به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) حسين اردستاني، رييس مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، در ابتداي اين نشست گفت: بررسي و نقد كتاب هاي علمي، كلاسيك و دانشگاهي از جايگاه منحصر به فرد برخوردار است. زيرا پيشرفت علم در نقد كتاب هاي مربوط به حوزه هاي متفاوت آن است و نقد آثار مربوط به مسئله جنگ، در حوزه علوم انساني قرار دارد. به اين دليل، اين حوزه  حوزه تك گويي نيست.
وي در خصوص برگزاري جلسات نقد كتاب در مركز مطالعات و تحقيقات جنگ گفت: كتاب هايي كه استعداد نقد پذيري داشته باشند از اين پس در اين مركز مورد نقد و بررسي قرار مي گيرند و اين شامل كتاب هايي كه در خارج از اين مركز به چاپ رسيده نيز مي شود.
اردستاني با ابراز اين مطلب كه نكته مهم در بررسي، توجه به متن كتاب است نه موضوع كلي جنگ، گفت: موضوعاتي كه مورد نقد قرار مي گيرند، ساختار، سوالات، فرضيه‌ها، استحكام و انسجام متن، استدلالات، منبع شناسي و لحاظ كردن روش تحقيق كتاب است.
فرهاد درويشي گردآوردنده كتاب «ريشه هاي تهاجم» با اشاره به سال هاي تجديد چاپ اين كتاب گفت: چاپ اول اين كتاب در سال 1378 و چاپ دوم در سال 1380 و چاپ سوم در سال 1384 بوده است. ولي متاسفانه بدون اطلاع نويسنده اين كتاب را تجديد چاپ كردند.هر كتاب بعد از سال ها نياز به تجديد نظر و نظرات اصلاحي دارد.
وي با اشاره به اين كه روند اصلاح پذيري از دل نقدپذيري بيرون مي آيد افزود: منتقد بايد جانب انصاف را در كار خود رعايت كند و نكات ضعف و قوت را تواما مورد ارزيابي قرار دهد. همچنين شرايط و متغيرهاي زماني را كه كتاب به رشته تحرير درآمده، مورد توجه قرار دهد.
درويشي در ادامه تدوين تاريخ، بررسي و تحليل جنگ ايران و عراق را وظيفه اصلي مركز مطالعات و تحقيقات جنگ ذكر كرد و گفت: با همين سياست يك دوره پنج جلدي با عنوان "تجزيه و تحليل جنگ ايران و عراق" در دست تاليف و انتشار قرار گرفت.
نويسنده كتاب ريشه هاي تهاجم اضافه كرد: تصميم گيري درباره تاليف اين مجموعه پنج جلدي، به زماني باز مي گردد كه مسوولان دوره عالي جنگ سپاه، يعني عالي ترين مقطع آموزشي در اين نهاد از آقاي محسن رضايي دعوت كردند تا بحث تجزيه و تحليل جنگ ايران و عراق را براي دانشجويان دوره دكتراي مطالعات جنگ تدريس كند. به پيشنهاد وي ، گروهي تحقيقي تشكيل شد تا متون مورد نياز اين درس را تهيه كنند. اين گروه متشكل از حسين اردستاني، محمد دروديان، فرهاد درويشي ، حسين سلامي، مجيد مختاري، رسول ياحي و محسن رشيد بود.
درويشي در ادامه گفت: گروه محققان، مباحث مطرح شده در كلاس هاي درس را مورد بازبيني قرار دادند و به نگارش مجدد آن اقدام كردند. مباحث به پنچ گروه سپرده شده بود تا مورد ارزيابي قرار گيرد. آغاز تهاجم عراق به ايران به محمد دروديان، مباحث تنبيه متجاوز به حسين اردستاني، بررسي ورود مجدد عراق به خاك ايران پس از آتش بس به مجيد مختاري، ريشه هاي تهاجم به اينجانب و بالاخره تثبيت دستاوردهاي جنگ به حسين سلامي سپرده شد.
وي افزود: پس از سال ها كه از تحقيق و نگارش اين پنج پروژه مي گذرد، دو عنوان از اين تحقيقات از جمله تثبيت دستاوردهاي جنگ و ورود مجدد عراق به خاك ايران پس از آتش بس، بنا به دلايلي به مرحله چاپ و انتشار نرسيده است.
درويشي در ادامه با اشاره به اهميت كار تحقيقي كتاب ريشه هاي تهاجم گفت: به دلايلي لازم بود كه اين كتاب با سرعت به نگارش و چاپ برسد، به همين دليل از دوستاني براي كمك به تدوين اين كتاب دعوت به همكاري كردم.
