پرويز خائفي‌نيا شاعر و محقق حوزه ادبيات در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، درباره خيام و انديشه‌هاي وي گفت: خيام در مسير تاريخ ادب فارسي جايگاهي يگانه دارد و اين يگانگي نه غلو است و نه اغراق.

وي خيام را با سارتر مقايسه كرد و افزود: خيام بزرگ مردي است كه در قرن 5 و 6 تفكري عظيم را در كوتاه ترين قالب شعري فارسي بنيان نهاد.من با شهامت مي‌توانم بگويم كه اين انديشه، یعنی غنيمت شماري دم، همان سخني است كه امروز در ابعاد ديگر به نام اگزيستانسياليسم و اومانيسم از شخصي مانند ژان پل سارتر مي‌شنويم. يعني اگر جهان بر اساس هيچ انگاري‌هاست، خيام همان دم‌هاي گذران زندگي را اعتبار هستي مي‌داند و مانند سارتر شناخت انسان را محور جهان بيني خود قرار مي‌دهد؛ ولي از سارتر فراتر مي‌رود و از خودشناسي به خداشناسي مي‌رسد.

خائفي گفت: به هر صورت خيام جدا از شعر، انديشمندي توانا در حوزه رياضي و نجوم نيز بوده است. ولي همانطور كه يكي از خيام پژوهان در تجزيه و تحليل سخنان او گفته است، خيام در چارچوب رباعي انديشه‌هاي بصري را از حيات تا واپسين دم كه مرگ و بي خبري از مرگ است، توجيه مي‌كند.

اين محقق حوزه ادبيات افزود: ذهنيت خيام همان ذهنيتي است كه بعدها در غزل حافظ به صورت‌هاي گوناگون متجلي است. نطفه اين تفكر در قرني گذاشته شده است كه شاعراني مثل عطار و شاه نعمت الله ولي به غزل‌سرايي و آه و ناله پرداخته‌اند. در صورتي كه منطق شعري خيام فلسفه حيات انسان و مرگ است.

وي بيان داشت: خيام اولين شاعري است كه توانسته نام ادب پارسي را به سراسر جهان ببرد. با ترجمه فيتز جرالد جهان دانست كه متفكري بزرگ در قرن پنجم و ششم در نيشابور سخنان بزرگ و نغزي گفته است.

وي در پاسخ به اين كه آيا فيلسوفاني قبل از خيام بوده اند كه بنيان انديشه خيام بر اساس ديدگاه‌هاي آنها شكل گرفته و در شعرش نمود يافته باشد، گفت: قبل از خيام هيچ نوع تفكري با اين ريشه و بنيان در ادب فارسي سراغ نداشته‌ايم و هرچه بوده از ابوسعيد تا ديگران در دايره عرفان و تصوف تجلي يافته است؛ اما انديشه و تفكر خاص خيام مربوط به عمر خيام است و بس. وی را به نام خيام نام گذاردن گرچه بسيار پسنديده است؛ اما چه بهتر آنكه خيام از غربت تاريخي خويش بيرون آيد و مورد نقد و بررسي صاحبنظران قرار گيرد. خيام را مي‌توان جزو اولين كساني دانست كه اشعارش به زبان‌هاي مختلف دنيا ترجمه شده است.

پرويز خائفي در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در شيراز متولد شد. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در زادگاه خود به پايان رسانيد و تحصيل خود را در دانشكده ادبيات شيراز در رشته زبان و ادبيات فارسي پي گرفت. سپس عازم تهران شد و دوره فوق ليسانس را در دانشگاه علوم اجتماعي گذرانيد و به سمت مسوول تبليغات و انتشارات كميته پيكار با بي سوادي منصوب شد. خائفي از آن پس در وزارت فرهنگ و هنر به خدمت پرداخت و چندي رياست كتابخانه ملي فارس را عهده دار بود و چندی نیز در کنار تدريس در دانشگاه‌هاي آزاد و پيام نور شيراز و چند شهر استان فارس، سرپرست مركز حافظ شناسي در آرامگاه حافظ بود.