سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ ابوالفضل ایمنی، کارشناس صنعت چاپ: صنعت مرکبسازی در چاپ، در حال تجربه تحولی بنیادین است، با دور شدن از کاربردهای سنتی مانند چاپ نشریات و حرکت به سمت بستهبندی، برچسبگذاری و گردشکارهای دیجیتال، این صنعت با محرکهای کلانی همچون پایداری، مقررات سختگیرانه و نوآوریهای تکنولوژیک روبهرو است. در این یادداشت، روندهای کلیدی و چشمانداز آینده بازار مرکب را تا سال ۲۰۳۰، با استناد به گزارشهای معتبری مانند اسمیترز و پولاریس، را بررسی میکنیم.
بازار جهانی مرکب چاپ، که زمانی صنعتی با رشد کُند محسوب میشد، اکنون عرصهای پویا از نوآوری است. پیشبینی میشود ارزش این بازار از ۳۵.۸ میلیارد دلار آمریکا در سال ۲۰۲۵ به ۴۰.۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ برسد که نشاندهنده نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) ۲.۳ درصدی در ارزش و ۱.۴ درصدی در حجم است. این رشد، صرفاً کمّی نیست، بلکه کیفی و متأثر از تغییر جهتهای راهبردی است.
اما نگاهی به روندهای کلان محرک تحول نشاندهنده مسائل و مباحث مختلفی است؛
۱. تغییر مرکز ثقل کاربردها:
قدرت بازار بهطور قطعی از چاپ نشریات به سمت بستهبندی و برچسبگذاری تغییر کرده است. رشد تجارت الکترونیک، تقاضا برای تولید محلی و سفارشیسازی برندها، از محرکهای اصلی این تغییر هستند. همزمان، انطباق با مقررات سختگیرانه تماس با مواد غذایی (مانند مقررات اتحادیه اروپا و FDA) به یک ضرورت غیرقابل مذاکره تبدیل شده و مستقیماً بر فرمولاسیون مرکبها تأثیر گذاشته است.
۲. صعود چاپ دیجیتال:
چاپ دیجیتال، بهویژه فناوری جوهرافشان، بهعنوان سریعترین بخش در حال رشد صنعت شناخته میشود. تقاضا برای تیراژ کم، سرعت بالا و شخصیسازی، این فناوری را برتری بخشیده است. در این راستا، تحقیق و توسعه بر روی مرکبهای پایه آب و پخت با تابش (UV/EB) متمرکز شده که انتشار ترکیبات آلی فرار (VOC) را کاهش و سرعت خشک شدن را افزایش میدهند. مدل کسبوکار «هزینه به ازای هر صفحه» و اکوسیستمهای بسته مواد مصرفی توسط پیشگامانی مانند HP Canon، برای تضمین کیفیت و بهینهسازی زنجیره تأمین به کار میرود.
۳. اتوماسیون و ظهور چاپخانههای هوشمند:
اتوماسیون و مدیریت هوشمند گردش کار در حال تبدیل شدن به استاندارد صنعت است. مفهوم «کارخانههای هوشمند» که قادر به کار در ساعات غیرکاری و بدون نظارت مستقیم هستند، در حال گسترش است. یکی از ارکان این تحول، استفاده از چاپ با طیف رنگی گسترده (Extended Gamut) است که با جایگزینی مجموعهای ثابت از مرکبها (مانند CMYK + OGV)، زمان از کارافتادگی را کاهش و ثبات رنگ را افزایش میدهد.
پایداری: از شعار تا اساس تحقیق و توسعه
پایداری، دیگر یک مزیت رقابتی نیست، بلکه پایه اصلی استراتژیهای «تحقیق و توسعه» است. فرایندی که امروزه علاوه بر نقشآفرینی در اقتصاد داخلی بهعنوان یکی از بخشهای اصلی قانون صادرات محصولات چاپی نیز لحاظ میشود.
مرکبهای پایه آب: سهم این مرکبها از ۱۸.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۱۹.۷ درصد در سال ۲۰۳۰ خواهد رسید و به سرعت در حال جایگزینی مرکبهای پایه حلال در کاربردهای فلکسو و گراور هستند.
اقتصاد چرخهای: حرکت به سمت استفاده از رزینهای زیستی و مواد اولیهای که بازیافت زیرلایه را تسهیل میکنند، در حال شتاب است، برای مثال، جایگزینی نیتروسلولز با گزینههای سازگارتر با چرخه بازیافت، نمونهای از این تلاشهاست.
مقررات: تصویب قوانینی مانند مقررات بستهبندی و ضایعات بستهبندی (PPWR) در اروپا، استانداردهای طراحی پایدار و معیارهای بازیافتپذیری را تا سال ۲۰۳۰ الزامی خواهد کرد و بر هنجارهای جهانی تأثیر خواهد گذاشت.
مرزهای نوین: مرکبهای کاربردی و تماس با مواد غذایی
مرز بعدی نوآوری در تقاطع علم مواد و ایمنی مواد غذایی قرار دارد، با حرکت بازار به سمت بستهبندیهای تکمادهای و مبتنی بر کاغذ، نیاز به مرکبهایی که به سطوح با انرژی پایین بچسبند، سریع خشک شوند و دوام بیاورند، افزایش یافته است. همزمان، ظهور مرکبهای رسانا و پوششهای کاربردی، درهای بستهبندی هوشمند، RFID و الکترونیک چاپی را میگشایند و خود تعریف «مرکب» را گسترش میدهند.
مطالعه موردی منطقهای: خاورمیانه بهعنوان بازاری نوظهور
بازار مرکب چاپ، با توسعه این صنعت در ابعاد مختلف همواره دچار تغییر و گسترش است اما خاورمیانه در حال تبدیل شدن به یکی از امیدوارکنندهترین بازارهای مرکب است. ارزش بازار این منطقه در سال ۲۰۲۴، ۲.۷۴ میلیارد دلار برآورد شده بود و پیشبینی میشود با نرخ رشد مرکب سالانه ۳.۶ درصد تا سال ۲۰۳۴ به ۳.۹ میلیارد دلار برسد.
· عربستان سعودی با ۴۴ درصد سهم بازار، پیشتاز منطقه است.
· بستهبندی و برچسبها بیش از ۴۰ درصد مصرف مرکب منطقه را به خود اختصاص دادهاند.
· کشورهایی مانند امارات و عربستان در حال پیشگامی در پذیرش مرکبهای پایه آب و UV همسو با اهداف پایداری ملی هستند.
· چالشهای اصلی شامل وابستگی به مواد اولیه وارداتی و کمبود متخصصان پیشرفته است.
در پایان باید گفت که بازار جهانی مرکب چاپ درحال گذار از یک صنعت مبتنی بر حجم به صنعتی مبتنی بر ارزش و نوآوری است. محرکهای اصلی این تحول، پایداری زیستمحیطی، دیجیتالسازی گردش کار و انطباق با مقررات هستند.
موفقیت در این عرصه جدید، به توانایی بازیگران صنعت در نوآوری مداوم در شیمی مرکب، سازگاری با راهحلهای دیجیتال و پاسخگویی به نیازهای بازارهای در حال ظهور مانند خاورمیانه بستگی دارد. آینده از آن مرکبهایی است که نهتنها رنگ را منتقل میکنند، بلکه حامل ویژگیهای تمیزتر، سریعتر، هوشمندتر و یکپارچه با اکوسیستمهای دیجیتال هستند.
نظر شما