عضو هيات علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي از طرح بررسي ترجمههاي برتر در كتاب سال به عنوان اقدامي مناسب براي تسهيل در درك و عرفي ساختن معاني آيات ياد كرد و گفت: برپايي دورهاي اين طرح و توجه به رعايت دايره معنايي لغات و اصطلاحات، از جمله نكاتياند كه ميتوانند در گزينش ترجمههاي برتر و معرفي آنها به جامعه تاثير بهسزايي داشته باشند./
وي با تاكيد بر اين كه گام نهادن در اين عرصه چند شاخصه مهم دارد كه نبايد از آن غافل شد، عنوان داشت: نخست اين كه اين برگردان، «ترجمهاي از مفهوم قرآن كريم» باشد، نه لفظ آن. مترجم قرآني بايد با شناخت اصطلاحات اين كتاب و زبان عرب، اقدام به ترجمه اثر كند و در اين راه به نكات تفسيري توجه خاصي داشته باشد؛ نكاتي كه مفسران ما به طور مرسوم در ميان پرانتزها به آنها پرداختهاند.
اين محقق قرآنپژوه، دومين شاخصه ترجمههاي برتر قرآني را «روان بودن» متن آنها توصيف كرد و يادآور شد: برگردانهاي مغلق[بر اساس لغتنامه دهخدا؛ دريافت معناي سخن دشوار باشد] و با انشاي قديمي، چندان قابل استفاده نخواهند بود. در واقع بايد با دوري از واژههاي دشوار به ترجمه آيات پرداخت.
وي «دقت تفسيري» را شاخصه سومي خواند كه بايد در اين ترجمهها لحاظ شوند و گفت: دقت تفسيري به اين معناست كه كمترين خطايي در ترجمه وجود نداشته باشد. يكي از مشكلاتي كه خود ما محققان و مترجمان در ترجمه قرآن با آن مواجهيم، رعايت و درك دامنه معنايي لغات و اصطلاحات است. يعني در زبان عربي آن واژه معناي ديگري را ميدهد كه در ترجمه تغيير خواهد كرد و وسعت معنايياش دستخوش تغيير ميشود. لذا فردي كه بتواند بيشترين دايره معنايي را در كنار ديگر ويژگيها و معيارهاي عنوان شده رعايت كند، مترجمي موفق و اثر او ترجمهاي برتر خواهد بود.
كارشناس مسايل قرآني، داوران اين بخش از كتاب سال را افرادي در سه گروه خواند و توضيح داد: گروهي از اين داوران بايد متخصصان ادبيات عرب باشند كه در كنار تسلط بر زمينه تخصصيشان، دقت در ترجمه را نيز مدنظر قرار دهند. گروه دوم «مفسران»اند كه بايد ترجمهها را از نظر انطباق با تفاسير بررسي كنند و سوم، افرادياند كه شايد بهگونهاي، هيات منصفه دادگاه اين ارزيابي تلقي شوند. آنها بايد عرفي بودن، رواني، قابليتهاي فهم معاني و رسايي عبارات را براي مخاطبان فارسي زبان بسنجند.
پژوهشگر قرآني در پاسخ به اين كه «آسيبهاي احتمالي اين طرح را در چه مواردي ميبيند و در اين باره چه پيشنهاداتي را ارايه ميدهد؟» گفت: ترجمه قرآن به صورت سالانه كار دشواري به نظر ميرسد، چرا كه اين آثار در دورههاي بيش از سه تا پنج سال خلق ميشوند و از آن جهت كه هر سال بايد ترجمههاي منتشر شده همان سال بررسي شوند، امكان دارد افراد كم تجربه نيز در دورهاي كه ساير پيشكسوتان و بزرگان مشغول به ترجمهاند و زمان زيادي تا نهاييشدن اثر آنها صرف ميشود، در اين مسير راه يابند و در حقيقت آثار اندكي براي رقابت در اين ميدان وجود داشته باشد. در حالي كه اگر اين بخش از جشنواره هر چهار تا پنج سال يكبار برگزار شود، در هر دوره ترجمهاي خوب و ارزشمند به مخاطبان و علاقهمندان معرفي خواهد شد.
عضو هيات علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي تسلط كامل به «ادبيات عرب» را از ويژگيهايي خواند كه يك مترجم قرآني بايد آن را داشته باشد و علاوه بر واقف بودن بر «ادبيات قرآني» و اين كه چه واژگاني را بايد در كنار يكديگر قرار دهد، به دايره معنايي لغات فارسي نيز آگاه باشد تا بار معاني لغات را چون امانتداري صادق رعايت كند.
اين محقق قرآنپژوه در پايان، استفاده و آگاهي از تفاسير عربي و فارسي نظير تفسير الميزان، مجمع البيان، انوار درخشان، الفرقان، تفسير من هدي القرآن، تفسير نمونه و ... را در برگردان آيات قرآني از ضرورتها خواند و گفت: در ادبيات عرب بسياري از لغات كه در زبان ما هممعنياند، ممكن است متضايف يكديگر قرار گيرند كه آگاهي از آنها و رعايت اين موضوع در انتقال صحيح معاني، ميتواند تاثير فراواني بگذارد و اين ترجمه در زندگي افراد نيز موثرتر باشد.
نظر شما