سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - مرجانه حسین زاده: امروز یعنی هجدهم تیرماه، مشهد میزبانِ وداعی تاریخی است، وداعی که نه فقط خیابانهای این شهر، بلکه دل میلیونها ایرانی و دوستداران رهبر شهید انقلاب اسلامی را در سوگ و اندوه فرو برده است. در روزی که پیکر پاک حضرت آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای(ره) توسط مردم قدرشناس مشهد از بولوار فرودگاه تا حرم مطهر رضوی بدرقه میشود، یاد و نام ایشان تنها در قاب خاطرهها و تصاویر این روزهای تاریخی زنده نمیماند، بلکه در میراث علمی، فرهنگی و تمدنی بهجا مانده از ایشان نیز جاری است.
رهبر شهید انقلاب اسلامی، علاوه بر جایگاه علمی، دینی و سیاسی، همواره چهرهای شناختهشده در عرصه فرهنگ و کتاب بود، شخصیتی که کتاب را نه یک کالای فرهنگی، بلکه یکی از پایههای اصلی رشد فردی و اجتماعی میدانست. ایشان در سال ۱۳۹۰ با تأکید بر جایگاه بیبدیل کتاب گفته بودند «با وجود جایگاه و اهمیت رسانههای تصویری، هیچکدام از این رسانهها جای کتاب را پر نمیکنند.» جملهای که بیش از یک توصیه فرهنگی، بازتابدهنده سبک زندگی و نگاه عمیق ایشان به مطالعه و اندیشه بود.
علاقه رهبر شهید به کتاب، تنها در حد توصیه به مطالعه باقی نماند. آشنایان و فعالان حوزه نشر، سالها از ایشان به عنوان یکی از جدیترین و دقیقترین کتابخوانان کشور یاد کردهاند، مخاطبی که از شعر و ادبیات فارسی تا رمانهای ایرانی و آثار برجسته ادبیات جهان را با دقت دنبال میکردند. حضور مستمر ایشان در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، گفتوگو با ناشران، ورق زدن تازههای نشر و اطلاع از آثار جدید، گواهی روشن بر این دلبستگی عمیق بود. حتی در سال ۱۳۷۶ نیز در اشارهای به ادبیات کلاسیک جهان گفته بودند « منخلاصه انگلیسی کتابهای جین آستین، از جمله همین کتاب غرور و تعصب را خواندهام.» روایتی که نشان میدهد دامنه مطالعات ایشان، ادبیات جهان را نیز در بر میگرفت. شاید همین انس دیرینه با کتاب بود که سبب شد برخی از ماندگارترین یادگارهای فرهنگی ایشان، در گنجینه کتابخانه آستان قدس رضوی ثبت شود.
کتابخانه آستان قدس رضوی که از بزرگترین کتابخانههای جهاناسلام است، به عنوان یکی از غنیترین، کهنترین و پویاترین پایگاههای فکری جهان اسلام، در طول تاریخ، بیشترین نسخههای خطی را از طریق وقف، اهدا یا گردآوری پذیرا بوده است. این گنجینه عظیم میراث مکتوب بشری که حاصل اطمینان خاطر و علاقة عاشقان و ارادتمندان ولایت، خاصه حضرت رضا (ع) است، امروزه به مجموعه منحصر به فردی از آثار ماندگار خطی تبدیل شده است و اینک شمار نسخه های خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بیش از ۸۰ هزار جلد نسخه خطی و ۵۹ هزار چاپ سنگی و سربی از این کل است.
قدیمیترین نسخةخطی وقفی این کتابخانه، جزوه قرآنی «کشواد بن املاس» است که در سال ۳۲۷ هـ.ق وقت شده. از نفایس نوادر خطی این کتابخانه، مصاحف شریفة اهل بیت علیهمالسلام است که در سال ۱۰۰۸ هـ.ق. با یادداشت وقف به خط شیخ بهایی تقدیم بارگاه ملائک پاسبان رضوی شده است. از واقفان عمدة کتب خطی میتوان از واقفان و اهداکنندگانی نظیر ابن خاتون، شیخ بهائی و ... نام برد؛ اما بزرگترین اهدا کننده کتب خطی در طول تاریخ هزارساله کتابخانه آستان قدس رضوی رهبر شهید امت با اهدای بیش از ۱۳ هزار نسخه خطی و ۵ هزار چاپ سنگی هستند، این تنها یک اقدام فرهنگی نیست، میراثی ارزشمند برای حفظ بخشی از هویت علمی و تمدنی ایران و جهان اسلام است.
