﻟــﻎ ﺑــﺮ ١٨٠ ﻋﻨــﻮان اﺳــﺖ. ﺿﻤــﻦ آنﻛــﻪ در ﺳــﺎلﻫﺎی ﺑﻌــﺪ ﺗﻌــﺪاد اﻳــﻦ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎ ﻓﺰوﻧـی ﻳﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ. اﺳـﺘﺎد در ﻣﺼﺎﺣﺒـﻪ ﺧﻮﻳـﺶ ﺑـﺎ ﻛﻴﻬـﺎن ﻓﺮﻫﻨﮕــی در ﭘﺎﺳــﺦ ﺑــﻪ اﻳــﻦ ﺳــﻮال ﻛــﻪ «اﺳــﺘﺎد ﻇﺎﻫــﺮا ﺧــﻮد ﺷــﻤﺎ ﻧﻴــﺰ ﻛﺘــﺐ ﺧﻄــی ﻧﻔﻴﺴــی داﺷــﺘﻪ ﻳــﺎ دارﻳــﺪ؟» ﭼﻨﻴــﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳــﺪ: «ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ ﻋـﺮض ﻛـﺮدم اﻳﻨﺠﺎﻧـﺐ از اوان ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻋﻠﻮم دﻳنی، ﺑﻠﻜﻪ از آﻏــﺎز ﻛﻮدﻛــﻲ ﺑــﻪ ﻛﺘــﺎب ﻋﻼﻗــﻪ داﺷــﺘﻢ و ﺣﺘــﻲ در دوران ﻣﺪرﺳــﻪ ﺷـﺒﻲ ﻧﺒـﻮد ﻛـﻪ ﭼﻨـﺪ ﺳـﺎﻋﺖ را ﺑـﻪ ﺧﻮاﻧـﺪن ﻛﺘـﺎب ﻧﮕﺬراﻧـﻢ.

ﻣﻨﺘﻬـی آن زﻣﺎنﻫـﺎ ﺑـﻪ ﻣﻘﺘﻀـﺎی ﺳـﻦ، ﻛﺘﺐ داﺳـﺘﺎن را می‌ﺧﻮاﻧـﺪم و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺗﺒﺪﻳــﻞ ﺑــﻪ ﻛﺘــﺐ ﺗﺎرﻳــﺦ و ﻋﻠــﻮم اﺳــﻼمی ﺷــﺪ. ﻟــﺬا ﺑــﺎ ﺻﺮﻓﻪﺟﻮﻳــی در زﻧﺪﮔـی ﺑﺨﺸـی از درآﻣـﺪ ﻣﺤـﺪود ﻃﻠﺒﮕـی را اﺧﺘﺼـﺎص ﺑـﻪ ﻛﺘـﺎب دادم. در اواﻳــﻞ ﺗﺤﺼﻴــﻼت ﻣــﻦ در ﺣــﻮزه ﻋﻠﻤﻴــﻪ، ﻛﺘــﺐ ﺧﻄــی در ﻣﺸـﻬﺪ ﻓـﺮاوان و در واﻗـﻊ بی‌ارزش ﺑـﻮد و ﺣﺘـی ﺑﻌﻀـی از ﺻﺤﺎفﻫـﺎ )ﺑﻪواﺳـﻄﻪ ﮔﺮاﻧـی ﻛﺎﻏـﺬ( از اوراق ﻛﺘـﺐ ﺧﻄـی ﺑـﺮای ﺑﺪرﻗـﺔ ﻛﺘﺎبﻫـﺎ اﺳــﺘﻔﺎده می‌ﻛﺮدﻧــﺪ. ﻣــﻦ از اﻳــﻦ ﻓﺮﺻــﺖ اﺳــﺘﻔﺎده ﻛــﺮدم و ﺣﺘــی ﺑــﺎ ﮔﺮﻓﺘــﻦ وام، ﻛﺘﺎب‌هایی را ﻛــﻪ در رﺷــته ﻛﺎر و ﺗﺤﺼﻴــﻼت ﻣــﻦ ﺑــﻮد ﺧﺮﻳــﺪاری می‌ﻛــﺮدم. ﺿﻤــﻦ ﺳــﻔﺮﻫﺎ ﻧﻴــﺰ از زواﻳــﺎی ﻛﺘﺎﺑﻔﺮوﺷــﻲﻫﺎ ﻛﺘﺒـی ﺗﻬﻴـﻪ ﻧﻤـﻮدم ﻛـﻪ ﺟﻤﻌـﺎ ﺣـﺪود ﻫﻔﺘﺼﺪ ﺟﻠـﺪ می‌ﺷـﻮد.

