به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، حمید دشتی، از مترجمان نمایشنامه و کتابهای حوزه تئاتر در گفتوگو با برنامه «قاب کتاب» رادیو نمایش گفت: با وجود تنوع محتوایی، تیراژ بسیار پایین کتابهای تئاتر که متأثر از وضعیت کلی نشر در کشور است، باعث شده بسیاری از مخاطبان از انتشار آثار جدید مطلع نشوند یا به دلیل مشکلات اقتصادی نتوانند کتابها را تهیه کنند. به گفته او، معضل پخش کتاب نیز این وضعیت را تشدید کرده است.
دشتی ادامه داد: تا سال گذشته تیراژ معمول کتابهای تئاتر حدود ۳۰۰ نسخه بود، اما از ابتدای سال جدید و در شرایط پساجنگ، برخی ناشران تیراژ را به ۲۰۰، ۱۵۰ و حتی ۵۰ نسخه رساندهاند. او این وضعیت را «بحرانی جدی» توصیف کرد و گفت کاهش تیراژ در عمل به حذف تدریجی کتاب کاغذی منجر میشود.
وی تأکید کرد: حذف کتاب کاغذی میتواند بازار نشر را با بحران بیشتری مواجه کند، زیرا هنوز زیرساختهای مناسب برای جا افتادن نسخههای الکترونیک و ایبوک در میان مخاطبان حرفهای کتاب شکل نگرفته است.
این مترجم نمایشنامه درباره وضعیت معیشتی مترجمان نیز اظهار کرد: ترجمه هیچگاه در ایران به عنوان یک شغل جدی و دارای پشتوانه مالی پذیرفته نشده است و مترجمان حوزه هنر، بهویژه تئاتر و ادبیات نمایشی، عملاً نمیتوانند روی درآمد حاصل از ترجمه حساب کنند.
وی گفت: در برخی حوزهها مانند ادبیات یا کتابهای پزشکی، به دلیل تیراژ بالاتر امکان ارتزاق نسبی وجود دارد، اما در حوزه نمایشنامه معمولاً چاپ دوم و سوم جدی اتفاق نمیافتد و مخاطبان محدود هستند.
دشتی افزود: همین مسئله باعث شده فضای حرفهای نشر و ترجمه در ایران به سطح حرفهایگری رایج در کشورهای دیگر نرسد و بسیاری از مترجمان ناچار باشند در کنار ترجمه، فعالیتهای دیگری نیز انجام دهند.
وی در ادامه درباره تجربه دریافت کپیرایت برای آثار ترجمهشده توضیح داد: نزدیک به ۹۹ درصد کتابهایی که ترجمه کرده با دریافت کپیرایت منتشر شدهاند. او گفت در ایران اغلب کپیرایتها به شکل غیرانحصاری دریافت میشود، زیرا دریافت حقوق انحصاری هزینه بسیار بالایی دارد و برای ناشران صرفه اقتصادی ندارد.
دشتی درباره چگونگی گرفتن امتیاز کپیرایت گفت: مترجم یا ناشر ایرانی معمولاً با کارگزار نویسنده یا ناشر خارجی مذاکره میکند و توضیح میدهد که ایران عضو کنوانسیون برن نیست، اما برای رعایت اصول حرفهای قصد دریافت کپیرایت را دارد. به گفته او، برخی ناشران خارجی با درک شرایط ایران، هزینههای پایینتری پیشنهاد میکنند اما در بسیاری موارد، هزینههای ارزی و پیچیدگی روند پرداخت باعث میشود ناشران ایرانی از پیگیری کپیرایت منصرف شوند.
وی با اشاره به مشکلات رعایت حقوق مترجمان در تئاتر ایران گفت: متأسفانه بسیاری از گروههای تئاتری قائل به رعایت حقوق مادی و معنوی مترجم و مؤلف نیستند و بارها دیده شده متنی بدون ذکر نام مترجم یا نویسنده اجرا شده است.
این مترجم نمایشنامه ادامه داد: در برخی موارد حتی ترجمههای دارای کپیرایت نیز بدون اجازه مورد استفاده قرار گرفتهاند و افراد دیگری نام خود را به عنوان مترجم درج کردهاند تا هزینهای پرداخت نکنند. او از پیگیری حقوقی یکی از این موارد خبر داد.
دشتی تأکید کرد: در حالی که برای بسیاری از بخشهای تولید تئاتر هزینه میشود، هنگام پرداخت حق مترجم یا نویسنده مقاومت زیادی وجود دارد، در صورتی که متن، اساس و بدنه اصلی هر اجرای تئاتری است.
وی درباره اقدامات صنفی برای ساماندهی این وضعیت گفت: کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان در حال پیگیری مصوباتی برای تعیین دستمزد پایه مترجمان و نمایشنامهنویسان است. به گفته او، حداقل دستمزد تعیینشده برای امسال ۱۴۵ میلیون تومان است، هرچند در عمل معمولاً مبالغ کمتری پرداخت میشود.
دشتی درباره معیارهای انتخاب آثار برای ترجمه نیز توضیح داد: تلاش میکند علاوه بر توجه به نیاز جامعه تئاتری، آثاری را انتخاب کند که بتوانند ایدهها و سبکهای تازهای وارد فضای تئاتر ایران کنند و به پویایی آن کمک کنند.
وی در بخش دیگری از سخنانش از ترجمه آثار «مارینا کار» به مخاطبان ایرانی خبر داد و گفت: آثار این نمایشنامهنویس برجسته ایرلندی تاکنون در ایران معرفی نشده بود و ترجمه آنها با دریافت کپیرایت در حال آمادهسازی است.
دشتی افزود: «مارینا کار» علاقه زیادی به فرهنگ و ادبیات ایران دارد و حتی شاهنامه را مطالعه کرده است. او همچنین پیشنهاد داده برخی آثار ادبی فارسی برای اقتباس نمایشی مورد توجه قرار بگیرند.
وی این تعاملات فرهنگی را از نتایج مثبت رعایت حقوق مؤلف در عرصه بینالمللی دانست و گفت: چنین ارتباطاتی میتواند به معرفی بهتر ادبیات و نمایشنامهنویسان ایرانی در سطح جهانی کمک کند.
برنامه «قاب کتاب» هر روز ساعت ۱۳ به تهیهکنندگی سجاد کلبادینژاد و سردبیری و اجرای احمد محمدتبریزی و عطیه موذن در طول زمان برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب از رادیو نمایش به روی آنتن میرود. تکرار این برنامه نیز ساعت ۲۲:۳۰ دقیقه همان روز خواهد بود.
نظر شما