وي در خصوص مبناي سازماندهي و اهميت كار گروه تحقيقاتي اين كتاب گفت: همه ما نظريه مشتركي در باره جنگ داشتيم. در مورد جنگ نظريه هاي متفاوتي وجود داشت. همه ما به اين نتيجه رسيده بوديم كه هيچ وقت جنگي اتفاق نمي افتد، مگر اين كه يك كشور احساس كند به اهداف و منافع مورد نظر خود به صورت مسالمت آميز دست نخواهد يافت و به همين دليل تصميم مي گيرد از طريق خشونت آميز براي كسب منافع خود تلاش كند. همچنين يك كشور حمله كننده بايد شرايط ملي و بين المللي را با اهداف خود همسو  و اميد به موفقيت در جنگ را پيش بيني كند.به همين دليل ساختار كتاب ريشه هاي تهاجم را بر اساس سرفصل هايي، از جمله بررسي علل وقوع جنگ ايران و عراق، پيشينه تاريخي روابط و اختلافات ايران و عراق، وضعيت نظام بين الملل در آستانه جنگ ايران و عراق ، بررسي وضعيت داخلي جمهوري اسلامي ايران و عراق در آستانه جنگ و بالاخره تمهيدات سياسي و نظامي عراق براي آغاز جنگ قرار داديم.
عباس ملكي از كارشناسان روابط بين الملل و يكي از منتقدان اين كتاب در ابتدا با اشاره به صفحه 13 اين كتاب كه در آن ادعاي عراق براي مالكيت بخش هايي از كشور ايران ذكر شده، گفت: با توجه به كتاب هاي متعددي كه از طرف كارشناسان و محققان غربي نوشته و به چاپ رسيده است، اين بحث همواره مورد توجه بوده كه هدف صدام از آغاز جنگ با ايران چه بوده است. مسلما يك جنگ هدف هاي اصلي و فرعي زيادي دارد. ولي چيزي كه محققان بايد مورد توجه قرار دهند اين است كه هدف اصلي و مهم را بررسي كنند.
وي در ادامه گفت : اگر فكر مي‌كنيم كه عراق به دليل از بين بردن انقلاب اسلامي يا مسئله ژئوپولتيك به ايران حمله كرد، بايد اين دو اصل را مجزا كرد و در بررسي ها، هر يك را جداگانه مورد ارزيابي قرار دهيم.
ملكي، ازديگر نكات محتوايي متن كتاب،حمايت آمريكا را از عراق ذكر كرد و گفت: در اين مسئله كه شرق و غرب حامي صدام بودند شكي نيست. اما اين سوال مطرح است كه آيا عراق با حمايت آمريكا جنگ را آغاز كرد يا نه؟كه در اين كتاب براي پاسخ به اين سوال منابع قابل اطميناني ذكر نشده است.
وي همچنين گفت: آمريكا از وقوع انقلاب اسلامي ايران تا سال 2001 در مشكل عجيبي قرار گرفته بود. نمي دانست مظهر و منشاء افراط گرايان مسلمان چه كساني هستند . به همين دليل و براي شناخت اين مسئله در دانشگاه شيكاگو جلسات نقد و بررسي برگزار كرد و پژوهش و تحقيقات و كتاب هاي متعدد دراین زمينه به چاپ رساند. آنها با توجه به مسئله گروگانگيري و حمله به ستاد تفنگداران امريكايي در بيروت، اين وقايع را مورد ارزيابي قرار دادند كه همين مسئله را مي توان يكي از دلايل حمايت غرب از صدام مورد بررسي قرار داد. زيرا امريكا و فرانسه در دوران جنگ به خصوص در اواخر جنگ بي محابا از عراق حمايت مي كردند. 
عباس ملكي با اشاره به صفحه 46 اين كتاب كه در آن نوشته شده" عراق در روابط بين المللي همواره به يك تكيه گاه احتياج داشت" گفت: آيا به راستي صدام به يك تكيه گاه نياز داشت؟ و تكيه گاه او بين سال هاي 1991 تا 2003 چه كشوري بوده است؟ سوال هايي است كه در اين كتاب به آن ها جواب داده نشده است.