ﺑﻌﻀﻲ از اﻳــﻦ ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎ ﺑﺴــﻴﺎر ﻧﻔﻴــﺲ و ارزﻧــﺪه ﺑــﻮد، ﺑﻪﻋﻨــﻮان ﻣﺜــﺎل ﻳﻜــی از اﺳــﺎﺗﻴﺪ ﻓﻴــﺾ ﻛﺎﺷــﺎنی ﺻﺎﺣــﺐ ﻛﺘــﺎب ﺷــﺮﻳﻒ واﻓــی ﻛــﻪ ﺟﺎﻣــﻊ ﻛﺘـﺐ ارﺑﻌـﻪ اﺳـﺖ، ﺷـﻴﺦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻧـﻮاده ﺷـﻬﻴﺪ ﺛﺎﻧـی اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻳﻜـی از ﻋﻠﻤـﺎی ﻣﺒـﺮز ﻓـﻦ ﺣﺪﻳـﺚ ﺑـﻮده و ﺷـﺮﺣﻲ ﺑـﺮ اﺳـﺘﺒﺼﺎر ﻣﺮﻗﻮم داﺷـﺘﻪ، اﻳﻨﺠﺎﻧـﺐ ﻧﺴـﺨﻪای از اﺳـﺘﺒﺼﺎر در اﺧﺘﻴـﺎر داﺷـﺘﻢ ﻛـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ اﻳﺸـﺎن ﻣﻘﺎﺑﻠــﻪ و ﺗﺼﺤﻴــﺢ و اﺟــﺎزه رواﻳﺘــی داده ﺷــﺪه ﺑــﻮد.

ﻣــﻦ ﺧــﻮد ﻳﻜــی دو ﻣﺸــﻜﻞ در ﻛﺘــﺎب اﺳــﺘﺒﺼﺎر داﺷــﺘﻢ ﻛــﻪ ﺑــﺎ ﻣﺮاﺟﻌــﻪ ﺑــﻪ ﻧﺴــخه ﻣﺰﺑـﻮر ﺣـﻞ ﺷـﺪ و ﻣﻌﻠـﻮم ﺷـﺪ ﺗﻤـﺎم ﻧﺴـخه ﭼﺎﭘـی و ﺣﺘـی دو ﻧﺴـخه دﻳﮕــﺮی ﻛــﻪ ﺧــﻮد ﻣــﻦ از اﺳــﺘﺒﺼﺎر داﺷــﺘﻢ اﺷــﺘﺒﺎه ﺑــﻮده اﺳــﺖ. ﻧﺴــﺨﺔ دﻳﮕــﺮی از اﺳــﺘﺒﺼﺎر داﺷــﺘﻢ ﻛــﻪ ﺑــﻪ ﺧــﻂ ﻣﺠﻠﺴــی اول ﺑــﻼغ و اﺟﺎزهﻧﻮﻳﺴــی ﺷــﺪه ﺑــﻮد و در آﺧــﺮ اﺟــﺎزه رواﻳﺘــی ﺑــﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠــﻪ ﻛﻨﻨــﺪه ﻣﺮﺣﻤــﺖ ﻛــﺮده ﺑــﻮد. ﻫﻤﻴﻦﻃــﻮر ﻛﺎﻓــی ﻣﻘﺎﺑﻠــﻪ ﺷــﺪه ﺑــﺎ دﺳــﺘﺨﻂ ﺑـﻼغ و اﺟـﺎزه ﺷـﻴﺦ ﺣـﺮ ﻋﺎﻣﻠـی و ﻣـﻦ ﻻﻳﺤﻀـﺮه اﻟﻔﻘﻴـﻪ ﺑـﺎ ﺑـﻼغ و اﺟﺎزه ﻣــﻼ ﻣﺤﻤﺪﺑﺎﻗــﺮ ﺳــﺒﺰواری و ﻏﻴــﺮه و ﻏﻴــﺮه....»

