خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)_ عید فطر روز اول ماه شوال و پایان ماه رمضان است. این عید، میان مسلمانان جهان مشترک است و از مهمترین جشنها و اعیاد آنان مسحوب میشود.
روزه گرفتن در روز عید فطر حرام است و مسلمانان در این روز نماز عید را اقامه میکنندو زکات فطره را میپردازند. تعیین زمان عید فطر همواره از مسایلی است که از قدیم محل بحث میان فقها بوده، چراکه به لحاظ فقهی قرائتهای مختلفی درباره رویت هلال وجود داشته و اصطلاحا به مبانی فقهی مختلفی درباره استهلال بیان شده است.
در این راستا با آیتالله محمدحسن فاضل گلپایگانی، استاد دروس خارج فقه حوزه علمیه قم، به گفتوگو نشستهایم که حاصل آن از نظرتان میگذرد.
اساسا چه مبانی فقهی بر مساله استهلال مترتب شده است، چراکه همواره شاهدیم استهلال و رویت هلال ماه از بحثبرانگیزترین مواردی بوده است که در روزهای پایانی ماه رمضان طرح میشود؟
استهلال یک مساله دامنهدار و ریشهدار تاریخی در حوزه فقه میان شیعه و اهل سنت است. اگرچه مساله استهلال از یک جهت در کل دنیا مطرح است، اما این موضوع از یک جهت برای ما مسلمانان از اهمیت ویژهای برخوردار است، چراکه اعمال ما بر اساس ماههای قمری است. بنابراین، استهلال در میان مسلمانان جایگاه مهمی دارد و رویت هلال اول و آخر ماه از اهمیت وافری برخوردار است.
رویت ماه بر چه اصولی به لحاظ شرعی و عرفی استوار شده است؟
نخست این که واجب کفایی است که عدهای برای دیدن هلال چشم باید به آسمان بدوزند. بنابراین، روایت داریم که رویت هلال ماه، عید فطر است اما در باب همین رویت هلال دو دیدگاه فقهی وجود دارد. یک دیدگاه آن است که رویت هلال زمانی اتفاق میافتد که با همان چشم عادی هلال را ببینند. به هر حال، آن موقع دستگاههای امروزی نبوده و همان چشم عادی بوده است. بنابراین، عدهای چشم عادی و غیرمسلح را محور قرار میدهند. در این میان اگر فردی خودش به تنهایی هلال را ببیند، همین برای او حجت است و نیاز به مرجعیت ندارد، چه آنکه عدهای میگویند اگر فردی ماه را دید و یقین برایش حاصل شد، فردا را باید عید قرار دهد و روزه نگیرد، حتی اگر برای مرجع تقلید او هنوز ثابت نشده باشد.
آیا تعیین وقت عید بر عهده حاکم است،؟به بیان دیگر، آیا رویت هلال امری حکومتی است؟
البته اگر حاکم شرع حکم کند که فردا عید فطر است، همه باید تبیعیت کنند، حتی سایر علما. بنابراین، یک مبانی فقهی رویت است و منظور از چشم عادی است که خود فرد یا دیگری هلال ماه را رویت کند.
طریقه دوم، رویت اعم است؛ اینکه انسان با چشم عادی ببیند یا چشم مسلح که باز در این باره نیز یک سری فقها نظرشان آن است که دیدن هلال ماه با چشم مسلح مشکلی ندارد و عید اعلام میشود و برخی میگویند اگر با دستگاه هلال دیده شود اما با چشم عادی دیده نشود، باید روزه را بگیرند و عید نیست.
دو مساله اتحاد افق و اختلاف افق در رابطه با استهلال وجود دارد،. این دو نظریه چه دیدگاهی را عنوان میکنند؟
برخی از فقها معتقدند که اگر در کشوری هلال دیده شود و در عین حال، افقی مشترک با کشور دیگری هم نداشته باشد، صرف اینکه هلال دیده شد، کشورهای دیگر میتوانند عید را اعلام کنند. به عنوان مثال، اگر در عراق عید شود، برای مردم ایران هم عید است که این همان اتحاد افق است. اما به عنوان مثال، در ایران و آمریکای جنوبی که همافق نیستند، باید خودشان هلال را رویت کنند و اگر کشوری دیگر هلال را رویت کردند، دیگری نمیتواند عید را اعلام کند.
یکی از مسایلی که در عید فطر وجود دارد، بحث زکات فطره است. فطره را چه زمانی باید پرداخت کرد؟
وقتی که رویت هلال ثابت شود، همان موقع فطریه واجب میشود و زمان باقی برای پرداخت وجه فطریه است، کسانی که نماز عید فطر را میخواندند، تا پیش از نماز وقت پرداخت دارند یا پیش از ظهور روز عید و اگر دسترسی به فقیر ندارند، باید وجه را کنار بگذارند تا بعدا به قصد قربت به فقیر بدهند.
کمی فضای بحث را تغییر میدهیم. چه کنیم که پس از پایان یافتن ماه مبارک رمضان و گذر از عید فطر، آن مراقبتهایی را که برای نفس حاصل شده است، از دست ندهیم و بتوانیم فضایل اخلاقی اکتسابی از این ماه را حفظ و صیانت کنیم؟
در ماه مبارک رمضان حجم منکرات کاهش چشمگیری مییابد و میل به نیکی بیشتر میشود. بنابراین، این سبک رفتاری که در طول این یک ماه در روح انسان نهادینه شده است، باید الگویی برای آینده شود و در یازده ماه آتی سال مورد توجه قرار گیرد.
نظر شما