سحر جوادپور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره اهمیت ارتباطشناسی برای کتابداران، بیان کرد: هنگامی که از ارتباطات در کتابخانه سخن میگوییم، منظور فقط اطلاعرسانی یا انتقال ساده اطلاعات نیست. کتابخانه، نهادی است که اساس موجودیت و کارکرد آن بر پایه ارتباطات شکل گرفته است. ارتباط میان اطلاعات، منابع اطلاعاتی، کتابداران، کاربران، پژوهشگران، مدیران و حتی سازمانها، شبکهای پویا ایجاد میکند که هدف آن تسهیل جریان دانش و تبدیل اطلاعات به دانشی کاربردی و مهم است.
به گفته وی، ارتباطات را میتوان از اساسیترین مؤلفههای فعالیتهای کتابخانهای دانست؛ زیرا بدون ارتباط مؤثر، منابع اطلاعاتی هر چند غنی و ارزشمند باشند، نمیتوانند نقش واقعی خود را در توسعه علمی، فرهنگی و سازمانی ایفا کنند.
کتابخانه فقط محل نگهداری منابع اطلاعاتی نیست
جوادپور با این توضیح که هرچه این ارتباطات منسجمتر، هدفمندتر و اثربخشتر باشد، کتابخانه جایگاه بهتری در روند توسعه علمی، فرهنگی، آموزشی و حتی مدیریتی خواهد داشت، افزود: کتابخانه تنها محل نگهداری کتابها و منابع اطلاعاتی نیست، بلکه محیطی پویا برای تبادل اندیشه، انتقال تجربه، تولید دانش و پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی کاربران محسوب میشود. کیفیت ارتباطات در کتابخانه تأثیر مستقیمی بر میزان بهرهوری از منابع، رضایت کاربران و موفقیت سازمان در دستیابی به اهداف خود دارد.
رئیس گروه مرکز اطلاعات علمی، اسناد و کتابخانه وزارت نیرو، ادامه داد: در علم اطلاعات و دانششناسی، ارتباطشناسی به بررسی فرآیند تولید، سازماندهی، ذخیرهسازی، بازیابی، توزیع و بهرهبرداری از اطلاعات میپردازد.
بهگفته جوادپور، هدف اصلی این حوزه آن است که اطلاعات صحیح، معتبر و بهروز، در زمان مناسب، با بهترینترین شیوه برای فرد یا گروه مناسب فراهم شود. این دیدگاه نشان میدهد که ارزش اطلاعات نه فقط در تولید آن، بلکه در دسترسپذیری، انتقال مؤثر و امکان استفاده صحیح از آن معنا پیدا میکند. کتابخانهها با طراحی نظامهای اطلاعرسانی کارآمد، نقش مهمی در کاهش فاصله میان تولیدکنندگان دانش و استفادهکنندگان آن ایفا میکنند.
اهمیت کتابخانه در عصر اطلاعات
این کارشناس علم اطلاعات و دانششناسی، بیان کرد: کتابخانه، نهادی ارتباطی و دانشی است که میان دانش، پژوهشگران، مدیران، کارشناسان و جامعه پیوند برقرار میکند. این مرکز با گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات شرایط مناسب برای یادگیری، پژوهش، نوآوری و تصمیمگیری است. کتابخانه نهتنها دسترسی به منابع را تسهیل میکند، بلکه با ارائه خدمات مرجع، آموزش سواد اطلاعاتی و راهنمایی کاربران، آنان را در یافتن، ارزیابی و استفاده صحیح از اطلاعات یاری میدهد. این نقش، اهمیت کتابخانه را در عصر اطلاعات و گسترش فناوریهای نوین بیش از گذشته آشکار کرده است.
جوادپور، با این توضیح که در دستگاههای اجرایی، سازمانهای دولتی و وزارتخانهها، کتابخانه نقشی راهبردی و فراتر از یک واحد خدماتی دارد، گفت: این مراکز میتوانند دانش تولید شده در بخشها و واحدهای مختلف را گردآوری، مستندسازی، سازماندهی و در اختیار مدیران، کارشناسان و تصمیمگیران قرار دهند. همچنین با ایجاد بانکهای اطلاعاتی تخصصی، مدیریت اسناد، ثبت تجربههای سازمانی و مستندسازی درسآموختهها، زمینه انتقال دانش و حفظ سرمایههای فکری سازمان را فراهم میکنند. این پروسه موجب تقویت ارتباط میان واحدهای مختلف، افزایش هماهنگی، اشتراکگذاری تجربهها، جلوگیری از دوبارهکاری، کاهش هزینهها و پیشگیری از تکرار خطاها میشود.
تحول نقش کتابخانه
وی با بیان اینکه در ساختار وزارتخانهای، کتابخانه میتواند بهعنوان حلقه ارتباطی میان ستاد، شرکتهای زیرمجموعه، مراکز پژوهشی و واحدهای تخصصی عمل کند، ادامه داد: گردآوری و اشتراکگذاری گزارشها، مطالعات، استانداردها، مستندات فنی و تجربههای سازمانی، ضمن تسهیل جریان دانش، از موازیکاری و تکرار فعالیتها جلوگیری میکند و زمینه را برای همافزایی، تصمیمگیری دقیقتر و ارتقای بهرهوری فراهم میسازد. بهویژه در سازمانهای بزرگ و چندلایه، کتابخانه میتواند نقش مؤثری در شکلدهی به حافظه سازمانی و پشتیبانی اطلاعاتی در تصمیمسازی ایفا کند.
جوادپور، با این توضیح که امروزه با گستردگی فناوری اطلاعات و ارتباطات، نقش کتابخانهها نیز دچار تحول شده، بیان کرد: کتابخانههای دیجیتال، پایگاههای اطلاعاتی، سامانههای مدیریت دانش و شبکههای اطلاعرسانی، امکان برقراری ارتباط سریعتر میان کاربران و منابع علمی را فراهم کردهاند. در چنین شرایطی، کتابداران نیز از نقشهای سنتی فراتر رفته و به متخصصان مدیریت اطلاعات، مشاوران پژوهشی و تسهیلگران ارتباطات علمی و سازمانی تبدیل شدهاند. آنان با بهرهگیری از فناوریهای نوین، کاربران را در دسترسی به اطلاعات معتبر، ارزیابی منابع و استفاده بهینه از دانش یاری میکنند.
متخصصان علم اطلاعات فقط امانتدهنده کتاب نیستند
وی، ارتباطات را زیربنا و روح کتابخانه دانست و افزود: بدون ارتباط مؤثر، کتابخانه صرفاً به محلی برای نگهداری منابع اطلاعاتی تبدیل میشود اما زمانی که این ارتباطات بهدرستی شکل گیرد، کتابخانه به مرکزی پویا برای تولید، انتقال، اشتراکگذاری و بهکارگیری دانش تبدل خواهد شد. متخصصان علم اطلاعات و دانششناسی نیز صرفاً امانتدهنده کتاب نیستند، بلکه نقش واسطههای دانشی، تسهیلگران دسترسی به اطلاعات و پیونددهندگان میان دانش و کاربران را بر عهده دارند. حاصل این ارتباطات مؤثر، ارتقای کیفیت تصمیمگیری، افزایش نوآوری، تقویت یادگیری سازمانی، توسعه سرمایه دانشی و در نهایت پیشرفت و توسعه پایدار سازمان و جامعه خواهد بود.
نظر شما