اﺳــﺘﺎد ﺷــﺎﻧﻪﭼﻲ در دوران ﺣﻴــﺎت ﺧﻮﻳــﺶ در ﺳــﺎل ١٣٦٢ ﺗﻌــﺪادی از ﻧﺴــﺦﻫﺎی ﺧﻄــی ﺧﻮﻳــﺶ را ﺑــﻪ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس رﺿــﻮی وا ﮔـﺬار ﻛـﺮد. ﺧﺎﻧـﻮاده آن ﻣﺮﺣـﻮم ﻧﻴـﺰ ﺗﻌـﺪادی دﻳﮕـﺮ از اﻳـﻦ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎ را در ﺳـﺎل ١٣٨٧ ﺑـﻪ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ اﻫـﺪا ﻛﺮدﻧـﺪ.

از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ اﻳﻦ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎ ﻣﻲﺗﻮان از ﻋﻨﻮان‌ﻫﺎی زﻳﺮ ﻳﺎد ﻛﺮد: اﻟﺬرﻳﻌــﻪ اﻟــی ﻣــﻜﺎرم اﻟﺸــﺮﻳﻌﻪ، ﺣﺴــﻴﻦ ﺑــﻦ ﻣﺤﻤــﺪ راﻏــﺐ اﺻﻔﻬﺎﻧــی، ﻧﺴــﺦ ﻗــﺮن ﻫﻔﺘــﻢ، ﺑــﻪ ﺷــﻤﺎره .١٣١٧٤

ﻋﺪة اﻟﺪاعی، اﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﺣلی، ﻧﺴﺦ ١٠٧٩،ش .١٣٢٠٨

ﻣﻨﻴﺔ اﻟﻤﺮﻳﺪ فی آداب اﻟﻤﻔﻴﺪ و اﻟﻤﺴـﺘﻔﻴﺪ، ﺷـﻬﻴﺪ ﺛﺎنی، ﻧﺴـﺘﻌﻠﻴﻖ،

.١٣٢١٨،ش١٠٥٧

اﻟﻤﻐنی فی ﺷـﺮح اﻟﻤﻮﺟـﺰ، ﺳـﺪﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ ﻛﺎزرونی، ﻧﺴـﺘﻌﻠﻴﻖ ٩٥٩،

.١٣١٠٦ش

اﺟــﺎزه ﺷــﻬﻴﺪ اول ﺑــﻪ اﺑﻦﻧﺠــﺪه، ﻧﺴــﺘﻌﻠﻴﻖ ﺷﻜﺴــﺘﻪ، ١٢٩٥،

.١٣١٧٠ش

ﺗﺮﺗﻴــﺐ رﺟــﺎل ﻧﺠﺎشی = ﺗﺮﺗﻴــﺐ اﻟﻨﺠﺎشی، ﻣﺤﻤﺪﺗﻘـی ﺑــﻦ ابی‌اﻟﻤﻌﺎﻟـی ﺧــﺎدم اﻧﺼــﺎری، ﻧﺴــﺦ، ﺑﻲﺗــﺎ، ش .١٣٢٧٤ اﺛﻨﺎﻋﺸــﺮﻳﺎت اﻟﺨﻤــﺲ (ﺻﻮﻣﻴــﻪ)، ﺷــﻴﺦ ﺑﻬﺎﻳـی، ﻧﺴــﺦ، ١٠٢٤ق.

