سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، صنعت چاپ در ایران سالهاست با یک مسئله مزمن روبهرو است: نبود نظام دقیق و شفاف برای محاسبه قیمت تمامشده. ناشران، چاپخانهداران و حتی طراحان گرافیک اغلب بین قیمت مواد اولیه، هزینه خدمات فنی و نوسانهای بازار سرگردان هستند.
در چنین شرایطی، هر کتابی که بتواند منطق اقتصادی تولید محصول چاپی را روشن کند، در واقع وارد یکی از خلأهای جدی صنعت نشر میشود. انتشار کتاب «بهای تمام شده چاپ» را میتوان تلاشی برای پاسخ دادن به همین خلأ دانست؛ تلاشی که هم بُعد آموزشی دارد و هم میتواند به نوعی نظمبخشی به محاسبات اقتصادی در صنعت چاپ کمک کند.
در بسیاری از چاپخانهها هنوز هم تعیین قیمت خدمات، بیش از آنکه بر مبنای یک فرمول دقیق باشد، به تجربه فردی، تخمین و گاه رقابتهای غیرشفاف بازار وابسته است. این موضوع نهتنها موجب اختلاف قیمتها میشود بلکه برنامهریزی اقتصادی برای ناشران را نیز دشوار میکند. به همین دلیل پرداختن به مفهوم «بهای تمامشده» در صنعت چاپ، در واقع پرداختن به قلب اقتصاد نشر است؛ جایی که کیفیت تولید، مدیریت هزینه و رقابت حرفهای به هم میرسند.
در همین زمینه کتاب، «بهای تمام شده چاپ» تلاش کرده است تصویری نسبتاً جامع از این فرآیند ارائه دهد.
کتاب «بهای تمام شده چاپ» به قلم مهدی اشرفی، راهنمای کاملی برای محاسبه قیمت تمامشده محصولات و خدمات مختلف چاپی، با نگاهی جامع، به همه جزئیات و ویژگیهای محصولات چاپی منتشر شده است.»
اهمیت چنین کتابی زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم صنعت چاپ مجموعهای از دهها مرحله فنی و تخصصی است که هرکدام هزینه و منطق خاص خود را دارند. از طراحی اولیه و انتخاب مواد اولیه گرفته تا عملیات چاپ، روکش، صحافی و بستهبندی؛ هر مرحله میتواند قیمت نهایی محصول را به شکل قابل توجهی تغییر دهد. بنابراین شناخت دقیق این مراحل برای فعالان حوزه نشر، نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت حرفهای است.
ساختار کتاب نیز بر همین اساس طراحی شده است. در معرفی آن گفته شده:
«این کتاب در پنج سرفصل کلی تدوین شده و در بردارنده موضوعات و مباحث مختلفی درباره مراحل مختلف تولید یک کتاب، از پیش از چاپ، چاپ و پس از چاپ است، از زمانی که طراحی محصول یا کتاب آغاز شده تا زمانی که کار تحویل مشتری میشود.»
این تقسیمبندی در واقع همان مسیر واقعی تولید یک محصول چاپی است. پیش از چاپ، مرحلهای است که بسیاری آن را صرفاً طراحی گرافیک میدانند، در حالی که بخش مهمی از هزینهها دقیقاً در همین مرحله شکل میگیرد؛ از انتخاب نوع کاغذ و ابعاد گرفته تا تعیین تکنیک چاپ و آمادهسازی فایلها.
در ادامه معرفی کتاب آمده است:
«نویسنده در این کتاب، با اشاره به مراحل مختلف و متنوع به چگونگی محاسبه قیمت خدمات چاپ با توجه به تنوع قیمت، شمارگان، کیفیت خدمات و.. میپردازد. آشنایی با فرآیند چاپ و معرفی اصطلاحات رایج و نکات فنی مربوط به آن و در نهایت چگونگی تعیین قیمت نهایی محصولات چاپی از دیگر موضوعاتی است که در کتاب به آن اشاره شده است.»
این بخش از کار در واقع نوعی آموزش عملی برای فعالان صنعت چاپ محسوب میشود. زیرا بسیاری از اصطلاحات فنی و محاسباتی که در چاپخانهها استفاده میشود، کمتر به شکل مدون در کتابها ثبت شده است. همین مسئله باعث شده انتقال تجربه در این حوزه بیشتر شفاهی و کارگاهی باشد.
