سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – محسن احمدوندی، پژوهشگر ادبی: «خسرو خبر نداشت» نخستین رمان نغمه دادور است که انتشارات خردگان در سال ۱۴۰۵ آن را منتشر کرده است. این رمانِ ۲۲۶ صفحهای، داستان چند نسل از آدمها، در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی ایران، از سالهای آغازین دههٔ شصت تا میانهٔ دهه هشتاد خورشیدی را روایت میکند؛ آدمهایی که هر یک به شکلی با فقدان، تنهایی، خیانت، ناکامی و فروپاشی روبهرو میشوند و در نهایت، سهمی جز حسرت و خاطره از زندگی نصیبشان نمیشود.
کانون اصلی داستان، خانهای قدیمی در محلهٔ پاچنار اصفهان است؛ خانهای که سپیده، شخصیت اصلی و راوی بخشهایی از رمان، در کنار پدرِ سالخوردهاش در آن زندگی میکند. این خانه صرفاً مکانی برای وقوع حوادث نیست، بلکه به نمادی از گذشته، هویت و خاطرات ازدسترفته تبدیل میشود.
سپیده که پس از مرگ بسیاری از نزدیکانش با تنهایی و خاطرات گذشته دستوپنجه نرم میکند، نوشتن را راهی برای کنار آمدن با رنجهای زندگی مییابد و میکوشد با بازگشت به دوران کودکی، داستان آدمهایی را روایت کند که روزگاری در این خانه و محله زندگی میکردهاند.
دادور در خلال روایت زندگی سپیده، سرگذشت شخصیتهای دیگری چون مریم، حوری، فیضی، عالمتاج، خسرو، ناصر و افسانه را نیز به پیش میبرد. شخصیتهایی که هر یک درگیر روابط عاطفی شکستخورده، خشونت خانگی، اعتیاد، خیانت و مناسبات نابرابر اجتماعیاند و سرنوشت هر کدام، بخشی از تصویرِ گستردهترِ جامعهای است که در آن امید و خوشبختی پیوسته در معرض زوال قرار دارد.
یکی از ویژگیهای قابل توجه رمان، فصلبندی آن است. کتاب با مقدمهای به نام «زندگی» آغاز میشود، چهار فصل اصلی را پشت سر میگذارد و با مؤخرهای به نام «مرگ» به پایان میرسد؛ ساختاری که میتوان آن را استعارهای از مسیر زندگی انسان، از آغاز تا پایان، دانست.
تغییر زاویه دید از اولشخص به سومشخص و بازگشت دوباره به روایت اولشخص در پایان رمان، امکان روایت گستردهتری از زندگی شخصیتها را فراهم میکند. همچنین نویسنده با استفاده از شگرد پیشآگاهی و معرفی تدریجی شخصیتها، کنجکاوی خواننده را در پیگیری سرنوشت آنها برمیانگیزد و تعلیق داستان را تا پایان حفظ میکند.

عنوان رمان و پیشانینوشت آن نیز از مهمترین وجوه بینامتنی اثر است. دادور در پیشانینوشت کتاب، عبارات مشهور پایانی رمان «سووشون» سیمین دانشور را بازنویسی میکند؛ اما بهجای نوید روییدن درخت و رسیدن سحر و سپیده، از خانههایی سخن میگوید که در آنها درختی نروییده و سحر و سپیدهای بر آنها نتابیده است. این پیشانینوشت را میتوان نوعی گفتوگوی انتقادی با میراث ادبیات آرمانخواهانه و امیدبخش روشنفکران قبل از انقلاب دانست. عنوان «خسرو خبر نداشت» نیز علاوه بر اشاره به شخصیت خسرو در خود رمان، یادآور خسرو، فرزند زری و یوسف، در «سووشون» است. گویی نویسنده میخواهد فاصلهٔ میان امیدهای نسل گذشته و واقعیت تلخ زندگی نسلهای بعد را برجسته کند.
فضای کلی «خسرو خبر نداشت» تیره و آکنده از حس فقدان و استیصال است. تقریباً بیشتر شخصیتها در چرخهای از روابط آسیبزا و ناکامیهای پیدرپی گرفتارند و کمتر میتوان نشانی از امید پایدار در زندگی آنها یافت. حتی لحظههایی که به نظر میرسد امکان شکلگیری آرامش و خوشبختی وجود دارد، دیری نمیپاید و با حادثهای تازه از میان میرود.
در کنار این ویژگیها، نثر روان و پاکیزه و خوشخوان نویسنده از امتیازهای اثر است. استفادهٔ بهجا از واژگان، اصطلاحات و تعبیرهای عامیانه در گفتوگوها نیز به شخصیتپردازی و باورپذیری فضای داستان کمک کرده است.
در مجموع، «خسرو خبر نداشت» رمانی دربارهٔ تنهایی انسانها، زوال پیوندهای خانوادگی، شکست آرمانها و بازگشت دردناک به خاطرات گذشته است؛ اثری که با قرار دادن چند سرگذشت در کنار یکدیگر، تصویری از زندگی آدمهایی ارائه میدهد که هر یک به شکلی قربانی شرایط، انتخابها و روابط خویش شدهاند. از همین روست که من این رمان را مرثیهای برای آدمها و آرمانهای ازدسترفته میدانم.
نظر شما