به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، دكتر اكبر ايراني، رئيس مركز پژوهشي ميراث مكتوب در اين نشست گفت: هنر كاغذسازي ابتدا از طریق چینی‌ها به سمرقندیان رسيده و سپس در قرن دوم به بغداد و در قرن سوم به ایران راه یافته است.

وي افزود: در قرن سوم در ايران مكتوبات بسيار ناچيز و نادر بود و نبود كاغذ در ادوار مختلف باعث شد كه بر پوست آهو و... نوشته شود و بعد از آن كه كاغذ مطرح شد كتابت رواج بسياري پيدا كرد.

مدیر مرکز پژوهشي میراث مکتوب با اشاره به علم تصحیح متون، گفت: قدمت اين رشته به قرن نوزدهم برمي‌گردد و امروزه تصحیح نسخه‌هاي خطي یک علم میان‌رشته‌ای محسوب مي‌شود.

وي افزود: بسیاری از نسخه‌هاي خطی، علوم‌ مختلفي را دربرمي‌گيرد. اين مساله، بيانگر اشراف مولفان اين آثار به رشته‌هاي مختلف علم است؛ از اين رو مصحح نيز باید به زمینه‌های مختلف علوم آگاه باشد تا بتواند ارزش‌های متن را در تصحیح تشخيص دهد. به عنوان مثال، اگر نسخه خطي مربوط به گياهان دارويي است مصحح بايد با اين علوم آشنا باشد و يا از فردي كه در اين رشته تخصص دارد كمك بگيرد تا بتواند متن قابل قبولي را ارائه دهد.

ایرانی به مسووليت سنگين مصححان اشاره كرد و گفت: از روش و اصولي که یک مصحح باید آن را رعایت کند این است که اصول و روش تصحیح متن را بشناسد و سپس تصحیح متن را بر اساس اطلاعات و جهان‌بینی مولف انجام دهد.

وي افزود: ما در اشعار حافظ معماري را مي‌بينيم آنجا كه از قوس، طاق و مقرنس مي‌گويد نشان مي‌دهد كه حافظ اطلاعات دقيقي از معماري داشته است و مصحح اين گونه نسخه‌ها بايد با مسائل معماري نيز آشنا باشد.

اين مصحح يادآور شد: غربی‌ها از 500 تا 600 سال گذشته، تصحيح نسخه‌هاي خطي را آغاز کرده‌اند تا متون خطی شرقی‌ و ايراني را شناسایی کنند؛ اما مصححان كشور ما كه با اين زبان كهن آشنايي دارند، اهميت كمتري به اين مسائل ارزشمند مي‌دهند.

وي افزود: از فواید شناخت تاریخ زبان فارسی و نسخه‌های خطی، توجه به متون علمی و مباحث تاریخ علمی است و ما اگر بخواهیم زبان فارسی را بشناسیم، باید سیر تحول زبان فارسی را از لحاظ تاريخي نسخه‌شناسی و سبک‌شناسی بررسی کنیم.

ایرانی تأكيد كرد: مصححان باید بكوشند نسخه‌هاي خطي اقدم و اصلی را بیابند. اين امر ممكن است با مشكلاتي روبه‌رو باشد؛ ولي با استفاده از اين روش مي‌توان به كيفيت تصحيح نسخه‌هاي خطي كمك كرد.

وي در ادامه افزود: بايد نگاه مدیران و مسوولان به میراث مکتوب اصلاح شود و این مساله در بعد علمی، حمایتی، دولتی و ملی نمود مي‌يابد. همچنين نگاه غلط مصححان و بی‌توجهی به متن‌‌هاي كهن ظلم بزرگي به اين نسخه‌هاي خطي است.

ایرانی اضافه کرد: احیای متون كهن یک وظیفه ملی است و همه موسسه‌ها باید به آن توجه کنند؛ اما هنوز اعتبار خاصی براي اين كار در نظر گرفته نشده است. باید به تصحیح نگاه علمی داشت. متاسفانه اطلاعات مربوط به متون كهن، قديمي و ناقص است. علاءالدين رحيمي، عضو هيأت علمي مطالعات پژوهشكده فرهنگ، هنر و ارتباطات با بيان اين مطلب گفت: عظمت ميراث مكتوب ايران حيرت‌انگيز است. زبان فارسي بزرگ‌ترين نقش را در پاسداري اين متون كهن ايفا كرده و وظيفه ماست كه از اين نسخه‌هاي كهن محافظت كنيم. 

اين پژوهشگر كه در نشست «مسائل میراث مکتوب ایران معاصر» سخن مي‌گفت، افزود: ما بايد از تهديدهايي كه به زبان فارسي وارد مي‌شود جلوگيري كنيم تا اين زبان شيرين و كهن همواره پايدار بماند.

