سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: در موزه نیروهای مسلح مرکزی، جنگ بهعنوان یک رخداد منفرد یا مجموعهای از نبردها ارائه نمیشود، بلکه بهمثابه فرایندی تاریخی و پیوسته روایت میشود که از روسیه تزاری آغاز شده و تا دوره فدراسیون روسیه ادامه یافته است. ساختار موزه نشان میدهد که هدف اصلی، ثبت و ساماندهی حافظه جنگ در قالب یک روایت کلان تاریخی است؛ روایتی که دولت، ارتش و هویت ملی را بههم پیوند میدهد.
این موزه از ابتدا نهادی وابسته به ساختار قدرت بوده و همین وابستگی، جهتگیری روایی آن را تعیین کرده است. تأکید بر پیروزیها، قهرمانی نظامیان و پیشرفت فناورانه، بخش جداییناپذیر روایت تاریخی موزه است.
تاریخ تأسیس موزه در دسامبر ۱۹۱۹، بلافاصله پس از انقلاب اکتبر، امکان گردآوری اسناد و اشیای تاریخی را در «زمان واقعی» فراهم کرد. نخستین نمایشگاه با عنوان «زندگی ارتش و نیروی دریایی سرخ» در سال ۱۹۲۰ برگزار شد و بر نمایش تجهیزات و سازمان نظامی جدید تمرکز داشت.
در دهههای بعد، موزه بارها میان نهادهای مختلف نظامی و سیاسی جابهجا شد؛ از ستاد ارتش سرخ تا اداره سیاسی ارتش. این جابهجاییها بازتابی از تلاش دولت شوروی برای تثبیت روایت رسمی تاریخ نظامی بود. افزوده شدن نمایشگاههای دائمی درباره انقلابها، جنگ داخلی و شکلگیری ارتش سرخ، موزه را به یک آرشیو نهادمند از تاریخ نظامی تبدیل کرد.
چیدمان فضایی و روایت خطی تاریخ
موزه نیروهای مسلح مرکزی شامل ۲۴ تالار نمایشگاهی است که تاریخ نظامی را بهصورت خطی روایت میکنند. تالارهای نخست به ارتش و نیروی دریایی روسیه پیش از سال ۱۹۱۷ اختصاص دارند و زمینه تاریخی جنگهای قرن بیستم را فراهم میکنند.
تالارهای مربوط به جنگ داخلی روسیه تمرکز اصلی را بر ارتش سرخ دارند، هرچند اشیای شخصی رهبران ضدبلشویک نیز در آنها دیده میشود. این اشیا بیشتر نقش مستند دارند و وارد تحلیل سیاسی یا تاریخی گسترده نمیشوند.
بخش مربوط به جنگ جهانی دوم، با اختصاص ده تالار، مهمترین و گستردهترین بخش موزه است. در این تالارها، اسناد، تصاویر، یونیفرمها، تجهیزات و اشیای نمادین در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا روایت کاملی از مشارکت اتحاد شوروی در جنگ ارائه دهند.
تالار پیروزی و نگهداری پرچم برافراشتهشده بر ساختمان رایشتاگ در سال ۱۹۴۵، نقطه اوج این روایت است. در این بخش، شیء تاریخی، سند نمادین و روایت قهرمانانه بههم گره میخورند و تصویری تثبیتشده از پیروزی نظامی ارائه میدهند.
اسناد مکتوب و آرشیو؛ ستون فقرات موزه
اهمیت موزه نیروهای مسلح مرکزی تنها به نمایش اشیای جنگی محدود نمیشود. مجموعه اسناد مکتوب که از دهه ۱۹۲۰ شکل گرفته، شامل اسناد شوروی و کومسومول، نامههای تاریخی، مدارک شخصی نظامیان و اعلامیههای دوران جنگ است.
بر اساس اطلاعات منبع، این اسناد بهطور فعال مورد استفاده پژوهشگران قرار میگیرند. در کنار آنها، بیش از صد هزار عکس و مجموعه عکس، تاریخ جنگ را بهصورت تصویری مستند میکنند و نقش مکملی برای روایت نوشتاری دارند.
یکی از شاخصترین بخشهای موزه، مجموعه پرچمهاست؛ مجموعهای منحصربهفرد که پرچمهای انقلابی، جنگ داخلی و جنگ جهانی دوم را در بر میگیرد. این پرچمها نهفقط اشیای نمایشی، بلکه اسنادی تاریخی با بار ایدئولوژیک هستند.
مجموعه آثار هنری مرتبط با جنگ نیز با بیش از پنجاه هزار اثر، روایت بصری رسمی از جنگ را تثبیت میکند. این آثار، که از دهه ۱۹۲۰ گردآوری شدهاند، در کنار اسناد مکتوب به شکلگیری حافظه جمعی کمک میکنند.
گفتمان مسلط؛ جنگ بهمثابه تاریخ ملی
بخش تحلیلی منبع نشان میدهد که روایت موزه بر قهرمانی، پیروزی و توان فناورانه ارتش روسیه تأکید دارد. در این گفتمان، تاریخ نظامی با میهندوستی و شکلگیری دولت ملی پیوند خورده و جنگ بهعنوان عامل پیشرفت و انسجام معرفی میشود. این رویکرد، ادامه هدف اولیه موزه است که از زمان تأسیس، ترویج و مشروعیتبخشی به ارتش و نقش آن در تاریخ کشور بوده است.
موزه نیروهای مسلح مرکزی مسکو نمونهای شاخص از موزه جنگ بهعنوان نهاد تولیدکننده روایت تاریخی است. این موزه با تکیه بر اسناد مکتوب، آرشیوهای تصویری و مجموعههای گسترده، جنگ را به دانشی سازمانیافته و جهتدار تبدیل میکند. در این چارچوب، موزه نه فقط حافظ گذشته، بلکه شکلدهنده حافظه تاریخی نسلهای آینده است.
نظر شما