سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): یازدهمین نمایشگاه کتاب استان زنجان در سومین روز خود، دوشنبه ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵، فضایی متفاوت را تجربه کرد. در حالی که راهروهای نمایشگاه شاهد حضور اقشار مختلف مردم بود، رویدادها به دو بخش اصلی «ویژه‌برنامه روز فرهنگ ابهر» و نشست تخصصی «روایت فرهنگ زنجان» تقسیم شد که هر کدام به نوبه خود، دریچه‌ای تازه بر تاریخ و آینده فرهنگی این دیار گشودند.
نبضِ سومین روز نمایشگاه؛ از دانشجویان فرهنگیان تا خریدارانِ مشتاق
از ساعات اولیه صبح، فضای نمایشگاه با حضور پرشور مردم همراه بود. حضور ۶۰ نفر از دانشجویان و پژوهشگران دانشگاه فرهنگیان که با هدفِ آشنایی با تازه‌های نشر و بهره‌گیری از منابع علمی حضور یافته بودند، حال و هوای علمی به نمایشگاه بخشیده بود. در بخش عمومی، حضور پررنگ خانواده‌ها مشهود بود؛ کودکان در کنار پدر و مادرها، با دقت به انتخاب کتاب‌هایشان می‌پرداختند و دانش‌آموزانِ در جست‌وجوی منابع کمک‌درسی، در غرفه‌ها دیده می‌شدند.
فضای نمایشگاه شاهد حضور جوانان و نوجوانانی بود که یک‌به‌یک کتاب‌ها را ورق می‌زدند تا موضوع مورد علاقه خود را بیابند؛ در این میان، بازدیدکنندگانی که لیستی از کتاب‌های مدنظر خود را در دست داشتند و با جدیت در جست‌وجوی آنها بودند، تصویری از پویایی و نیازِ واقعی به مطالعه را ترسیم می‌کردند.
معرفی ظرفیت‌های فرهنگی ابهر در نمایشگاه کتاب
همزمان با برگزاری نمایشگاه، ویژه‌برنامه «روز فرهنگ ابهر» با هدف معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و هنری این شهرستان برگزار شد. این آیین با استقبال گرم اهالی فرهنگ، هنر و رسانه و جمعی از مسئولان شهرستان ابهر همراه بود.
در بخش نخست، موسیقی آیینی «آشیقی» به سرپرستی نادر نوری و گروه دف‌نوازان «چکامه» به سرپرستی نعیمه حاجی‌خانی، قطعاتی را اجرا کردند که با استقبال گرم حاضران مواجه شد. در ادامه، مهدی حاجی‌خانی، مدیرمسئول «خانه مولانا»، با اجرای شعرخوانی، حال‌وهوای ادبی به محفل بخشید.
همچنین حسن اسدی، پیشکسوت عرصه رسانه، طی سخنانی به بررسی اهمیت تعاملات فرهنگی و نقش موثر رسانه‌ها در ارتقای شاخص‌های فرهنگی و ترویج فرهنگ مطالعه در شهرستان ابهر پرداخت. در پایان این رویداد، اصحاب فرهنگ، هنر و رسانه ابهر از بخش‌های مختلف نمایشگاه کتاب استان زنجان و تازه‌های نشر بازدید کردند.
کتاب، سنگرِ تاب‌آوری اجتماعی
منصور علیمردانی، نماینده مردم ابهر، خرمدره و سلطانیه در مجلس شورای اسلامی، در حاشیه بازدید از نمایشگاه، با تبیین ضرورت تداوم فعالیت‌های فرهنگی، برگزاری چنین رویدادهایی را نه یک فعالیت جانبی، بلکه ضرورتی برای حفظ سرمایه اجتماعی دانست.
علیمردانی با تأکید بر اینکه کشور در وضعیت خاص «نه جنگ و نه صلح» قرار دارد، تصریح کرد: در شرایط پیچیده و دشواری که کشور در آن قرار دارد، نباید اجازه داد جریان فرهنگ و کتاب‌خوانی دچار توقف یا رکود شود. اتفاقاً در مقاطع بحرانی، جامعه بیش از هر زمان دیگری نیازمند آگاهی‌بخشی، آرامش فکری، امیدآفرینی و تقویت بنیان‌های سرمایه اجتماعی است و کتاب به عنوان یک ابزار راهبردی، نقشی کلیدی در عبور از بحران‌ها ایفا می‌کند.
وی وضعیت استقبال عمومی را مثبت ارزیابی کرد و با اشاره به گزارش‌های دریافتی از غرفه‌داران گفت: اشتیاق مردم برای خرید کتاب و رضایت ناشران از میزان فروش، نشان می‌دهد که علیرغم تمامی فشارهای موجود، مردم همچنان کتاب را به عنوان یک نیاز اساسی در سبد خانوار خود حفظ کرده‌اند.