همزمان با روز وداع مردم مشهد با پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی، در این گزارش نگاهی داریم به این گنجینه کمنظیر؛ مجموعهای که عشق صاحب آن به کتاب، فرهنگ و میراث مکتوب را برای همیشه در حافظه فرهنگی ایران ماندگار کرده است. رمضانعلی ایزانلو، مدیر مخطوطات سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در گفتوگو با خبرنگار ایبنا در این خصوص گفت: امام شهید، فخر قبیله واقفان آثار خطی، از تیرماه ۱۳۶۹ تا بهمن ۱۴۰۴ در ۸۰ نوبت، ۱۳ هزار و ۱۵۷ جلد کتاب خطی، قرآن و جزوات قرآنی و دست نویس و همچنین ۴ هزار و ۳۶۵ نسخه چاپ سنگی و سربی به کتابخانه آستان قدس رضوی اهداء کردند که شامل قرآنهای نفیس خطی، دیوان شاعران در سدههای مختلف و منابع مربوط به علوم دینی، طب، ادبیات، شعر و ....هستند.
آخرین مجموعه اهدایی امام شهید
وی افزود: آخرین مجموعه اهدایی امام شهید در بهمن ۱۴۰۴، یک ماه پیش از شهادت جانسوز ایشان، رقم خورد که شامل ۸۱۰ نسخه خطی و چاپ سنگی، سربی و نسخه عکسی است.
ایزانلو بیان کرد: در این مجموعه اهدایی امام شهید، آثار علمی و هنری بسیار نفیسی به چشم می خورد که میتوان به قرآن منسوب به امام حسین(ع)، قرآن کریم به خط محمد صادق خوانسار، خوشنویس مشهور قرن ۱۳ق و قرآن کریم به خط خوشنویس برجسته عبدالله رنانی اصفهانی، از جمله نفایس قرآنی از مجموع ۳۶۷ قرآن و جزوات قرآنی اهدایی ایشان اشاره کرد.
مدیر مخطوطات سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی ادامه داد: مصحف شریف اهدایی قائد شهید به کتابخانه این آستان مقدس که بهخط مبارک ایشان مزین است چندی پیش رونمایی شد، این مصحف شریف در سال ۱۲۳۳ هجری قمری توسط عبدالله رنانی، خوشنویس برجسته اصفهانی حسب فرموده سید ابوالقاسم ولد مرحوم حاجی میر صادق، بهخط نسخ عالی ۱۴ سطری، بر روی ۲۹۳ برگ کاغذ از جنس نباتی تیره آهار مهره اصفهانی، در ابعاد ۵/۲۱ در ۱۴ سانتیمتر، کتابت شده است. این قرآن نفیس خطی که در اصفهان نوشته و با مقوای روغنی منقش با عطف میشن فرنگی عنابی مجلد شده، در مردادماه ۱۳۹۸ توسط رهبر شهید به کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی اهدا شده است.
کهنترین نسخ اهدایی رهبر شهید
وی با اشاره به کهنترین نسخ اهدایی رهبر شهید گفت: نسخه خطی مصابیح السنة حسین بن مسعود بغوی به تاریخ کتابت ۵۷۸ق در موضوع حدیث و زبدة الهیئة اثر خواجه نصیرالدین طوسی به تاریخ کتابت ۶۸۵ ق با موضوع نجوم، از کهنترین نسخ اهدایی رهبر شهید به شمار میرود.
نسخه خطی ارزشمند از نهجالبلاغه
رمضانعلی ایزانلو با اشاره به یک نسخه خطی ارزشمند از کتاب نهجالبلاغه با قدمت ۴۰۰ سال گفت: این اثر که به خط نسخ کتابت شده در ۲۶۰ ورق و هر ورق شامل ۱۵ سطر است. ابعاد این نسخه ۲۹ در ۵/۲۱ سانتیمتر بوده و کتابت آن به قرن ۱۱ هجری قمری بازمیگردد. این نسخه نفیس در سال ۱۳۸۳ هجری شمسی توسط رهبر معظم انقلاب به گنجینه غنی کتابخانه حرم مطهر رضوی اهدا شده است.