در بحث انتقادات محتوايي ملكي با اشاره به صفحه 47 و مضمون اين مطلب كه با انعقاد قرار داد 1975 ميلادي، اسراييل مي توانست از پشتيباني هاي گسترده دولت شاهنشاهي ايران بهره مند شود، گفت: نمي دانم با انعقاد قرار داد 1975 بين ايران و عراق چه حمايت و پشتيباني از طرف ايران به اسراييل مي‌شد. صفحه 57 اين كتاب نيز به اين مطلب اشاره دارد كه گروگانگيري اعضاي سفارت امريكا به روند بهبود مناسبات بين شوروي و كشورهاي منطقه كه از خطر انقلاب در هراس بودند، سرعت بخشيد.باز اين از آن مسايلي است كه نمي دانم چه ربطي به گروگانگيري در تهران و بعد روند بهبود مناسبات كشورهاي منطقه با اتحاد جماهير شوروي داشته است. 
ابراهيم متقي، عضو هيات علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران از ديگر منتقدان اين نشست بود كه در ابتداي سخنان خود از اين كه يكي از موضوعات اساسي كشور كه بحث مربوط به جنگ است مورد بررسي علمي قرار مي گيرد، ابراز خوشحالي كرد و گفت: به نظر من دركشوري كه بسياري از مولفه هاي اساسي‌اش به فراموشي سپرده شده است،  بررسي علمي جنگ كاري بسيار تحسين برانگيز است. هرچند آثاري كه در باره جنگ در ايران و در مقياس با ديگر كشورهاي جهان نوشته شده، بسيار محدود است.
وي در ادامه گفت: اگر توانستيم جنگ را مردمی كنيم و ماهيت و بدنه اصلي اين جنگ روي گروه هاي اجتماعي نامنظم استوار بود، اما در دوران پس از جنگ نتوانستيم فضايي را به وجود آوريم كه مطالعات جنگ را به حوزه هاي دانشگاهي برسانيم و ماهيت آن را نسل به نسل منتقل و به يك وضعيت حماسي تبديل كنيم. زيرا واقعيت جنگ براي جامعه و ملت ايران و براي نسلي كه در جنگ حضور داشتند كاملا ماهيت حماسي داشته است و در اين راه مجموعه هايي با حداقل امكانات توانستند در يك فضاي خاص نظامي بين المللي  و صرفا براساس اعتقادات كه در ايمان انقلابي آنها وجود داشت، كار را پيش ببرند.
وي با اشاره به آزادي خرمشهر گفت: هيچ وقت يادم نمي‌رود كه وقتي خرمشهر آزاد شد، راديو بي بي سي گزارشي ارايه داد و اين نكته را مطرح كرد كه امروز نوجوانان ايراني از روي سينه هاي ژنرال هاي سابقه دار عراقي گذشتند و خرمشهر را آزاد كردند. همين عبارت نشانگر اين است كه جنگ تا چه حد با روح فداكاري و اعتقادات همراه بود. بايد همان نگاه در دوران بعد از جنگ به حوزه هاي دانشگاهي و به صورت جدي منتقل شود. امروز وقتي كه به فضای دانشگاهي مراجعه مي كنيم، حتی دانشجويان دوره هاي فوق ليسانس، چيزي به نام خاطرات جنگ در ذهن شان نيست. يعني موضوعي به نام خاطرات جنگ وجود ندارد. در حالي كه وقتي از تئوري هاي روابط بين المللي صحبت مي شود، امروزه نظراتي ارايه شده كه ماهيت آنها مقاومت محور است. همان گونه كه رئاليست‌ها نظرات قدرت محور را ارايه دادند و بحثش اين است كه قدرت به مثابه مقاومت است. همچنان كه در جهان صنعتي غرب، واقعيت سياسي و استراتژيكي كشورها تابعي از قدرت محسوب مي شود، در كشورهاي پيراموني اين توان مقاومت است كه مي تواند فضاي لازم را براي هويت ايجاد كند.
وي با اشاره به راويان و کاتبان مجموعه هاي سپاه در چارچوب دفتر سياسي در دوران جنگ، گفت: آنها توانستند يك راهي را به صورت جدي پيگيري كنند. اما وقتي مقايسه مي كنيم بین راه طی شده در ايران و راه طي شده در خیلی از كشورهايي كه سابقه جنگ را پشت سر گذاشتند، مي بينيم كه به چند دليل از جمله به لحاظ كميت، تاثيرگذاري و تداوم كم كاري شده است. نكته جالب توجه اين است كه امريكايي ها جنگ هاي تاكتيكي را در همان فضاي تاكتيكي مورد بررسي قرار مي دهند. اما جنگ استقلال‌شان نماد حماسي و افسانه اي پيدا كرده و هنوز جرج واشنگتن را به اين دليل مورد ستايش قرار مي دهند كه فرمانده جنگ هاي استقلال آنها بوده است.عکس او به اين دليل بر روي اسكناس هاي آنهاست كه توانست در سال 1976 و در يك جنگ 7 ساله و نيمه استقلال كشور را تثبيت كند. اين وضعيت را در شوروي هم مي بينيم. اگر ما يك تابلو مي كشيم، آنها مجسمه هاي چندين متري به عنوان خاطرات جنگ بنا مي كنند و شايد يكي از بهترين نمايشگاه و موزه هاي جنگ دنيا را كره شمالي و روسيه داشته باشند.
