سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: شاید با شنیدن نام «رابینسون کروزو»، تصویر مردی در لباسی از پوست بز که با خدمتکارش «جمعه» در جزیرهای استوایی حکمرانی میکند، در ذهنتان نقش ببندد. اما رمان جدید فرانچسکا د تورس با عنوان کست اوی (Cast Away)، ما را به ریشههای واقعی این اسطوره بازمیگرداند؛ جایی که خبری از تجهیزات رفاهی و سلطه بر بومیان نیست.
در سال ۱۷۱۹، دنیل دفو کتابی را منتشر کرد که با عنوان طولانیاش، زندگی و ماجراهای عجیب و شگفتانگیز رابینسون کروزو، دریانورد اهل یورک، به سرعت به یکی از پرفروشترین آثار تاریخ تبدیل شد. این اثر که غالباً به عنوان نخستین رمان انگلیسی شناخته میشود (هرچند رقبایی چون جهان درخشان اثر مارگارت کاوندیش و اورونُکو نوشته افرا بن را پیش از خود داشت)، در بستر رقابتهای استعماری بریتانیا و اسپانیا شکل گرفت. دفو شخصیت کروزو را با الهام از ملوان اسکاتلندی، الکساندر سلکرک خلق کرد، اما تخیل او تفاوتهای فاحشی با واقعیت داشت.
در حالی که رابینسونِ دفو ۲۸ سال را در دریای کارائیب سپری کرد و به لطف بقایای کشتی، به انواع ابزار، مبلمان، غذا و حتی یک سگ دسترسی داشت، الکساندر سلکرکِ واقعی تنها ۴ سال در جزیرهای در اقیانوس آرام، دور از هرگونه تمدن و تجهیزات، برای بقا جنگید. برخلاف کروزو که با به بردگی گرفتن شخصیت «جمعه»، بر طبیعت و انسانها سلطه یافت، سلکرکِ واقعی با تنهایی مطلق و چالشهای روانی دستوپنجه نرم میکرد.
فرانچسکا د تورس در رمان کست اوی، با تحقیقی وسواسگونه به سراغ زندگی سلکرک رفته است. او حتی فن دباغی پوست بز را آموخته تا سختیهای زندگی قهرمانش را با اصالت به تصویر بکشد. رمان او برخلاف اثر دفو که مروج اخلاق امپریالیستی زمانه خود بود، به جنبههای انسانی و لرزان بقا میپردازد. یکی از درخشانترین بخشهای کتاب، نمایش زوال تدریجی سلامت روان سلکرک از طریق گفتگو با حیوانات جزیره (گربهها و یک بز سخنگو) است؛ ابزاری هوشمندانه که تنهایی خردکننده او را ملموستر از هر توصیف دیگری میکند.
د تورس با استفاده از نثری که یادآور زبان قرن هجدهم است، روایتی خلق کرده که هم به تحقیقات تاریخی وفادار است و هم از جادوی داستانگویی بهره میبرد. او با صداقت تمام در یادداشتهای پایانی کتاب، مرز میان حقایق تاریخی و حدسهای رواییاش را مشخص کرده است. این کتاب در عصر زبالههای تولید شده توسط هوش مصنوعی، یادآوری ارزشمندی است که تابآوری انسان و قدرت روح او در مواجهه با انزوای مطلق، هنوز هم میتواند الهامبخشترین داستان جهان باشد.
منبع: theconversation, June 3, 2026
نظر شما