در فصل نخست کتاب، نویسنده به سراغ مرحله پیش از چاپ رفته است؛ مرحلهای که پایه و اساس کیفیت و هزینه تولید محسوب میشود.
«فصل نخست کتاب به خدمات پیش از چاپ اختصاص دارد؛ نویسنده در این فصل به شروع فرآیند چاپ، امکانسنجی چاپ، مواد اولیه، ابعاد آن، طراحی قالب و معرفی انواع چاپ مثل افست، فلکسو، هیلوگراور، سیلک اسکرین، دیجیتال و طراحی گرافیکی میپردازد و بحث پایانی آن خدمات چاپ شامل طلاکوب، طلق و.. و فرمبندی است.»
پس از آن، کتاب وارد بخش فنیتر صنعت چاپ میشود؛ جایی که ماشینآلات و فرآیندهای صنعتی نقش اصلی را ایفا میکنند.
«خدمات چاپ» دومین فصل این کتاب است، نویسنده در این مبحث به معرفی و تشریح انواع چاپ صنعتی، چاپ افست، روش چاپ افست، وسیله انتقال مرکب، ساخت زینک یا پلیت، انواع ماشین چاپ افست، نوردهای چاپ افست، نورهای مرکبدهی، سیلندر زینک، برجهای چاپی و تکمیلی، ترتیب رنگها در چاپ افست، راه و بیراه کاغذ و مقوا در چاپ افست، خواص کاغذ و مقوا و میپردازد.»
در بخشی از این فصل نیز به یکی از نکات فنی مهم در چاپ افست اشاره شده است؛ موضوعی که در ظاهر ساده به نظر میرسد اما میتواند کل فرآیند چاپ را دچار مشکل کند:
«یکی از مهمترین مواردی که در چاپ افست باید رعایت شود، مسئله راه و بیراه کاغذ یا مقوا است، همیشه باید الیاف کاغذ یا مقوا موازی سیلندر ماشین چاپ باشند و اگر این مسئله رعایت نشود باعث رجیستر نشدن سفارش میشود. ره و بیراه کاغذ مقوا از مسائل مهمی است که هر روز در صنعت چاپ و بستهّبندی با آن روبرو می شویم، کاغذ یا مقوا از الیاف گیاهی شاهته میشود و مرغوبیت و خاصیتهای کاغذ رابطه مستقیم به کیفیت این الیاف دارد.»
مرحله بعدی در چرخه تولید، خدمات پس از چاپ است؛ مرحلهای که اغلب تعیینکننده جلوه نهایی محصول است. در معرفی کتاب آمده است:
«نویسنده در سومین فصل کتاب به سراغ مبحث «خدمات پس از چاپ» رفته است؛ او در این فصل مخاطب را با انواع روکش، سلفون و صحافی آشنا میکند. در این مبحث بیان میشود که ذوق و میزان خلاقیت طراح در جذابیت نتیجه نهایی نقش بهسزایی دارد.»
دو فصل پایانی نیز به بخش مدیریتی و محاسباتی کار میپردازد؛ جایی که دادهها و اطلاعات باید به ابزار تصمیمگیری تبدیل شوند.
«فصول چهارم و پنجم نیز به بانک اطلاعاتی و معرفی برنامههای محاسبه قیمت اختصاص دارد. نویسنده در این فصول به چگونگی ایجاد بانک اطلاعاتی و برنامههای کاربردی آن میپردازد.»
در نهایت این کتاب با حجم نسبتاً کم اما موضوعی کاربردی منتشر شده است.
به گزارش ایبنا؛ کتاب «بهای تمام شده چاپ» در ۹۶ صفحه، شمارگان ۱۰۰ نسخه و بهای ۲۰۰ هزار تومان از سوی انتشارات حریم دانش روانه بازار نشر شده است.
انتشار چنین آثاری نشان میدهد که صنعت نشر بیش از گذشته به دانش فنی و اقتصادی نیاز دارد؛ دانشی که بتواند فاصله میان تجربه عملی چاپخانهها و آموزش نظاممند را کمتر کند. در بازاری که هزینه تولید کتاب روزبهروز افزایش مییابد، فهم دقیق بهای تمامشده شاید مهمترین مهارتی باشد که فعالان این صنعت باید به آن مجهز شوند.
نظر شما