.٣٢٧٦٢ش

اﺛﻨﺎﻋﺸــﺮﻳﺎت اﻟﺨﻤــﺲ (ﺣﺠﻴــﻪ)، ﺷــﻴﺦ ﺑﻬﺎﻳـی، ﻧﺴــﺦ، ١٠٢٤ق،

.٣٢٧٦٢ش

اﻻﺛﻨـی ﻋﺸــﺮیه (ﺻﻠﻮﺗﻴــﻪ)، اﺑــﻦ ﺷــﻬﻴﺪ ﺛﺎﻧــی، ﻧﺴــﺦ ١٠٢٤ق. ش

.٣٢٧٦٣

ﻗﺎﻃﻌـه اﻟﻠﺠــﺎج ﻓـی ﺗﺤﻘﻴــﻖ ﺣــﻞ اﻟﺨــﺮاج، ﻧﺴــﺦ، ﺳــﺪة ١١، ش

.٣٢٧٦٤

ﻓﺎﺋــﺪه ﻓـی ﺗﻔﺴــﻴﺮ آﻳــه اﻟﻜﺮﺳـی، ﻣﺤﻤــﺪ ﺑــﻦ ﻣﺤﻤــﺪ راوﻧــﺪی، ﻧﺴــﺦ،

.٣٢٧٨٥ش .ق١٠٦٨

ﻛﺘﺎبﻫﺎ

.١ اﻻﻧـﻮار اﻟﺒﻬﻴـﺔ ﻓـﻲ ﺗﻮارﻳـﺦ اﻟﺤﺠـﺞ اﻻﻟﻬﻴـﺔ. ﺗﺄﻟﻴـﻒ ﻋﺒـﺎس اﻟﻘﻤـﻲ، ﻣﻘﺪﻣــﻪ ﻣﺤﻤﺪﻛﺎﻇــﻢ اﻟﺨﺮاﺳــﺎﻧﻲ، ﻣﺸــﻬﺪ: ﻛﺘﺎﺑﻔﺮوﺷــﻲ ﺟﻌﻔــﺮی،

.ص١٩٨ ،[١٣٣٦]

.٢ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪادوار ﻣﻨﻄﻖ،ﻣﺸﻬﺪ:ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪﻃﻮس،١٣٣٨،١٠٠ص. .٣ ﻋﻠــﻢ اﻟﺤﺪﻳــﺚ، ﻣﺸــﻬﺪ: داﻧﺸــﮕﺎه ﻣﺸــﻬﺪ، ١٣٤٤، ٢١٠ ص. اﻳــﻦ ﻛﺘـﺎب، ﺑﺎرﻫـﺎ ﺗﻮﺳـﻂ ﻧﺎﺷـﺮان دﻳﮕـﺮ در ﺳـﺎلﻫﺎی دﻳﮕـﺮ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷـﺪه اﺳـﺖ. از ﺟﻤﻠـﻪ وﻳﺮاﻳـﺶ ﺟﺪﻳـﺪ آن ﺗﻮﺳـﻂ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﻣﺪرﺳـﻴﻦ ﺣـﻮزه ﻋﻠﻤﻴـﻪ ﻗـﻢ.

.٤ ﻣــﺰارات ﺧﺮاﺳــﺎن، ﺑــﺎ ﻣﻘﺪﻣــﻪ دﻛﺘــﺮ ﻋﻠﻲا ﻛﺒــﺮ ﻓﻴــﺎض، ﻣﺸــﻬﺪ: داﻧﺸــﮕﺎه ﻣﺸــﻬﺪ، ١٣٤٥، ١٦٨ص.

.٥ ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام و ﻛﻌﺒﻪ، ﻣﺸﻬﺪ: دﻗﺖ، ١٣٤٧، ٤٠ ص.

.٦ ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄﻲ دو ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺸـﻬﺪ )ﻣﺪرﺳـﻪ ﻧﻮاب، آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس(، ﺑــﺎ ﻫﻤــﻜﺎری ﺗﻘــﻲ ﺑﻴﻨــﺶ. زﻳــﺮ ﻧﻈــﺮ ﻣﺤﻤﺪﺗﻘــﻲ داﻧﺶﭘــﮋوه، ﺗﻬــﺮان: اﻧﺘﺸــﺎرات ﻓﺮﻫﻨــﮓ اﻳــﺮان زﻣﻴــﻦ، .١٣٥١

.٧ ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄـﻲ ﭼﻬـﺎر ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺸـﻬﺪ، ﺑـﺎ ﻫﻤﻜﺎری ﻋﺒــﺪاﷲ ﻧﻮراﻧــﻲ و ﺗﻘــﻲ ﺑﻴﻨــﺶ، ﺗﻬــﺮان: اﻧﺘﺸــﺎرات ﻓﺮﻫﻨــﮓ اﻳــﺮان

ﻣﻘﺎﻻت

.١ »ﺳــﻮگ اﺳــﺘﺎد ﺷــﺎدروان آﻳــﺔ اﷲ ﺣــﺎج ﺷــﻴﺦ ﻫﺎﺷــﻢ ﻗﺰوﻳﻨــﻲ«، ﻧﺸــﺮﻳﻪ ﻓﺮﻫﻨــﮓ ﺧﺮاﺳــﺎن، ﺳــﺎل دوم آذر ١٣٣٩، ﺷــﻤﺎره ٣ـ.٤ .٢ »اﺑﺎﺻﻠـﺖ ﻫـﺮوی«، ﻧﺎﻣـﺔ آﺳـﺘﺎن ﻗﺪس، ﺳـﺎل اول ﺧـﺮداد، ١٣٤٠، ﺷﻤﺎره .٦

