به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به مناسبت هشتاد و هشت سالگی این کتابخانه، کارنامه نشر کتاب این سازمان و تاریخچه، عملکرد و مقررات انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران را منتشر کرد.
کارنامه نشر کتاب سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۱۶- ۱۴۰۳ ش.)
«از روزی که بشر پای به کرۀ خاکی گذاشت، برای ثبت و انتقال افکار و اندیشههای خویش، اختراعات ماندگاری را رقم زد که هرکدام انقلاب و تحول عظیم فرهنگی و علمی را سبب شد. اختراع خط، کاغذ، چاپ، رایانه، و وب، پنج اختراع مهم بشری است که در زمینه ثبت، سازماندهی و انتقال افکار، یافتهها و دانش بشری نقش بسزایی دارند، که مصداق بارز و ملموس آن «کتاب» است. کتاب، تا قرن ۱۵ م. به کانونهای استنساخ و بعد از آن با اختراع ماشین چاپ به صنعت «نشر» رونق بخشید. از سویی، کتاب در پنج سدۀ گذشته، به کمک کاغذ و چاپ به یکی از اصلیترین رسانهها در عصر تمدن جدید؛ مهمّترین ابزار دانش و فرهنگ؛ و کلید اصلی درهای ذهن بشر، احساس، اندیشه و عاطفۀ او تبدیل شده است. بدون کتاب، تمدن جدید هرگز نمیتوانست اساسیترین جنبههای خود را تحکیم و تقویت کند یا انتقال دهد. کتاب، یکی از ستونهای این تمدن و همچنین آیینه تمامنمای رشد مدنیت و فرهنگ و تمدن بشری است و یکی از شاخص¬های اصلی برای سنجش رشد و توسعه هر جامعهای (در کنار سایر منابع اطلاعاتی) در دنیای امروز به ¬شمار می¬رود.
کتاب «کارنامة نشر کتاب سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۱۶- ۱۴۰۳ ش.)» کتابشناسی استاندارد و علمی منشورات هشتاد و هفت سالۀ سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران است که توسط دکتر علی صادقزاده وایقان و دکتر اعظم نجفقلینژاد گردآوری و تدوین شده و در ۷۰۸ صفحه از سوی انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران منتشر شده است.
در پیشگفتار این اثر، سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران و همچنین سازمانها، مراکز و کتابخانههای ادغام شده در آن شامل «مرکز خدمات کتابداری (۱۳۴۷-۱۳۶۲)، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی (۱۳۶۱-۱۳۷۸)، کتابخانه عمومی معارف (۱۲۷۷-۱۳۱۶)، کتابخانه ملی ایران (۱۳۱۶-۱۳۸۱)، کتابخانه ملی پهلوی (۱۳۴۴-۱۳۵۹) و سازمان اسناد ملی ایران (۱۳۴۹-۱۳۸۱)» به صورت اجمالی معرفی شدهاند. در این اثر در مجموع اطلاعات کتابشناختی ۱۶۵۲ عنوان کتاب به تفکیک سازمانی در هفت فصل تنظیم شده است: فصل اول: مرکز خدمات کتابداری (۱۱۷ جلد)، فصل دوم: مرکز / سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی (۲۲۷ جلد)، فصل سوم: کتابخانه عمومی معارف (۲ جلد)، فصل چهارم: کتابخانه ملّی ایران (۳۳۷ جلد)، فصل پنجم: کتابخانه ملّی پهلوی (۱۰۱ جلد)، فصل ششم: سازمان اسناد ملّی ایران (۹۰ جلد) و فصل هفتم: سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران (۷۷۶ جلد).
در این اثر منشورات سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران و همچنین سازمانها و مرکز و کتابخانههای ادغام شده تا پایان سال ۱۳۹۵ در هر فصل به ترتیب الفبای عنوان ولی از سال ۱۳۹۹ به بعد براساس شماره فروست انتشاراتی تنظیم شده است. اختصاص حدود ۸۰ شماره فروست خالی برای ثبت منشورات جدید سازمان از ابتکارات جالب پدیدآورندگان این کارنامه است.
نمایهها شش گانۀ عناوین (فارسی)، عناوین (انگلیسی)، پدیدآورندگان، ناشران همکار، موضوع و فروست موضوعی برغنای این کتابشناسی سازمانی افزوده و بازیابی اطلاعات متنوع و گزارشها را تسهیل است.