علیمردانی «روز شهرستان‌ها» را فرصتی طلایی برشمرد و افزود: برگزاری این رویدادها، بستر مناسبی برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و غنای تاریخی شهرستان‌هاست و فرصتی است تا از نویسندگان و ناشران بومی حمایت شود.
وی ضمن ابراز خرسندی از بازخوردهای مثبت برنامه ویژه «روز ابهر»، توصیه‌هایی نیز داشت: در عین اهمیت برگزاری، ضروری است ملاحظات امنیتی، اقتصادی و مقتضیات جامعه مد نظر قرار گیرد. برنامه‌های فرهنگی باید با فاصله گرفتن از تشریفات غیرضروری و هزینه‌های اضافی، دقیقاً بر اهداف اصلی یعنی ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی و حمایت مؤثر از فعالان نشر متمرکز باشند.
روایت تخصصی تاریخ صنعت چاپ و هویت فرهنگی زنجان
نشست «روایت فرهنگ زنجان» با سخنرانی مهدی افضلی، حسن حسینعلی، عبدالعزیز قائمی و تقی سالک و با حضور مهین خاتمی (معاون فرهنگی اداره کل ارشاد استان) برگزار شد. این نشست که به همت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد ایران‌شناسی و انجمن دوستداران تاریخ و فرهنگ زنجان برگزار شد، ابعاد تازه‌ای از تاریخ چاپ و نشر در ایران و سهم زنجانی‌ها را واکاوی کرد.
مهدی افضلی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه زنجان، در سخنانی مفصل به سیر تحول چاپ در ایران پرداخت و با اشاره به قرن هفتم و نقش وزیر فرهنگ، صدرالدین خالدی زنجانی، گفت: او دستور داد تجهیزات چاپ از چین وارد شود. آنچه در اسناد تاریخی آمده، تولید پول کاغذی به نام «چاو» بود که منجر به اعتراض تجار و بازاریان تبریز شد؛ چرا که معتقد بودند چرا طلا و نقره خود را بدهند و در عوض کاغذ بگیرند؟ همین مسئله باعث مرگ صدرالدین زنجانی شد.
افضلی در بخشی از سخنانش به اختلاف نظرها درباره واژه «چاپ» پرداخت و گفت: برخی معتقدند از واژه چینیِ «چاو» گرفته شده، اما علامه دهخدا آن را برگرفته از واژه سانسکریت می‌داند.
وی در ادامه تاریخچه حضور فرقه کرملی‌ها در اصفهانِ دوره صفویه، آوردن دستگاه چاپ برای تبلیغ مسیحیت، و چاپ کتاب‌هایی نظیر «ناموس» (کتابی ۷۲ صفحه‌ای که ارامنه اصفهان آن را با دشواری در طول ۱.۵ سال چاپ کردند) را شرح داد.
او روایت چاپ در ایران را تا دوره قاجار ادامه داد و تأکید کرد: بعد از معاهده گلستان، عباس‌میرزا دستور داد دستگاهی از روسیه وارد تبریز شود. نخستین کتاب چاپ شده در این چاپخانه، "رساله جهادیه" اثر قائم‌مقام اول بود. بعدها که این چاپخانه به تهران منتقل شد، تبریزی‌ها مجدداً دستگاهی دیگر سفارش دادند.
بخش قابل توجه روایت افضلی، پیوند این تاریخ با زنجان بود: در دوره ناصری که چاپ سنگی رونق گرفت، هنرمندان زنجانی درخشیدند. میرزا جعفرخان زنجانی از شاگردانِ اساتید دارالفنون بود که در امضاهایش از واژه «شاگرد» به «تربیت‌یافته» تغییر موضع داد. من لیستی از ۵۳ تا ۵۴ کتابِ نویسندگان زنجانی دارم که در دوره قاجار در تهران و تبریز چاپ شده‌اند. یکی از این مفاخر، شیخ احمد نجفی زنجانی است که ۱۱۰ کتاب نوشته و چاپ کرده که یکی از آنها ۱۵۰۰ صفحه است و نمونه خط و کتیبه‌هایش همچنان قابل تأمل است.
در ادامه این نشست، حسن حسینعلی به موضوع کتابخانه‌های تاریخی اشاره کرد: خاندان میرزایی از دوره صفوی گنجینه‌ای عظیم از کتاب‌ها داشتند که متأسفانه در حمله افغان‌ها به دلیل فتوای ملامحمد زعفران و سوزاندن کتابخانه‌ها، بخش بزرگی از آن تار و مار شد.
وی همچنین به پژوهش خود با عبدالعزیز قائمی درباره تاریخ کتابفروشی‌های زنجان اشاره کرد و آمادگی خود را برای ارائه خلاصه‌ای از این نوشتار علمی اعلام کرد.
یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان در این روز، فراتر از یک رویداد فروشگاهی، به میدانی برای بازخوانیِ هویت تاریخی و تقویت پیوند جامعه با جریان اندیشه تبدیل شد.
نظر شما