.٣ »ﻋﻠــﻞ ﻧﻬﻀــﺖ اﻣــﺎم ﺣﺴــﻴﻦ«٧، ﻧﺎﻣــﺔ آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس، ﺳــﺎل اول ﻣــﺮداد ١٣٤٠، ﺷــﻤﺎره .٧

.٤ »ﻧﺒﻮت«، ﻧﺎﻣﺔ آﺳﺘﺎنﻗﺪس،ﺳﺎل اول ﺑﻬﻤﻦ١٣٤٠،ﺷﻤﺎره.١٠

.٥ »ﺷـﻴﺦ ﺑﻬﺎﻳـﻲ«، ﻧﺎﻣـﺔ آﺳـﺘﺎن ﻗـﺪس، ﺳـﺎل دوم ١٣٤١، ﺷـﻤﺎره ٣ )اداﻣـﻪ در ﺷـﻤﺎرهﻫﺎی ﺑﻌـﺪ.(

.٦ »ﺷــﻴﺦ ﺣــ cﺮ ﻋﺎﻣﻠــﻲ«، ﻧﺎﻣــﺔ آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس، ﺳــﺎل دوم ﻓﺮوردﻳــﻦ

١٣٤١، ﺷــﻤﺎره .١

.٧ »ﺷــﻴﺦ ﻃﺒﺮﺳــﻲ«، ﻧﺎﻣــﺔ آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس، ﺳــﺎل دوم آذر ١٣٤١، ﺷــﻤﺎره .١

.٨ »آﺛــﺎر ﺷــﻴﺦ ﺑﻬﺎﻳــﻲ«، ﻧﺸــﺮﻳﻪ ﻓﺮﻫﻨــﮓ ﺧﺮاﺳــﺎن، ﺳــﺎل ﭼﻬــﺎرم، ١٣٤١، ﺷــﻤﺎره .٤

.٩ »ﺧﻮاﺟــﻪ رﺑﻴــﻊ«، ﻧﺎﻣــﺔ آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس، ﺳــﺎل ﭘﻨﺠــﻢ آذر ١٣٤٣، ﺷــﻤﺎره ١٩؛ ﺳــﺎل ﺷﺸــﻢ ﻓﺮوردﻳــﻦ ١٣٤٤، ﺷــﻤﺎره .٢٠

.١٠ «اﻣﺎﻣــﺰاده ﻳﺤﻴــی»، ﻧﺎﻣــﺔ آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس، ﺳــﺎل ﺷﺸــﻢ ﻣــﺮداد ١٣٤٤، ﺷــﻤﺎره .٢١

.١١ «ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫــﺎی اﺳــﻼمی «ﻧﺎﻣــﺔ آﺳــﺘﺎن ﻗــﺪس، ﺳــﺎل ﺷﺸــﻢ ﺑﻬﻤﻦ ١٣٤٤، ﺷـﻤﺎره ٢٢ـ٢٣؛ ﺳـﺎل ﺷﺸـﻢ ﻣﻬﺮ ١٣٤٥، ﺷـﻤﺎره .٢٤ .١٢» ﻓﻬﺮﺳــﺖ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـه ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪچی «ارﻣﻐــﺎن ﺗﺸــﻴﻊ، دﻓﺘــﺮ ﭘﻨﺠــﻢ، ﻧﺸــﺮﻳﻪ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻣﺮﻛــﺰی و داﻧﺸــﮕﺎه، .١٣٥٠

.١٣ «ﻓﻬﺮﺳــﺖ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــه ﻣﺪﻳــﺮ ﺷــﺎﻧﻪچی «، ﻧﺴــﺨﻪﻫﺎی ﺧﻄــی، دﻓﺘــﺮ ﭘﻨﺠــﻢ، ﻧﺸــﺮﻳﻪ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪ ﻣﺮﻛــﺰی و داﻧﺸــﮕﺎه، .١٣٥٠