وي با اشاره به اين مطلب كه بايد مطالب مربوط به كتاب ها، رويكردها و تحليل ها همواره در حال بازسازي باشند و به نتايج جديدتري برسند، گفت:اين كتاب سه بار تجديد چاپ شده اما تغييري به صورت جدي در آن انجام نشده است. هر چند كه آثار مركز مطالعات و تحقيقات جنگ فراتر از كتاب و به عنوان آثار موثر و هويتي تلقي مي شود، اما چنین وضعيتي را يك نقطه منفي براي اين مركز مي دانم . مجموعه اي كه كار را جدي در پيش گرفته بايد جدي‌تر ادامه دهد و سطح آن را ارتقاء دهد و این منطق را در هر چاپ منعکس كنند.
وی با اشاره به کتاب خارجي "نظریات متعارض روابط بین الملل" گفت: این کتاب چندین بار تجدید چاپ شده و هربار به صورت جدی متحول شده است. موضوع و عنوان یکی است. اما موضوعات جدیدتر در آن گنجانده شده است.
اين استاد دانشگاه درخصوص قالب ساختاری  کتاب گفت: وقتی به این کتاب نگاه می کنیم می بینیم تنظیم قالب ها به خوبی انجام نگرفته است. درویش چون عهده دار این کار بوده تواضع انجام داده است. کار علمی تواضع نمی پذیرد.بحث های مربوط به تمهیدات سیاسی و نظامی عراق برای آغاز جنگ به جای این که فصل ششم باشد، باید فصل اول باشد. باید بگوید که جنگ درچه فضایی شکل گرفته است و علاوه بر این باید تغییرات متحوایی به روز شود. یعنی باید یک روایت براساس ذهنیت‌هاي جدید و براساس ادبیات موجود تفهیم شود.
وی با  ضعيف دانستن منابع موجود در کتاب، گفت: منابع برای سال 1380 هم شاید ضعیف بوده و برای سال 86 بسیار ضعیف است.باید کسانی که در این مجموعه کتاب همکاری کردند با توجه به این که به لحاظ قابلیت علمی در یک فضای تعهدی جدی ارتقاء پیدا کردند، این ارتقاء را در کتاب منعکس کنند.
متقي افزود: امروز اسناد وزارت امور خارجه عراق و اسناد وزارت امور خارجه روسیه در ارتباط با موضوع عراق کاملا قابل دسترسی است. تمام بحث هایی که سیستم وزارت امور خارجه امريكا و دفتر حفاظت منافع عراق در امریکا داشته در دسترس است؛ چرا این وضعیت برای چاپ 1384 درنظر گرفته نشده است. زمانی مجموعه دچار شوق بیشتر می شود که حرف جدیدتری بزنیم.
در ادامه نشست فرهاد درویشي نویسنده و گردآورنده اثر در جواب سوال عباس ملکی مبنی بر این که صدام در جنگ چه هدفی را دنبال می کرد، گفت: مبنای کار ما ارزیابی جنگ عراق علیه ایران بود و نمی‌توان این جنگ را یک پدیده تک علتی دانست. اعتقاد ما براین بود که عراق یک طیفی از اهداف را تعقیب می کرد که اگر حداقل و حداکثر برای آن درنظر بگیریم، حداقل آن بررسی قرارداد 1975 الجزایر است که صدام مي‌گفت باید مورد تجدیدنظر قرار بگیرد و حداکثر آن این است که صدام این امید را در دل داشت که انقلاب اسلامی را از بین ببرد.
درويشي درخصوص تکیه گاه صدام هم گفت: من هم با نظر شما موافقم و می پذیریم که باید با ظرافت بیشتری این مطلب در کتاب پرداخته می شد. 
وی درخصوص اعمال اصلاحات در تجدید چاپ کتاب متذکر شد: باید اصلاحات با هماهنگی نویسنده اعمال شود. اما متاسفانه در کشور وقتی کتابی به چاپ می رسد ارتباط نویسنده و ناشر قطع می شود.
گزارش:زهرا ابوعلي