نسخه خطی صحیفه سجادیه متعلق به قرن ۱۱
او با اشاره به یک نسخه خطی از صحیفه سجادیه گفت: این نسخه متعلق به قرن ۱۱ ق است که توسط قائد شهید به کتابخانه آستان قدس اهدا شده است. تصاویر ابتدا و انتهای این نسخه متعلق به قرن یازدهم ه. ق به همراه یادداشت قائدشهید است. این نسخه توسط خلیل بن حاجیمراد شبستری کتابت شده و به شماره_۵۶۴۶۴ در گنجینه رضوی نگهداری میشود.
ایزانلو ادامه داد: در زمینه ادبیات و شعر نیز آثار متنوعی در مجموعه اهدایی ایشان دیده میشود. مانند نسخهای از دیوان حافظ که به شماره ۲۲۲۳۴ به تاریخ اواخر شوال ۱۱۲۴ ق کتابت شده است. این نسخه خطی شامل غزلیّات، قطعات، رباعیّات، ترجیعبند، ساقینامه، مخمّس، مثنویّات از خواجه شمس الدّین محمد حافظ شیرازی است. این نسخه به خط شکسته نستعلیق خفی ممتاز در ۱۵ سطر کتابت شده است.
وی افزود: کاغذ نسخه آهاری نباتی، دارای کمند و جدولبندی اوراق به زر و تحریر مشکی، جدولهای فاصل میان ابیات به زر تحریردار، زمینه داخل جدول زرافشان غبار، دارای یک سرلوح مزدوج مرصّع مذهّب، ترنج وسط کتیبه زرپوش و نانوشته که احتمالاً برای عنوان نسخه آماده شده بوده است، بین السطور دو صفحه اوّل طلااندازی و فاصل ابیات مذهّب و منقّش، حاشیه گرهبندی اسلیمی مذهّب، تعداد اوراق ۱۹۲ برگ، در اندازه اوراق ۵/۱۵×۵/۹، است. جلد آن مقوّا روغنی دورو، روی جلد در زمینه مشکی گل و برگ به طرز اسلیمی، درون زمینه مشکی، حاشیه خطوط طلایی اندکی آسیب دیده است.
مدیر مخطوطات سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با بیان اینکه این نسخه در تیرماه ۱۳۷۴ وقف کتابخانه آستان قدس رضوی شد، گفت: رهبر شهید در ابتدای نسخه چنین مرقوم فرمودهاند «بسمهتعالی، این نسخه نفیس دیوان لسانالغیب حافظ شیرازی را که هنرمند برجسته زمان ما، آقای غلامحسین امیرخانی به این جانب اهدا کردهاند به آستان والای کتابخانه حضرت ثامنالحجج علیه الصلوۀ و السلام تقدیم میدارم. (سیّد علی خامنهای)»
نسخه اهدایی چاپ سنگی کلیات فریدالدین عطار
وی در خصوص نسخه اهدایی چاپ سنگی کلیات فریدالدین عطار گفت: یکی دیگر از آثار قدیمی و ارزشمند اهدایی رهبر شهید در این مجموعه نسخه چاپ سنگی کلیات فریدالدین عطار است. این نسخه چاپ لکهنو، مطبع نولکشور، به سال ۱۲۸۹ ق است. کتابت این نسخه توسط جانکی پرشاد لکهنوی بوده که در ۱۲۲۱ صفحه نگاشته شده است.
وی بیان کرد: در میان مهمترین نسخ خطی اهدایی رهبر انقلاب به آستان قدس در حوزه ادبیات، آثاری چون کلیات اشعار فدا، دیوان انوری کتابت قرن دوازدهم هجری قمری، مصباح و اشعارفارسی با آرایههای هنری وجود دارد که علاوه بر آنکه از نظر علمی و تاریخی نفیس هستند، از نظر هنرکتاب آرایی،کاغذسازی وجلد سازی نیز دارای اهمیت فراوان است.
به گزارش ایبنا؛ کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در راستای صیانت از آثار اهدایی رهبر شهید، علاوه بر ایجاد پایگاه آسیبشناسی و اطلاعاتشناختی مرمتی و حفاظت و نگهداری دقیق علمی، برخی از این آثار را توسط مرمتکاران کتب خطی مرمت کرده و در راستای بهینهسازی و دسترسی آسان نسخهشناسان، پژوهشگران و علاقهمندان، از کل آثار اهدایی تصویر تهیه کرده و در اختیار علاقهمندان قرار داده است. همچنین فهارس نسخ خطی رهبر شهید در ۱۴ مجلد در موضوعات مختلف تهیه شده و در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است.
نظر شما