علاءالدين رحيمي، پژوهشگر و كارشناس نسخه‌هاي ديمي نيز گفت: سنگ‌نبشته و كتيبه‌هاي بر جاي مانده از دوره هخامنشيان، نشان مي‌دهد زبان ما در گذشته‌هاي كهن بسيار شيوا و زيبا بوده است. بر كتيبه داريوش و خشايارشا نبز دعا و نيايشي حك شده كه به زبان شيوا و شيرين اوستايي خوانده مي‌شود و داراي معاني زيبايي است.

وي نيايش كتيبه داريوش ـ «بزرگ است اهورامزدا كه اين جهان را آفريد كه آن آسمان را آفريد كه مردم را آفريد و شادي را براي مردم آفريد.» ـ را به زبان اوستايي خواند و گفت: اين نيايش، بيان‌كننده يكتاپرستي ايرانيان در گذشته‌هاي دور و كهن بوده است.

عضو هيأت علمي مطالعات پژوهشكده فرهنگ، هنر و ارتباطات يادآور شد: باقي‌مانده اوستا در دوره اشكانيان و ساسانيان مكتوب شده است و مي‌بينيم كه زبان اوستايي به عنوان زبان شرقي از جمله زيباترين زبان‌هاست.

اين محقق خاطرنشان كرد: زبان كهن اوستايي به دوره بيهقي نيز مي‌رسد و داستان حسنك وزير در آن دوره به زبان شيوا و زيبا به رشته تحرير درمي‌آيد.

وي افزود: امروز ما بايد به ميراث مكتوب بزرگاني نظير مينوي و... توجه كنيم كه زحمات بسياري كشيده و اين نسخه‌هاي كهن را به صورت ميكروفيلم به ايران آورده‌ و فهرست‌نگاري كرده‌اند. ما بايد پاسدار اين متون كهن باشيم.

دكتر جعفر توفيق ‌سبحاني، مثنوي‌پژوه نيز در سخناني خاطرنشان كرد: با بررسي نسخه‌هاي فارسي 30 كتابخانه‌ تركيه، به اين نتيجه رسيدم كه در اين تعداد كتابخانه، نسخه‌هاي خطي عربي در اولويت‌اند و نسخه‌هاي  فارسي و تركي در اوليت دوم و سوم قرار دارند. همچنين از 90 هزار نسخه‌ موجود در كتابخانه‌هاي تركيه، 10 هزار نسخه آن فارسي بود.

سپس دكتر محمدحسين ساكت، مترجم و مصحح گفت: يك مرجع رسمي بايد از اين تلاش‌هاي مختلف فرهنگي حمايت كند. غربي‌ها بيشتر از ما به اهميت تصحيح متون كهن پي برده‌اند؛ در صورتي كه بن‌مايه‌‌هاي تصحيح، از شرق آغاز شده است.

محمدرضا وصفي، مديركل دفتر مجامع، تشكل‌ها و فعاليت‌هاي فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز در اين نشست گفت: مصححان در ايران بيشتر به سراغ متن‌هايي براي تصحيح مي‌روند كه مورد علاقه خودشان است و اين پراكندگي، نسخه‌پژوهان را سردرگم مي‌كند. مصححان ما بايد در يك رشته مشخص بتوانند تمام نسخه‌هاي خطي را تصحيح كنند.

وي افزود: ما نسخه‌هاي خطي در اديان مختلف مسيحي، زرتشتي و يهودي داريم كه «حكمت» را مطرح مي‌كنند. اين مساله نشان مي‌دهد كه دنياي شرق، يك حكمت واحد دارد و اين ميراث مكتوب مي‌تواند در تبيين هويت فرهنگ‌ها نقش به‌سزايي داشته باشند.

وصفي يادآور شد: همچنين بايد نرم‌افزاري‌هايي براي نسخه‌هاي خطي تهيه كنيم كه متناسب با استانداردهاي بين‌المللي باشد؛ اگرچه به نظر مي‌رسد راهي كه مي‌رويم سال‌هاي سال نيز به نتيجه نمي‌رسد و ميراث مكتوب در ايران مظلوم و مهجور باقي‌مانده است.

بهروز ايماني، از مصححان پيشكسوت نيز گفت: بسياري از معضلات و مشكلات اين حوزه برطرف نشده است. مسوولان فرهنگي كشور در مسائل فرهنگي تجربه‌ كافي ندارند و بيشتر كارهاي فرهنگي بر اساس عشق و علاقه صورت مي‌گيرد.

نشست «مسائل میراث مکتوب ایران معاصر» روز گذشته در پژوهشكده فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با حضور نسخه‌پژوهان و مصححان برگزار شد.