کارنامه نشر کتاب سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، بهمثابة آرشیو منشورات کتابی انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، جامعه آماری / مورد مطالعه طرح پژوهشی بررسی کمّی و کیفی عملکرد انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران از سال ۱۳۱۶ الی ۱۴۰۳ است، که اطلاعات کامل کتابشناختی منشورات سازمان را دربردارد. این اثر علاوه بر ابزاری برای سازماندهی آرشیو فیزیکی انتشارات، در ارائۀ آمار و ارقام کمّی دقیق منشورات سازمان، و تحلیل موضوعی و کیفی منشورات سازمان توسط مدیران و متخصصان، کاربرد دارد. گفتنی است که پیش از انتشار این اثر، فهرست دقیق و کاملی از منشورات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتشر نشده است.
از پدیدآورندگان این اثر تاکنون بیش از ۵۰ عنوان کتاب و بیش از ۳۰۰ عنوان مقاله منتشر شده است. آقای دکتر علی صادقزاده وایقان، عضو بنیاد ملی نخبگان و از برگزیدگان جشنواره کتاب سال جمهوری اسلامی (۱۴۰۱) است؛ برگزیده (نفر اول) چهار دوره جشنواره ملی پژوهش و فناوری سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و تدریس دروس نسخهشناسی در دانشگاه بینالمللی امام رضا (ع) و بنیاد ایرانشناسی را نیز در کارنامهاش دارد. خانم دکتر اعظم نجفقلینژاد، عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مدرس دانشگاههای تربیت مدرس و علامه طباطبائی و برگزیده (نفر اول) دو دوره جشنواره ملی پژوهش و فناوری سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران است.
تاریخچه، عملکرد و مقررات انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
کتاب «تاریخچه، عملکرد و مقررات انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۱۶- ۱۴۰۲ ش.)» تألیف و تدوین دکتر علی صادقزاده وایقان و اعظم نجفقلینژاد در ۵۱۲ صفحه از سوی انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران منتشر شد.
انتشارات سازمان اسناد و کتابخانة ملی ایران، یکی از ناشران دولتی در ایران است که نزدیک به یک قرن فعالیت انتشاراتی دارد. این سازمان علمی، آموزشی، خدماتی و پژوهشی، بهعنوان سازمان مادر در حوزة علوم کتابداری و اطلاعرسانی و همچنین علوم آرشیوی وظایف مهمّی در سطح ملّی و بینالمللی بر عهده دارد، که برای تحقق بعضی از این اهداف و وظایفش، بهویژه در حوزۀ استانداردها، دستنامهها، و سازماندهی اطلاعات، ناگزیر به انتشار کتاب است.
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، بر اساس وظایف، اهداف و مأموریتهایی که بر عهده دارد، علاوه بر بسترسازی برای اشاعه اطلاعات آثار مکتوب و غیرمکتوب موجود در گنجینههای خویش برای استفاده پژوهشگران داخلی و خارجی؛ ارائه خدمات فنّی، برنامهریزی و سازماندهی هماهنگشده و یکدست به مراکز و نهادهای اطلاعرسانی کشور ازجمله کتابخانههای دانشگاهی، عمومی، تخصّصی و آرشیوهای دولتی و غیردولتی؛ و اطلاعرسانی ابزارها و استاندارهای بینالمللی برای فرایند کتابخانهها و آرشیوها؛ لازم است نسبت به تدوین و انتشار رویهها و دستورالعملهای لازم در سطح ملّی اقدام کند. سازمان، برای تحقق این بخش از وظایف خویش علاوه بر استفاده از توان علمی و پژوهشی متخصّصان سازمانی (اعضای هیأت علمی و پژوهشگران سازمان) و غیرسازمانی برای ترجمه، تدوین و تألیف آثار موردنیاز؛ نسبت به انتشار و اشاعة اطلاعات، استانداردها، رویهها در قالب «کتاب» و «نشریه» توسط واحدی به نام «انتشارات منابع کتابی و غیرکتابی» اقدام میکند.
کتاب «تاریخچه، عملکرد و مقررات انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» گذری کوتاه بر کارنامۀ حدود هشتاد سالۀ انتشارات منابع کتابی و غیرکتابی سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران است که در سه فصل و چهار پیوست تألیف و تدوین شده است:
فصل اول تحت عنوان «تاریخچة انتشارات» به مباحث: درآمدی بر نشر دولتی، آشنایی با سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، احیاء روزنامههای قدیمی، شرح وظایف و تشکیلات اداره انتشارات، فروشگاه کتاب: فروش و توزیع منشورات، مدیران و کارکنان انتشارات، نفایس، افتخارات، خطمشیها و سیاستهای ضروری انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، آرشیو انتشارات و معرفی آثاری پژوهشی در مورد انتشارات اختصاص دارد.
