به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در کردستان، روز ملی ادبیات کودک و نوجوان فرصتی برای بازخوانی جایگاه ادبیات کودک در پرورش نسل آینده و بررسی چالشها و ظرفیتهای این حوزه است. به همین مناسبت، با جبار شافعیزاده، نویسنده و پژوهشگر ادبیات کودک و نوجوان، درباره وضعیت امروز ادبیات کودک، نیازهای مخاطبان، نقش خانواده و مدرسه در ترویج مطالعه و ظرفیتهای ادبیات شفاهی کُردی به گفتوگو نشستیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
روز ملی ادبیات کودک و نوجوان تا چه اندازه توانسته توجه جامعه را به اهمیت این حوزه جلب کند؟
ـ نامگذاری چنین روزی، بیتردید سبب جلب توجه جامعه به ادبیات کودک و نوجوان میشود، اما اگر این مناسبت تنها به یک عنوان تقویمی محدود بماند و برنامهریزی مؤثری برای آن صورت نگیرد، به یک اقدام صرفاً تبلیغاتی تبدیل خواهد شد.
ضروری است فعالان این حوزه و همچنین نهادهای دولتی و غیردولتی با طراحی و اجرای برنامههای اثرگذار، به تقویت فرهنگ کودکی، گسترش گفتمانهای کودکمحور و توسعه ادبیات کودک و نوجوان کمک کنند.
به نظر شما مهمترین نیاز کودکان و نوجوانان امروز در حوزه ادبیات چیست و نویسندگان تا چه اندازه به این نیازها توجه کردهاند؟
نیازهای کودکان و نوجوانان متناسب با شرایط زمان و مکان تغییر میکند. کودک امروز، کودک دیروز نیست و کودک آینده نیز در وضعیت امروز متوقف نخواهد ماند. جهان امروز بیش از هر چیز به کودکانی خلاق، اندیشهمند، منتقد و جسور نیاز دارد.
خوشبختانه نویسندگان خلاقی هستند که با خلق آثار ارزشمند، به این نیازها پاسخ دادهاند، اما در مقابل، آثاری نیز تولید میشود که خارج از دایره خلاقیت و تخیل بوده و ارتباطی با جهان واقعی کودکان ندارد.
در روزگاری که فضای مجازی بخش مهمی از زندگی کودکان را دربر گرفته، چگونه میتوان آنان را به مطالعه علاقهمند کرد؟
ـدر جهان دیجیتال، مفهوم مطالعه نیز تغییر کرده است. امروز خواندن تنها به کتاب کاغذی محدود نمیشود؛ جهان سراسر متنی برای خواندن است. باید کودکان را به مطالعهای اصیل و خلاق تشویق کنیم؛ مطالعهای که خواندن خود، دیگری و جهان پیرامون را دربر بگیرد. در کنار آن نیز نباید از ظرفیت کتابهای صوتی، پادکستها و دیگر شیوههای نوین مطالعه غافل شویم.
خانواده، مدرسه و جامعه چه نقشی در شکلگیری فرهنگ مطالعه دارند؟
خواندن هرگز در خلأ شکل نمیگیرد. خانواده، مدرسه و جامعه سه ضلع اصلی این فرایند هستند. متأسفانه در جامعه ما توجه کافی به مطالعه وجود ندارد و مدارس نیز به جای ترویج خواندن اکتشافی، کودکان را بیشتر به سمت کتابهای درسی و کنکوری سوق میدهند؛ موضوعی که خلاقیت و لذت مطالعه را تحتالشعاع قرار میدهد.
در آثار خود چه دغدغهای را دنبال میکنید؟
ـ تلاش کردهام در آثارم دریچهای به انسان و جهان بگشایم تا مخاطب بتواند با خود دیدار کند، با جهان پیرامونش گفتوگو داشته باشد، طبیعت را دوست بدارد و شهامت پرسیدن را تجربه کند.
از نگاه من، ادبیات حقیقی در پی انتقال ارزشهای از پیش تعیینشده نیست، بلکه باید پرسشهای بنیادین را پیش روی مخاطب قرار دهد و او را به اندیشیدن و بازنگری در مفاهیم و ارزشها دعوت کند.
ادبیات شفاهی کردی چه ظرفیتی برای تولید آثار کودک و نوجوان دارد؟
ادبیات شفاهی کُردها از غنیترین گنجینههای فرهنگی جهان است. نویسندگان باید با بازنویسی و بازآفرینی خلاقانه این میراث، آن را بر اساس معیارهای حرفهای روز دنیا در اختیار کودکان و نوجوانان قرار دهند.
یکی از خلأهای موجود، شناخت ناکافی این فرهنگ و نیز ناآشنایی با شیوههای روایت مدرن است که سبب شده برخی آثار به شکلی غیرخلاقانه ارائه شوند.
برای رشد ادبیات کودک و نوجوان در کردستان چه اقداماتی را ضروری میدانید؟
ـمتأسفانه بسیاری از ناشران نگاه تخصصی به ادبیات کودک کُردی ندارند و بیشتر با رویکردی تجاری به تولید آثار میپردازند؛ رویکردی که به جای تقویت این حوزه، آن را با بحران مواجه میکند.
از سوی دیگر، نهادهای فرهنگی نیز هنوز ادبیات کودک را آنگونه که شایسته است جدی نگرفتهاند. به باور من، تأسیس «خانه ادبیات کودک کُردی» و ایجاد بخشهایی مانند خانه تصویرگری، خانه ترجمه و برگزاری جشنوارههای تخصصی میتواند زمینه رشد این حوزه را فراهم کند.
نظر شما