سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): کتابخوانی یکی از مؤلفههای مهم رشد فرهنگی و فکری جامعه است، با این حال، با وجود گسترش ابزارهای ارتباطی و دسترسی به منابع اطلاعاتی، مطالعه هنوز نتوانسته جایگاه شایستهای در برنامه روزمره بسیاری از خانوادهها پیدا کند. این مسئله در میان نسل نوجوان و جوان اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه شکلگیری عادت مطالعه از دوران کودکی میتواند زمینهساز پرورش نسلی آگاه، خلاق و برخوردار از قدرت تحلیل باشد.
در این میان، نظام آموزشی، خانوادهها، نویسندگان، کتابخانهها و متولیان فرهنگی هرکدام مسئولیتی در تقویت این فرهنگ بر عهده دارند و لازم است با برنامهریزی هدفمند، کتابخوانی را از یک فعالیت مقطعی و مناسبتی به بخشی از سبک زندگی مردم تبدیل کنند.
در این راستا با عبدالرضا صمدی، پژوهشگر و نویسنده حوزه ادبیات کودک و نوجوان درباره موانع گرایش مردم به مطالعه، راهکارهای آشتی دادن نسل جدید با کتاب و ضرورت تبدیل کتابخوانی به یک جریان فرهنگی فراگیر به گفتوگو نشستیم .
وی با بیان اینکه با وجود دسترسی گسترده به کتاب و منابع مطالعاتی، فرهنگ کتابخوانی هنوز در سبد روزمره بسیاری از خانوادهها جایگاه پررنگی ندارد، گفت: گرایش جوامع مختلف در طول تاریخ به سوی هر موضوعی، به شناخت واقعی آن موضوع و میزان تأثیرگذاریاش در زندگی افراد بستگی داشته و باور و اعتقاد مردم به اهمیت آن مسئله نقش تعیینکنندهای دارد.
این نویسنده و پژوهشگر افزود: به اعتقاد من، جامعه ما هنوز به اهمیت و نقش مطالعه در زندگی مادی و معنوی خود بهدرستی پی نبرده است و بسیاری از افراد، کتابخوانی را تنها فعالیتی مختص دوره خاصی از زندگی میدانند؛ در حالی که مطالعه باید بهعنوان یک نیاز مستمر و ضروری در تمام مراحل زندگی مورد توجه قرار گیرد.
صمدی یادآور شد: از سوی دیگر، جایگاه انسانهای فرهیخته در جامعه آنگونه که شایسته است، پررنگ و ارزشمند نیست و این مسئله نیز در کمرنگ شدن توجه عمومی به کتاب و مطالعه تأثیر دارد.
به گفته وی، مسئله دیگر، دسترسی واقعی مردم به کتاب است، شاید تصور شود با وجود امکانات و منابع مختلف، کتاب بهراحتی در اختیار همه قرار دارد، اما در عمل چنین نیست، بسیاری از کتابفروشیها تعطیل شدهاند و کتابفروشیهایی هم که همچنان فعالیت میکنند، از پویایی لازم برخوردار نیستند و بخش قابل توجهی از فعالیت آنها به فروش لوازم تحریر اختصاص دارد، بهگونهای که کتابهای جدید و آثار تازه، کمتر در ویترین و معرض دید مخاطبان قرار میگیرند.
وی اظهار کرد: کتابخانهها نیز در بسیاری موارد منابع جدید و متناسب با نیاز و علاقه مخاطبان را کمتر در اختیار دارند، بنابراین، صرف وجود کتابخانه یا کتابفروشی به معنای دسترسی مؤثر مردم به کتاب نیست، بلکه این مراکز باید از نظر منابع، تنوع آثار و نحوه ارائه خدمات، پاسخگوی نیازهای روز جامعه باشند.
این نوسنده کتاب در خصوص نقش نویسندگان، پژوهشگران، مدارس، دانشگاهها و کتابخانهها در ایجاد انگیزه مطالعه گفت: برای ایجاد علاقه به کتابخوانی باید از نظام آموزش و پرورش شروع کرد و نقش کتاب و مطالعه در این نظام بسیار پررنگتر شود، خواندن باید از دوران کودکی بهعنوان یک فعالیت ضروری، مهم و تأثیرگذار در زندگی به کودکان آموزش داده شده تا مطالعه به یک عادت پایدار تبدیل شود.
صمدی بیان کرد: در این مسیر، کتابخانه باید بخشی از فعالیت جدی معلم و مدرسه باشد، نه اینکه صرفاً فضایی جانبی و کماستفاده در محیط آموزشی تلقی شود و کتابخانههای مدارس باید از نظر فضای فیزیکی تمیز و مرتب باشند و کتابهای جدید، جذاب و متناسب با سن، علاقه و نیاز دانشآموزان در آنها وجود داشته باشد.
به گفته وی، این توجه نباید به مدارس محدود شود، بلکه در سایر مراکز آموزشی و دانشگاهها نیز باید مطالعه بهعنوان فعالیتی مفید و مؤثر مورد توجه قرار گیرد و برای ترغیب دانشآموزان و دانشجویان به خواندن، فرصتها و زمینههای مناسب فراهم شود.
وی گفت: از سوی دیگر، شبکه کتابخانههای محلی نقش بسیار مهمی در گسترش فرهنگ کتابخوانی دارند؛ چراکه کتابخانهها میتوانند دسترسی مردم به کتاب را آسانتر کنند و زمینه انس بیشتر خانوادهها و بهویژه کودکان و نوجوانان با مطالعه را فراهم آورند، با این حال، امروز این کتابخانهها آنطور که باید مورد حمایت قرار نمیگیرند و برای ادامه فعالیت و اثرگذاری یشتر، نیازمند توجه و پشتیبانی جدی هستند.
این نویسنده از تأثیر رسانههای مجازی بر عادتهای مطالعاتی نسل جدید به عنوان نکته مهمی نام برد و گفت: با هجوم این رسانهها، باور به ضرورت مطالعه و صبر و حوصله لازم برای کتابخوانی کاهش پیدا کرده است، البته نمیتوان تأثیر این ابزارها را نادیده گرفت، اما متولیان فرهنگی باید برای مواجهه صحیح با این شرایط برنامه داشته باشند.
صمدی افزود: متأسفانه به نظر میرسد متولیان فرهنگی جامعه نهتنها در برابر این مسئله اقدام مؤثری انجام ندادهاند، بلکه تا حدودی نیز عقبنشینی کردهاند؛ در حالی که لازم است با استفاده از ظرفیتهای جدید و تقویت زیرساختهای فرهنگی، جایگاه کتاب و مطالعه را در زندگی نسل نوجوان و جوان حفظ و تقویت کنند.
گفتنی است؛ عبدالرضا صمدی نویسنده حوزه ادبیات کودک و نوجوان است و تاکنون ۲۰ عنوان کتاب توسط انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، امیرکبیر و دفتر نشر فرهنگ اسلامی منتشر کرده است. علاوه بر این، چندین کتاب نیز در حوزه ادبیات دفاع مقدس و آثار متعددی در مجلات کودک و نوجوان از این نویسنده و پژوهشگر منتشر شده است.
نظر شما