در فصل دوم «عملکرد انتشارات» گزارش شده که شامل: تعداد آثار، موضوع آثار، همکاری انتشاراتی با ناشران خصوصی ودولتی، شمارگان، نسخههای خطی، آثار تجدیدچاپ یا تکمیلشده بعد از ادغامهای چند کتابخانه و مرکز با کتابخانۀ ملی ایران و میزان بهرهبرداری انتشارات از فنّاوریهای اطلاعاتی و ارتباطاتی است.
در فصل سوم که «مقررات، مصوبات و فرمها» اختصاص دارد، شورای انتشارات، مقررات، مصوبات و فرمهای کتابخانه ملی ایران، سازمان اسناد ملی ایران و در آخر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به طور مبسوط و مستند معرفی شده است.
پیوستهای «نمونه فرمها»، «گزیده اسناد و مدارک انتشارات»، «گزیده تصاویر کتابها» و «عکسها» و همچنین نمایههای تخصصی آثار (کتابها و بروشورها و نشریات ادواری)، اشخاص، پایگاهها و سازمانها، تشکلها، جایها، رویدادها، سازمانها و نهادهای دولتی و غیردولتی، چاپخانهها، ناشران و کتابفروشان برغنای اثر افزوده و آن را به یک کتاب مرجع مستند ارتقاء داده است.
این اثر دو ویژگی مهم و بارز نیز دارد: گزارش ارزشمندی از تاریخچه، فعالیتها و به ویژه کارنامۀ انتشاراتی سازمانها و نهادها و کتابخانههایی است که به مروز زمان با کتابخانۀ ملی ایران تا سال ۱۳۸۱ ادغام شده و تحت نام «سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران» قرار گرفته است: کتابخانه عمومی معارف (۱۲۷۷-۱۳۱۶)، کتابخانه ملی ایران (۱۳۱۶-۱۳۸۱)، کتابخانه ملی پهلوی (۱۳۴۴-۱۳۵۹)، مرکز خدمات کتابداری (۱۳۴۷-۱۳۶۲)، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی (۱۳۶۱-۱۳۷۸) و سازمان اسناد ملی ایران (۱۳۴۹-۱۳۸۱). ویژگی دیگر تصاویر رنگی پیوست چهار است که علاوه بر کارنامه انتشاراتی سازمان، گوشهای از نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را به تصویر کشیده است.
شوراهای انتشارات سازمانها و نهادهای دولتی که عالیترین مرجع تصمیمگیری فعالیتهای چاپ و نشر سازمانی هستند از مدیران ارشد (رئیس، معاونان، مدیران کل، مشاوران رئیس و …) تشکیل شده است. با تغییر دولتها و به دنبال آن تغییر مدیران سازمانها و نهادهای دولتی، بیشتر اعضای این شورا و همچنین دستاندرکاران و مدیران بالادستی اداره انتشارات نیز دستخوش تغییر و تحول میشوند. به دلیل ناآشنایی اعضای جدید و همچنین دستاندرکاران و مدیران با تاریخچه و مقررات انتشارات سازمان متبوع خویش، تأخیر در برگزاری شورای انتشارات، احتیاط بیش از حد اعضا در تصمیمگیریهای جلسات شورای انتشارات، مصوبههای تکراری و ضد و نقیض و… دور از انتظار نیست. لذا کتاب «تاریخچه، عملکرد و مقررات انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» دستنامه و ابزار جامعی برای مدیران و دستاندرکاران انتشارات، بهویژه اعضای محترم شورای انتشارات سازمان است.
همچنین میتوانند نمونة فرمها، قراردادها، تفاهمنامهها و… گزارششده در این اثر را روزآمد و استفاده کنند. امید است مطالعة این اثر بتواند در افزایش سرعت و دقت برای اتخاذ سیاستها و برنامهریزیهای جامع و مدون و تسهیل فرایندهای چاپ و نشر در سازمانها و نهادهای دولتی، تأثیرگذار باشد.
از پدیدآورندگان این اثر تاکنون بیش از ۵۰ عنوان کتاب و بیش از ۳۰۰ عنوان مقاله منتشر شده است. آقای دکتر علی صادقزاده وایقان، عضو بنیاد ملی نخبگان و از برگزیدگان جشنواره کتاب سال جمهوری اسلامی (۱۴۰۱) است؛ و برگزیده (نفر اول) چهار دوره جشنواره ملی پژوهش و فناوری سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران را نیز در کارنامهاش دارد. خانم دکتر اعظم نجفقلینژاد، عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مدرس دانشگاههای تربیت مدرس و علامه طباطبائی و برگزیده (نفر اول) دو دوره جشنواره ملی پژوهش و فناوری سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران است.
نظر شما