سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، طاهره مهری- کتاب «زمینه‌های سیاسی مذهبی استقرار نخستین دولت شیعه در ایران» تالیف امیرتیمور رفیعی از سوی انتشارات سروش منتشر شد.
«زمینه‌های سیاسی و مذهبی استقرار نخستین دولت شیعه در ایران» پژوهشی است ژرف‌نگر که با تکیه بر منابع تاریخی معتبر، به بررسی فرایندها و تحولات سیاسی، اجتماعی و مذهبی می‌پردازد که زمینه‌ساز ظهور دولت صفویان در ایران شدند. این کتاب سیر شکل‌گیری اندیشه و فرهنگ شیعی را از قرون اولیه اسلامی تا قرون هشتم و نهم هجری دنبال می‌کند و نقش مهاجرت علویان، تلاش‌های علمی و تبلیغی عالمان شیعه و تحولات سیاسی پس از سقوط خلافت عباسی را در گسترش تشیع در ایران واکاوی می‌کند. نویسندگان نشان می‌دهند که چگونه در پی ظهور جریان‌های صوفی شیعی و حمایت برخی فرمانروایان محلی، بستر اجتماعی و فکری لازم برای استقرار مذهب تشیع فراهم آمد و درنهایت، شاه اسماعیل صفوی توانست نخستین دولت شیعی اثنی عشری را در ایران بنیان نهد.
امیرتیمور رفیعی، استاد دانشگاه و متخصص تاریخ دوره تیموریان است؛ از این پژوهشگر تاریخ چهار عنوان کتاب و شصت عنوان مقاله علمی منتشر شده است که حاصل بیش از ۳۰ سال تدریس و مطالعه پژوهشی در حوزه تاریخ ایران است.
این کتاب در زمینه شناخت تاریخ تشیع در ایران در دورۀ میانی و چگونگی شکل‌گیری نخستین دولت شیعه در آن عصر است.
در «نقش امیر چوپان در تحکیم قدرت ایلخانان» می‌خوانیم: «امیر چوپان یکی از امیران بزرگ مغول بود که نقش مهمی در تحکیم حکومت ایلخان ابوسعید ایفا کرد. او در زمان ایلخانان پیشین هم فرمانده بی‌باک و شجاع و در عین حال سیاستمداری بزرگ بود که لیاقت خود را بارها در عرصه‌های مختلف به اثبات رسانده بود. به همین دلیل در زمان حکومت ابوسعید با توجه به خردسال بودن وی، فرمانروای واقعی مملکت شد و با نهایت قدرت و توانایی مملکت را اداره کرد. وی در شورش‌های مخالفان داخلی و همچنین تجاوز حکمرانان خارجی به عنوان یکی از عوامل اصلی در سرکوب آنان نقش داشته است و به دلیل تلاش‌های بارز در موقعیت‌های حساس سیاسی و نظامی بسیار مورد توجه قرار گرفت.
آنچه با مطالعه تاریخ و سرگذشت اقوام گذشته به اثبات می‌رسد این است که در تمام ادوار حضور افراد بانفوذ در دستگاه حکومتی حکمرانان در روند حوادث بی‌تاثیر نبوده است. به جرات می‌توان گفت گاهی سرنوشت سلسله‌ای و یا دوران پادشاهی حکمرانی به واسطه حضور آنان دستخوش تحولات عظیمی شده است. ایلخانان نیز از این قاعده مستثنا نبودند. با مطالعه حوادث این دوران نام امیر چوپان بارها و بارها در حکومت پادشاهان مختلف ایلخانی به چشم می‌خورد. می‌توان گفت امیر چوپان از جمله افرادی بوده است که در ادوار مختلف حکمرانی ایلخانان به خصوص حکومت سلطان ابوسعید حضور موثری داشته است. نفوذ وی در دوران حکومت ابوسعید به اندازه‌ای است که می‌توان وی را حکمران واقعی سلطنت به شمار آورد.
وضعیت بی‌ثبات سیاسی - نظامی در دوران حکومت ابوسعید باعث شورش مخالفان داخلی و همچنین تجاوز حکمرانان خارجی گردید که این دو عامل مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده در زمان حکومت ابوسعید به شمار می‌رفت امیر چوپان با مغلوب کردن تجاوز حکمرانان خارجی همچون شاه دشت قبچاق و سرکوب کردن امرای مخالف حکومت تاثیر زیادی در تحکیم حکومت ایلخانان داشت چراکه تا مدتها مخالفان جرئت سرکشی یا طغیان در محدوده حکمرانی سلطان ابوسعید را نداشتند. مغلوب شدن امرای مخالف و به قتل رسیدن بزرگان ایشان شوکت و منزلت امیر چوپان را به مراتب نزد ابوسعید بیش از پیش نمود. در این زمان امیر چوپان در اوج قدرت بود و تقسیم قدرت بین وی و فرزندانش تا مدتها راه نفوذ و طغیان متجاوزان را بسته نگه داشت به طوری که با حمله مجدد به الوس خان‌های دشت قبچاق و پیروزی سپاه ایلخانی تا مدتها ابوسعید از خطر تجاوزات و طغیان‌ها آسوده خاطر گشت.
با توجه به بررسی‌های انجام شده در منابع عهد مغول و تیموری به محل تولد و دوران قبل از ورود وی به عرصه سیاست هیچ اشاره‌ای نشده است. در خصوص نسب وی که به طور مختصر در برخی منابع بیان شده به نظر می‌رسد قوم او شاخه‌ای از اقوام ترک و مغول بودند که سلدوس سلدوز نامیده می‌شدند؛ اقوامی از ترکان مغولی که در زمان قدیم لقب آنان مغول بوده است و از ایشان اقوام بسیاری به وجود آمده‌اند. جد بزرگ وی سورغان شیره نام داشت که چون چنگیز را از اسارت قوم تایجیوت رهانیده بود و به همین علت از قوم خود جدا شده و با خاندانش کوچ کرده بود مورد توجه چنگیزخان قرار گرفت و چنگیز نیز بعدها با به دست گرفتن مسند قدرت به پاس این خوش خدمتی احترام را در حق وی و فرزندانش تمام کرد. به این ترتیب زمینه نفوذ خاندان چوپانی در دستگاه حکومت ایلخانی فراهم شد.
حافظ ابرو در خصوص ویژگی‌های شخصیتی و اقدامات امیر چوپان نوشته است که او خلق و خوی نیکوی فراوانی داشت و مسلمانی بود که به اصول شرع اعتقاد داشت. خوش سیرت و دارای اعتقادی درست بود. پیوسته بر اداء طاعات و عبادات اهتمام می‌ورزید. هرگز شراب نخورد و یک رکعت از نمازش قضا نشده بود. از وی آثار بسیاری برجای مانده است. ساختمان‌های ساخته شده توسط او در راه مصر و شام هنوز پابرجاست. امیر چوپان با احیای کانال زبیده آب را به مکه آورد که نتیجه آن ازدیاد آب و ارزان شدن آن در زمان حج بود. این آب به قدری کافی و فراوان بود که در شهر سبزیجات به وفور کشت می‌شد.
کتاب «زمینه‌های سیاسی مذهبی استقرار نخستین دولت شیعه در ایران » نوشته امیرتیمور رفیعی و همکاری اسماعیل سخا در ۶۰۹ صفحه وزیری، شمارگان ۳۰۰ نسخه توسط انتشارات سروش منتشر شد.
نظر شما